Қазақстанда Конституциялық реформа аясындағы ең маңызды мәселелердің бірі – өтпелі кезеңді құқықтық тұрғыдан нақты әрі айқын реттеу. Бұл туралы Конституциялық реформа жөніндегі комиссияның 11-ші отырысында Мәжіліс депутаты Снежанна Имашева мәлімдеді. Оның айтуынша, жаңа Конституция тек болашақ модельді айқындап қана қоймай, сол модельге қалай және қандай тәртіппен өтетінімізді де дәл көрсетуі тиіс, деп хабарлайды DKNews.kz.
Конституция қашан күшіне енеді
Депутат ең алдымен жаңа Конституцияның күшіне ену сәтін нақты белгілеу қажет екенін атап өтті. Бұл – кез келген реформадағы ең сезімтал әрі маңызды мәселенің бірі.
«Жобада оның ережелері нақты қай сәттен бастап күшіне енетінін бекіту керек. Республикалық референдумның нәтижелері ресми жарияланған күннен бастап па әлде нақты белгіленген өзге күннен бастап па?», – деді ол.
Бұл сұрақтың нақты жауабы болмаған жағдайда құқық қолдану тәжірибесінде түсінбеушіліктер мен қайшылықтар туындауы мүмкін.
Өтпелі кезеңдегі билік органдарының мәртебесі
Снежанна Имашеваның айтуынша, өтпелі кезеңде қазіргі мемлекеттік билік органдарының мәртебесін де алдын ала айқындау қажет. Әсіресе, заң шығару процесінің үздіксіздігін сақтау аса маңызды.
Осы тұрғыда депутат бірқатар нақты сұрақтарды көтерді:
- қазіргі Парламент өз өкілеттігін қай уақытқа дейін жүзеге асырады;
- Құрылтай сайлауы қандай мерзімде және қандай тәртіппен өткізіледі.
«Менің ойымша, бұл мәселелерді заңнамалық функцияны жүзеге асырудың үздіксіздігін қамтамасыз етіп, оның ішінде Конституцияның институционалдық жаңашылдықтарын іске асыру қажеттілігін ескере отырып қарастыру керек», – деді ол.
Жаңа институттар қалай қалыптасады
Өтпелі ережелерде жаңа конституциялық органдарды қалыптастыру тетіктері де нақты көрсетілуі тиіс. Депутаттың айтуынша, бұл әсіресе:
- Конституциялық сотқа,
- Орталық сайлау комиссиясына,
- Жоғары аудиторлық палатаға қатысты.
Сонымен қатар, негізгі мемлекеттік органдардағы лауазымды тұлғаларды тағайындау тәртібі де нақты регламенттелуі қажет.
«Осы рәсімдерді нақты бекіту құқықтық айқындылықты қамтамасыз етеді және институционалдық ауысу кезеңінде конституциялық органдардың жоқтығы жағдайын болдырмауға мүмкіндік береді», – деді Снежанна Имашева.
Қолданыстағы заңдардың тағдыры
Депутат ерекше тоқталған тағы бір мәселе – қазіргі қолданыстағы заңнаманың болашағы. Жаңа Конституция күшіне енген кезде:
- қазіргі заңдар мен нормативтік құқықтық актілер өз күшін сақтай ма;
- оларды жаңа Конституцияға сәйкестендіру қандай мерзімде жүзеге асырылады – осының бәрі нақты жазылуы тиіс.
«Аталған ережелерді бекіту құқықтық айқындылықты, мемлекеттік институттардың жұмыс істеуін болжауды және өтпелі кезеңдегі әрбір органның өкілеттіктерінің шегін нақты белгіленуін қамтамасыз етеді», – деп қорытындылады депутат.
Неге бұл маңызды
Сарапшылардың пікірінше, өтпелі ережелердің сапасы Конституциялық реформаның табысты жүзеге асуына тікелей әсер етеді. Егер бұл кезең нақты жоспарланбаса, институционалдық бос кеңістік, құқықтық түсінбеушілік және басқарудағы іркілістер туындауы мүмкін.
Снежанна Имашеваның ұсыныстары қоғамдағы басты сұранысқа – тұрақтылыққа, айқындыққа және болжамдылыққа жауап береді. Жаңа Конституция дәл осы қағидаттар негізінде қабылданса, елдегі саяси және құқықтық өзгерістер кезеңі де тұрақты әрі жүйелі түрде жүзеге асуы ықтимал.
