Баға құбылады, жем қымбаттайды, нарық талаптары өзгереді. Турбулентті кезеңде фермерге ең қиын сұрақ - қалай аман қалып қана қоймай, табыс табуға болады?
15 ақпанда Dala.Camp Forum 2026 аясында өткен бизнес-тренингтер осы сұраққа нақты жауап іздеді. Әңгіме мотивация туралы емес, басқару мәдениеті, қаржылық модель және жүйе құру туралы болды, деп хабарлайды DKNews.kz.
«Өрт сөндіру» режимінен шығу
Zengi Group компаниясының өндіріс бойынша директоры Гүлшат Шайкамал ферма басшысының рөлін түбегейлі қайта қарауды ұсынды.
«Егер фермада шешуші тұлға болғыңыз келсе, жүйемен жұмыс істеуіңіз керек. Біз көбіне бәрін өзіміз істейміз: ЖЖМ сатып алу, техника бұзылса жөндеу, ветеринарлық инспекцияға бару. Бірақ осылайша командаға дамуға мүмкіндік бермейміз. Басшының негізгі міндеті - стратегия құру және адамдарды мәселені өз бетінше шешуге үйрету. Егер басшы уақытының 60%-ын операционкаға жұмсаса, шаруашылық үнемі “өрт сөндіру” режимінде өмір сүреді. Біздің мақсат - уақыттың 60%-ы басқаруға, 30%-ы дамуға, тек 10%-ы аса маңызды тапсырмаларға жұмсалуы тиіс».
Негізгі ой - фермер тек зоотехник емес, стратег болуы керек. SMART-мақсаттар, делегирлеу, жоспарлау - тұрақтылықтың өзегі.
Жем - шығын ба, әлде мүмкіндік пе?
«Агро Семья» ЖШС директоры Ержан Қожахметов ет бағытындағы ІҚМ-ды контракттық азықтандыру моделін таныстырды.
«Ферма килограмм салмақ қосудың өзіндік құнын және тәуекелдерді басқарғанда ғана ұтады. Рацион тәулік бойы тұрақты болуы керек. Кез келген мәжбүрлі ауыстыру - мал үшін стресс, ал шаруашылық үшін шығын».
Жем - ең ірі шығын бабы. Бірақ дәл осы жерде маржаны бақылауға болады.
Антон Штрак ұсынған 6 кезеңдік модель - технология диагностикасынан бастап, рецептура әзірлеу, шикізатты бақылау, дәл дозалау, логистика және маусымдық түзетулерге дейін - жүйелілік арқылы табысқа жетудің мысалы.
Новоишимск мелькомбинатының тәулігіне 2 500 тонна жем өндіру қуаты және толық QC/QA бақылау жүйесі ферма үшін тәуекелді азайтады.
Пайда қайда жоғалады?
Zengi Group қаржы директоры Алихан Аймағамбетов мәселені ашық айтты:
«Фермерлердің 50%-дан астамы интуициямен жұмыс істейді және табыстың қайдан келетінін нақты білмейді. Олар жоспар құрмайды, қаржылық модель жасамайды, жылдық бюджет те қалыптастырмайды, тұрақты есепті айтпағанда. Мұның бәрі - фермер табысын жоғалту тәуекелі».
Капиталдық және операциялық шығындарды нақты бөлу, негізгі метрикаларды бақылау, жылдық бюджет құру - табыстың математикалық негізі.
Уақыт жетпейді ме, әлде басқару жоқ па?
Бизнес-тренер Медер Аматов реактивті басқару мәселесін көтерді.
«Мәселе уақыттың аздығында емес. Мәселе - басшының тапсырмаларды басқармауында. Күн сізді басқара бастайды. Бірақ мұны өзгертуге болады».
Қатысушылар енгізудің алғашқы аптасына арналған нақты алгоритм алды. Нәтижесінде жұмыс уақытының 20%-ына дейін босатуға болады. Бұл - стратегияға арналған бір толық жұмыс күні.
Жеке бренд - жаңа актив
Dala.Camp жобасының жетекшісі Жангелді Ғаббасов фермердің онлайн белсенділігі баға мен сенімге тікелей әсер ететінін айтты.
Фермадағы жағдайды, жем сапасын, күтім мәдениетін көрсету - нарыққа ашықтықтың белгісі.
Күшті жеке бренд бәсекеде ерекшеленуге, бағаны ұстап тұруға және тұрақтылық қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Лотереядан математикаға
Turan қауымдастығының басшысы Жәнібек Кенжебаев саланың стратегиялық бағытын айқындады.
«Біз лотереядан табыс математикасына көшуіміз керек».
Өсімнің негізі - 100-300 басы бар шағын және орта фермалар. Бірақ олар кәсіби консорциумдарға бірігуі тиіс.
«Саланы жүйелі дамытуға салынған әрбір 1 теңге елдің жиынтық ЖІӨ-сіне 4 теңге үлес қосады».
Бұл - мал шаруашылығының экономикаға әсері.
Турбуленттілік - сынақ
14-15 ақпанда Ақмола облысында өткен Dala.Camp Forum 2026-ға 11 елден 250-ге жуық делегат қатысты.
Форум көрсеткен басты қорытынды - интуиция дәуірі аяқталды.
Жаңа кезеңде табыс жүйеге, есепке және басқару мәдениетіне тәуелді.
Турбулентті кезеңде ең үлкен емес, ең жүйелі ферма ұтады.
