Қазақстанда Конституциялық реформаның мәні барған сайын айқындалып келеді. Конституциялық комиссияның бесінші отырысында Қазақстан Республикасының Әділет министрі Ерлан Сәрсембаев елдің Ата заңын кешенді түрде жаңарту қажеттігін атап өтіп, ұсынылып отырған өзгерістердің философиясын ашып берді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Министрдің айтуынша, бүгін талқыланып жатқан түзетулер жекелеген нормаларды реттеумен шектелмейді. Мәселе – Конституциялық үлгіні түбегейлі қайта қарауда.
Құқық пен бостандық – Конституцияның өзегі
Ерлан Сәрсембаев өз сөзінде 16-1-баптың жаңа редакциясына ерекше тоқталды. Бұл бап азаматтардың құқықтарын қорғау кепілдіктерін айтарлықтай күшейтуді көздейді.
Атап айтқанда, кінәсіздік презумпциясы, бір құқық бұзушылық үшін қайта жауапқа тартуға тыйым салу, сондай-ақ адамның өзінің кінәсіздігін дәлелдеуге міндетті болмауы секілді базалық қағидаттар Конституция деңгейінде бекітілмек.
«Конституция ең жоғары заңдық күшке ие. Ең алдымен, азаматтың негізгі құқықтары мен бостандықтарын бекітіп, олардың кепілдіктерін белгілеуі тиіс», – деді Ерлан Сәрсембаев.
Бұл – құқық қорғау тетіктерін тек салалық заңдарға емес, Ата заңның өзіне тіреу деген сөз.
80 пайыздан астам мәтін жаңарады
Министр реформаның ауқымына да нақты тоқталды. Оның айтуынша, ұсынылып отырған түзетулер қолданыстағы Конституция мәтінінің 80 пайыздан астамын қамтиды.
Бұл жағдай заңдық тұрғыдан да, мазмұн жағынан да Ата заңның жаңа редакциясын қабылдауды талап етеді.
Яғни әңгіме «жөндеу» немесе «реттеу» емес, тұтас құжатты жаңа талаптарға бейімдеу туралы болып отыр.
Конституциялық архитектура қайта қаралады
Ерлан Сәрсембаев өзгерістердің мәнін бір сөйлеммен түйіндеді.
«Сөз шашыраңқы түзетулер жөнінде емес, басты жария-құқық актісінің іргесін толықтай қайта қарау әрекеті жөнінде екенін айта кету керек», – деді министр.
Бұл жерде «архитектура» ұғымы кездейсоқ қолданылып отырған жоқ. Конституция – мемлекеттің қалай басқарылатынын, азамат пен биліктің арасындағы қатынастың қандай болатынын айқындайтын іргелі құжат. Ал ол өзгерсе, бүкіл жүйенің логикасы да өзгереді.
Неге бұл маңызды
Әділет министрінің сөзінен аңғарылатыны – Конституциялық реформа азаматтардың күнделікті өміріне тікелей әсер ететін құқықтық кепілдіктерді күшейтуге бағытталған. Кінәсіздік презумпциясы, әділ сот, қайталама жауапкершілікке жол бермеу – мұның бәрі құқықтық мемлекет үшін шешуші қағидаттар.
Оларды Конституция деңгейінде бекіту мемлекет үшін де, қоғам үшін де нақты міндет жүктейді.
Конституциялық комиссиядағы бұл талқылау Қазақстанда Ата заңды жаңарту мәселесі формалды сипаттан әлдеқашан шыққанын көрсетті. Ұсынылып отырған өзгерістер – елдің құқықтық жүйесін жаңа деңгейге көтеруге бағытталған ұзақмерзімді қадам.
Яғни бүгін сөз болып отырғаны – жай ғана түзетулер емес, азаматтың құқығы мен бостандығын шын мәнінде қорғайтын жаңа Конституцияның іргесін қалау.
