Жаңа Конституция жобасы қоғамда қызу талқыланып жатқан тұста, оның ең маңызды әрі күнделікті өмірмен тікелей байланысты қырларының бірі – еңбек саласына қатысты нормалар. Бұл өзгерістер заң тіліндегі абстрактілі формулировкалар емес, зауытта, шахтада, өндіріс алаңында, қызмет көрсету саласында жұмыс істейтін миллиондаған адамға тікелей әсер ететін нақты кепілдіктер, деп хабарлайды DKNews.kz.
Осыған Конституциялық реформа жөніндегі комиссияның тоғызыншы отырысында Мәжіліс депутаты Максим Рожин ерекше назар аударды. Оның айтуынша, жаңа Ата заң еңбек адамына деген мемлекеттің көзқарасын түбегейлі өзгертеді.
Экономика үшін емес, адам үшін
Депутаттың сөзінше, Конституция жобасының өзегінде тұрған басты идея өте қарапайым, бірақ мағынасы терең.
«Еңбек адамы – экономиканың құралы емес, мемлекеттің басты құндылығы. Жаңа Конституция жобасының негізгі идеясы — мемлекет үшін ең қымбат нәрсе өндіріс көлемі немесе пайда емес, адамның өзі. Жобада әркімнің: еңбек етуге, қауіпсіз жағдайда жұмыс істеуге, еңбегі үшін кемсітусіз әділ ақы алуға құқығы конституциялық деңгейде бекітіледі».
Бұл тұжырым экономикалық көрсеткіштерден бұрын адам өмірі мен оның қадір-қасиетін алдыңғы орынға қоятын көзқарастың белгісі ретінде бағаланып отыр.
Еңбекке құқық – нақты мазмұнмен
Максим Рожинның айтуынша, жаңа Конституция жобасында еңбек саласына тікелей қатысты бірқатар маңызды жаңашылдықтар қарастырылған. Солардың ішінде еңбекке құқықты конституциялық деңгейде бекіту айрықша мәнге ие.
Бұл құқық тек «жұмыс істеуге мүмкіндік» деген жалпы ұғыммен шектелмейді. Құжатта қауіпсіздік пен гигиена талаптарына сай еңбек жағдайларына құқық нақты айқындалады. Мұндай тәсіл еңбек қауіпсіздігін формальды талап емес, міндетті стандарт ретінде бекітеді.
Ұсынылып отырған нормалар кәсіби аурулардың алдын алуға, өндірістік жарақаттануды азайтуға, ең бастысы – азаматтардың еңбекке қабілеттілігі мен өмір сапасын сақтауға бағытталған.
Жауапкершілік жоғары деңгейге көтеріледі
Депутаттың айтуынша, жаңа нормалардың тағы бір маңызды қыры – жауапкершіліктің күшеюі.
«Мұндай нормалар еңбек қауіпсіздігіне қатысты жауапкершілік міндетін – мемлекет пен жұмыс берушінің конституциялық міндеті деңгейіне көтереді. Әсіресе негізінен жалдамалы жұмыскерлерден тұратын әлсіз салаларды реттеудің нақты тетігін қалыптастырады».
Бұл дегеніміз, еңбек қауіпсіздігі енді тек ведомстволық ережелермен немесе ішкі нұсқаулықтармен шектелмейді. Ол ең жоғары құқықтық деңгейде бекітіліп, мемлекет пен жұмыс беруші үшін міндетке айналады.
Әділ ақы – әлеуметтік сенімнің негізі
Жаңа Конституция жобасында адал еңбек үшін әділ сыйақы алу құқығына да ерекше мән берілген. Бұл норма қоғам үшін жоғары әлеуметтік маңызға ие.
Әділ ақы алу – тек табыс мәселесі емес. Бұл – адамның еңбегі бағаланады деген сенім, тұрақты жұмыспен қамтылу, қауіпсіз еңбек жағдайлары мен болашаққа деген сенімділік.
Максим Рожинның айтуынша, қарапайым азаматтар үшін бұл өзгерістер еңбек адамының мәртебесін нығайтып, оның құқығы мен мүддесін қорғаудың жаңа деңгейін қалыптастырады.
Неліктен бұл өзгерістер маңызды
Еңбек мәселесі – әр отбасының өміріне тікелей әсер ететін тақырып. Сондықтан жаңа Конституциядағы бұл нормалар қағаз жүзіндегі ұран емес, нақты өмірлік мәні бар ережелер ретінде қабылдануда.
Жаңа Ата заң адам еңбегін мемлекеттің басты құндылығы ретінде бекіту арқылы: экономика адам үшін қызмет етуі тиіс деген қағидатты құқықтық деңгейде орнықтырады. Ал бұл – қоғам үшін де, елдің ұзақ мерзімді дамуы үшін де шешуші қадам.
