Қазақстанда Жаңа Конституция жобасын талқылау қоғамның барлық тобы үшін маңызды мәселелерді күн тәртібіне шығарып отыр. Соның ішінде мүгедектігі бар азаматтардың құқықтары мен мүмкіндіктері қандай деңгейде қорғалатыны ерекше назарда. Осы тұрғыда Сенат жанындағы Инклюзия жөніндегі кеңестің төрағасы Ләззат Қалтаева жаңа Конституция жобасына ашық қолдау білдіріп, құжатта инклюзия қағидаттары толық сақталғанын айтты, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл туралы ол Конституциялық комиссияның тоғызыншы отырысында мәлімдеді.
Адам – ең жоғары құндылық
Ләззат Қалтаеваның айтуынша, Жаңа Конституция адамның құқықтары мен бостандықтарын ең жоғары құндылық ретінде айқындайды. Бұл қағидат қоғамдағы барлық азаматқа бірдей қатысты, оның ішінде мүгедектігі бар адамдар да бар.
«Жаңа Конституция жобасы азаматтарды жасына, ауруына, мүгедектігіне немесе басқа заңды негіздерге байланысты әлеуметтік қамтамасыз ету кепілдіктерін қамтиды. Сонымен бірге, мемлекет пен қоғамның мүгедектік мәселелеріне көзқарасы тек заңнамалық деңгейде ғана емес, іс жүзінде де – тең құқықтарды мойындау және тең мүмкіндіктер жасау қағидасына сүйенуі қажет», – деді ол.
Бұл ұстаным инклюзияны формальды талап ретінде емес, нақты өмірде жүзеге асуы тиіс міндет ретінде қарастырады.
Кемсітусіз қоғам қағидаты сақталады
Кеңес төрағасы Жаңа Конституция жобасында кез келген дискриминацияға жол бермеу принципінің сақталғанына ерекше тоқталды. Оның айтуынша, мүгедектігі бар адамдар үшін тең қолжетімділікті қамтамасыз ету – адам құқықтарын іске асырудың ажырамас бөлігі.
«Қазақстан Республикасының мүгедектердің құқықтары жөніндегі конвенциядан туындайтын міндеттемелері жаңа Конституция қабылданған жағдайда толық көлемде сақталады», – деді Ләззат Қалтаева.
Бұл халықаралық міндеттемелердің әлсіретілмей, керісінше, конституциялық деңгейде бекітілетінін білдіреді.
Азаматтардың жағдайын нашарлатуға жол жоқ
Ләззат Қалтаеваның айтуынша, жаңа Конституция жобасының алғашқы баптарында-ақ азаматтардың жағдайын нашарлататын нормалардың кері күшін қолдануға тыйым салынған.
Бұл қағидат конституциялық құрылымның негіздері туралы бөлімде бекітілген және әсіресе әлеуметтік тұрғыдан осал топтар үшін маңызды.
Ол бұл тәсіл тек заң мәтінінде ғана емес, құқық қолдану тәжірибесінде де жүйелі түрде жүзеге асуы тиіс екенін атап өтті.
Референдум – тең пікір білдіру мүмкіндігі
Конституциялық комиссияның алдыңғы отырыстарында Жаңа Конституция жобасын республикалық референдумға шығару мәселесі де көтерілген. Ләззат Қалтаева бұл бастаманы қолдайтынын айтты.
«Бұл – мемлекет үшін Ата заң саналатын құжат. Әрбір азамат өз пікірін тең білдіруі тиіс», – деді ол.
Оның пікірінше, бүкілхалықтық референдум инклюзия қағидаттарына да толық сай келеді, өйткені барлық азаматқа бірдей дауыс беру мүмкіндігін береді.
Конституция баршаға қолжетімді болуы керек
Кеңес төрағасы практикалық мәселеге де тоқталды. Ол жаңа Конституция мәтінін инклюзив форматтарға аудару қажеттігін атап өтті. Атап айтқанда, көру мүмкіндігі шектеулі адамдар үшін – Брайль қарпімен, ал интеллектуалдық дамуында қиындықтары бар азаматтар үшін – түсінікті, жеңілдетілген тілде әзірлеу ұсынылды.
Бұл қадам Конституцияның тек қабылданған құжат емес, әр азаматқа түсінікті әрі қолжетімді негізгі заң болуына мүмкіндік береді.
Қатысу артса – қорғаныс күшейеді
Қорытынды сөзінде Ләззат Қалтаева Жаңа Конституция жобасында азаматтардың мемлекеттік басқаруға қатысуын кеңейтетін нормалар бар екенін айтты. Бұл инклюзияны тиімді іске асыруға және әлеуметтік тұрғыдан осал топтардың құқықтарын қорғауға қосымша мүмкіндік береді.
«Аталған тәсілдерді, сондай-ақ сарапшылар, азаматтық қоғам өкілдері мен халық пікірі негізінде айтылған конструктивті ұсыныстарды ескере отырып, жаңа Конституция жобасын құқықтық және әлеуметтік дамыған мемлекеттің маңызды негізі ретінде қолдауға болады деп есептеймін», – деп түйіндеді ол.
Жаңа Конституция осы тұрғыдан алғанда инклюзияны жай ұран емес, мемлекеттің нақты бағыты ретінде бекітетін құжатқа айналмақ.
