2026 жылғы 15 наурызда Қазақстанда жаңа Конституция жобасы бойынша республикалық референдум өтеді. Бұл елдің қоғамдық-саяси өміріндегі маңызды кезеңдердің бірі. Қабылданатын шешім мемлекет дамуының құқықтық және институционалдық бағытын айқындайды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Төменде референдумның қашан өтетіні, қалай ұйымдастырылатыны және қоғамдағы негізгі күтілімдер туралы кеңінен түсіндіреміз.
Референдум қашан өтеді
Дауыс беру күні - 2026 жылғы 15 наурыз.
Жаңа Конституция жобасы 2026 жылғы 12 ақпанда ресми түрде жарияланды. Осы күннен бастап қоғамдық талқылау және үгіт-насихат кезеңі басталды.
Негізгі кезеңдер:
- 12 ақпан - Конституция жобасының жариялануы
- 12 ақпаннан 14 наурызға дейін - үгіт-насихат кезеңі
- 14 наурыз - тыныштық күні
- 15 наурыз - дауыс беру күні
Осы уақыт аралығында азаматтар құжат мәтінімен танысып, өз ұстанымын қалыптастыра алады.
Дауыс беруге қандай мәселе шығарылады
Бюллетеньде бір ғана сұрақ болады:
"2026 жылғы 12 ақпанда бұқаралық ақпарат құралдарында жарияланған Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясын қабылдайсыз ба?"
Дауыс беру "иә" немесе "жоқ" нұсқалары бойынша жүргізіледі.
Кімдер қатыса алады
Референдумға дауыс беру күні 18 жасқа толған Қазақстан Республикасының азаматтары қатыса алады.
Дауыс беру:
- ерікті түрде өтеді
- жалпыға бірдей, тең және тікелей сайлау құқығы негізінде жүзеге асырылады
- жасырын дауыс беру арқылы жүргізіледі
Әр азамат бір ғана дауыс береді.
Қазақстан аумағында дауыс беру қалай өтеді
Дауыс беру рәсімі қалыптасқан тәртіп бойынша ұйымдастырылады:
- Азамат тіркелген жері бойынша дауыс беру учаскесіне келеді.
- Жеке куәлігін көрсетеді.
- Бюллетень алады.
- Жасырын дауыс беру кабинасында белгі қояды.
- Бюллетеньді жәшікке салады.
Учаскеге келе алмайтын азаматтар үшін өтініш негізінде үйде немесе орналасқан жерінде дауыс беру мүмкіндігі қарастырылған.
Шетелдегі азаматтар қалай дауыс береді
Қазақстаннан тыс жерде уақытша немесе тұрақты тұратын азаматтар да референдумға қатыса алады.
Дауыс беру учаскелері Қазақстанның шетелдегі елшіліктері мен консулдық мекемелерінде ашылады.
Қатысу үшін азаматқа:
- консулдық есепте тұруы немесе дипломатиялық өкілдікке жүгініп, дауыс берушілер тізіміне енгізілуі
- Қазақстан Республикасының жарамды жеке басын куәландыратын құжаты болуы
Дауыс беру уақыты мен тәртібі туралы ақпарат елшіліктер мен консулдықтардың ресми хабарламаларында жарияланады.
Осылайша, шетелде жүрген қазақстандықтар да өз конституциялық құқығын жүзеге асыра алады.
Ұйымдастыру және бақылау
Референдумды дайындау және өткізу жұмыстарын заңнамаға сәйкес құрылған комиссиялар жүзеге асырады.
Олардың міндеттері:
- дауыс берушілер тізімін жасау және нақтылау
- учаскелердің жұмысын ұйымдастыру
- дауыстарды санау
- қорытындыларды шығару
Барлық рәсімдер заң талаптарына сай жүргізіледі.
Қаржыландыру
Референдум өткізу белгілі бір қаржылық және ұйымдастырушылық шығындарды талап етеді. Бұған дейін алдын ала есеп мынадай көлемде жарияланған:
"Референдум өткізуге арналған алдын ала есептелген шығын көлемі 20,8 миллиард теңгені құрайды. Бұл қаражат Үкімет резервінен бөлінеді".
Қаражат учаскелердің жұмысын қамтамасыз етуге, бюллетеньдерді басып шығаруға, техникалық дайындыққа және ақпараттық сүйемелдеуге бағытталады.
Қоғамдағы күтілімдер
Жаңа Конституция бойынша референдум елдің құқықтық жүйесін одан әрі дамытудағы маңызды қадам ретінде қарастырылады.
Қоғамда келесі мәселелер талқылануда:
- билік тармақтары арасындағы тепе-теңдікті жетілдіру
- құқықтық кепілдіктерді нығайту
- мемлекеттік институттардың ашықтығын арттыру
- азаматтардың шешім қабылдау үдерісіне қатысуын күшейту
Көпшілік үшін басты сұрақ - енгізілетін өзгерістер елдің ұзақ мерзімді дамуына қалай ықпал етеді.
15 наурызға дейін не істеу маңызды
Мамандар мына қадамдарды ұсынады:
- Конституция жобасының ресми мәтінімен толық танысу
- өзіңізді дауыс берушілер тізімінен тексеру
- учаскенің мекенжайын немесе шетелде болсаңыз, дипломатиялық өкілдіктің байланыс деректерін алдын ала нақтылау
Референдум - азаматтардың тікелей ерік білдіру нысаны. Қорытынды нәтижені қоғамның белсенділігі айқындайды.
15 наурызда Қазақстан азаматтары ел ішінде де, шетелде де жаңа Конституция жобасы бойынша өз таңдауын жасай алады.
