Қазақстанда конституциялық реформа төңірегіндегі қоғамдық талқылауда бір сұрақ жиі көтеріледі: неге жаңа Конституция қабылдау қажет, егер 1995 жылғы Негізгі заңды сақтап, оған түзетулер енгізуге болар еді?
Мемлекеттік кеңесші, Конституциялық реформа жөніндегі комиссия төрағасының орынбасары Ерлан Қарин бұл пікірмен келіспейді. Оның айтуынша, мәселе тек саяси мазмұнда емес, ең алдымен - Конституция мәтінінің өзінде, деп хабарлайды DKNews.kz.
Мәселе идеяларда емес, тілде
Ерлан Қариннің сөзінше, қолданыстағы Конституцияның мәтінін талдау көптеген нормалардың нақты емес, екіұшты тұжырымдалғанын көрсетеді. Мұндай формулировкалар құқықты түсінуді де, оны қолдануды да қиындатады.
Ол мысал ретінде Конституцияның 13-бабының 1-тармағын келтірді.
«Әркім құқық субъектісі ретінде танылуға және өз құқықтары мен бостандықтарын заңға қайшы келмейтін барлық тәсілдермен, соның ішінде қажетті қорғану арқылы қорғауға құқылы».
Мемлекеттік кеңесшінің айтуынша, бұл норманы бірнеше рет оқыса да, оның нақты мағынасын түсіну қиын.
«Осыдан не түсінуге болады? Бұл бапты бір емес, бірнеше рет оқысам да, оқыған да, тыңдаған да ештеңе ұқпайды», – деді Ерлан Қарин.
1995 жылғы Конституциядағы қателіктер
Қарин атап өткендей, мұндай ауыр әрі тұрақсыз формулировкалар бір ғана бапта емес, қолданыстағы Конституцияның көптеген нормаларында кездеседі.
Оның айтуынша, бұл 1990-жылдардың ортасында Негізгі заңды әзірлеу кезінде жіберілген елеулі редакциялық және мазмұндық қателіктермен байланысты. Уақыт өте келе бұл олқылықтар айқын көрініп, құқық қолдану тәжірибесіне тікелей әсер ете бастады.
Неге жай түзету жеткіліксіз
Осы себепті, Ерлан Қариннің айтуынша, мәселе ескі Конституцияны қайта-қайта түзетуде емес, мүлде жаңа мәтін қабылдауда болып отыр.
«Сондықтан бұл асыра айту емес: 1995 жылғы Конституция мен жаңа Конституцияның арасында мазмұны, қағидаттары, жаңалығы, тілі мен редакциясы тұрғысынан орасан зор айырмашылық бар», – деді ол.
Әр азаматқа түсінікті Конституция
Мемлекеттік кеңесші жаңа Конституцияның басты артықшылықтарының бірі ретінде оның түсініктілігін атап өтті. Жаңа мәтін тек заңгерлерге немесе сарапшыларға ғана емес, қарапайым азаматтарға да бағытталған.
«Жаңа Конституцияның мәтінін жастар да, үлкендер де бірдей деңгейде түсіне алады. Бұл – жаңа Негізгі заңның үлкен артықшылығы», – деді Ерлан Қарин.
Іс жүзінде әңгіме тек жаңа құжат қабылдау туралы емес. Бұл - Конституцияның азаматқа жақын, түсінікті әрі нақты болуы туралы ұстаным. Жаңа Негізгі заң күрделі заңи тіркестерге емес, айқын, бірмәнді және заманға сай тілге сүйенуі тиіс.
Сондықтан да конституциялық реформа авторларының пікірінше, Қазақстанға ескі мәтінді сақтап қалу емес, қоғамдағы жаңа саяси және құқықтық шындықты бейнелейтін, ашық әрі түсінікті Конституция қажет.
