Қазақстандағы EdTech саласы тәжірибе кезеңінен шығып, білім беру саясатының жүйелі бөлігіне айналып келеді. Алматыдағы Freedom Talk EdTech алаңында білім беру және технология саласының өкілдері жасанды интеллект оқытуды қалай өзгертіп жатқанын, оның нақты қандай міндеттерді атқара алатынын және автоматтандыру мүмкін болмайтын шекара қай жерде екенін талқылады, деп хабарлайды DKNews.kz.
Талқылауға Bilim Group негізін қалаушы және бақылау кеңесінің төрағасы Рауан Кенжеханұлы, Freedom Holding Corp. компаниясының технологиялар жөніндегі бас директоры Ренат Туканов және Bilim Group бас директоры әрі тең құрылтайшысы Александр Савченко қатысты. Пікірталастың басты қорытындысы анық болды: нейрожелілер мұғалімді алмастырмайды. Алайда олар мектептің ішкі жұмыс механикасын түбегейлі өзгерте алады - егер дұрыс қолданылса.
Freedom Holding Corp.
Мектеп 200 жыл бұрынғы жүйемен жұмыс істейді. Негізгі мәселе - осы
Талқылаудың алғашқы тезисі қазіргі өмір мен ескі оқыту моделінің арасындағы қайшылыққа арналды. Рауан Кенжеханұлының айтуынша, классикалық мектеп ғасырлар бойы өзгермеген қағидамен жұмыс істейді - бір мұғалім және шамамен отыз оқушы бір қарқынмен оқиды.
«Дәстүрлі білім берудің түбегейлі проблемасы - оның 200 жыл бұрынғыдай жұмыс істеуі: сынып, шамамен отыз оқушы және бір мұғалім, ал оның әр балаға жеке жетуге физикалық тұрғыда уақыты жетпейді. Әрқашан алға озып кететіндер бар, негізгі ағым бар, артта қалатындар бар, ал мұғалімнің барлығына жеке траектория құруға мүмкіндігі жоқ».
Freedom Holding Corp.
Дәл осы жерде технологиялар сәнді сөз болудан қалып, жүйенің өміршеңдігін сақтайтын құралға айналады. Себебі бүгінгі мектеп тек бағдарламаны жеткізіп қана қоймай, оқушының назарын ұстап, әртүрлі түсіндіріп, мотивациясын қайтарып, оның оқудан "шығып кетпеуіне" көмектесуі керек.
Freedom Holding Corp.
Жекелендіру - цифрландырудың негізгі миссиясы
Пікірталастың екінші маңызды бөлігі - жекелендірілген оқыту. Бұл әдемі ұран емес, нақты міндет: оқытуды әр баланың қарқынына, қабылдау тәсіліне және білім деңгейіне бейімдеу.
«Бәріміз әртүрлі үйренеміз - біреу тез, біреу баяу, біреу визуалды, біреу аудиалды. Сондықтан цифрлық платформалардың міндеті - әр баланың жеке ерекшелігіне бейімделген оқыту құру. Белгілі бір сәтте оның білім деңгейі қай жерде екенін түсінсек, жеке оқу "сатысын" жасап, прогресін жеделдете аламыз».
Бұл логика бойынша маңыздысы - сынып жасы емес, дәл қазіргі білім деңгейі. Ал жүйе сол нүктеден бастап оқушыны жеке траекториямен алға жетелей алады. Сонымен қатар цифрлық платформалардың практикалық мәселесі де айтылды: тапсырмалар болжамды болған сайын оқушылар жауаптарды тауып, бір-біріне таратып, көшіру қалыпты құбылысқа айналады.
Freedom Holding Corp.
Рауан Кенжеханұлы жасанды интеллект бұл мәселені шешуге көмектесетінін айтты - әр оқушыға бірегей тапсырмалар жасап, контентті үнемі жаңартып отыру арқылы механикалық көшірудің мәнін жояды.
«Олар болжайды, бірақ ойламайды»: жасанды интеллектке салқынқанды көзқарас
Нейрожелілерге қатысты хайпты ең айқын талдаған Ренат Туканов болды. Оның пікірінше, технологияны мистификациялаудан гөрі оның табиғатын түсіну маңызды.
«Қазіргі жасанды интеллект жүйелері өте нақты міндеттерді шешеді. Қатты жеңілдетіп айтсақ, олар келесі әрекетті немесе сөзді дәл болжайды, бірақ адам сияқты ойланбайды және сезінбейді. Оларда тәжірибе жоқ, эмоция жоқ, физикалық әлемде бағдарлану қабілеті жоқ».
Ол толық автоматтандыру туралы әңгімелер жиі асыра айтылатынын атап өтті.
Freedom Holding Corp.
«Зерттеушілер бағалауынша, экономикадағы міндеттердің шамамен төрттен бірін автоматтандыруға болады, ал олардың аз ғана бөлігі экономикалық тұрғыда тиімді болады. Сондықтан жасанды интеллекттің мүмкіндігін салқынқандылықпен бағалау маңызды - бұл қуатты құрал, бірақ адамды толық алмастыратын әмбебап шешім емес».
Бұл жерде Қазақстан үшін маңызды ой айтылды: жасанды интеллект экономикалық өсім драйверіне айнала алады, бірақ ол үшін жүйелі жобалар мен ұзақмерзімді стратегия қажет.
Мұғалім қалады, бірақ оның рөлі өзгереді
Александр Савченко бұл ойды жалғастырып, жасанды интеллекттің басты әсері - алмастыру емес, функцияларды қайта бөлу екенін айтты. Мұғалім қалады, бірақ рутиналық жүктемеден босайды.
Freedom Holding Corp.
«Біз жасанды интеллект мұғалімді алмастыратын сценарийді көріп тұрған жоқпыз. Бірақ ол қазірдің өзінде көптеген күнделікті жұмысты өзіне ала алады - материал дайындау, тапсырмаларды тексеру, есеп беру. Бұл мұғалімнің уақытын ең маңызды іске - тәлімгерлікке, қолдауға, қарым-қатынасқа жұмсауға мүмкіндік береді».
Бұл пікір мұғалімнің шынайы рөлін қайтару талпынысы ретінде естілді - тек есеп толтыратын адам емес, сыныпты ұстайтын, оқушыны байқап, қиын кезеңде қолдайтын ересек тұлға.
Жекелендіру енді қала, мәдениет және қызығушылықтарды да ескереді
Бұрын жекелендіру "жеңіл-күрделі" деңгейімен шектелсе, бүгінде ол әлдеқайда терең бола алады. Савченко контент оқушының қызығушылығына, өңіріне және өмірлік контекстіне бейімделетін модельді сипаттады.
«Материал баланың қызығушылығына қарай бейімделе алады - спорт, комикстер, жергілікті ерекшелік. Сонда білім түсінікті әрі қолданбалы бола түседі, ал оқуға мотивация өседі».
Яғни математика спорт статистикасы арқылы, геометрия бұрыштар мен соққылар арқылы, ал гуманитарлық пәндер сүйікті фильмдер мен сериал сюжеттері арқылы түсіндірілсе, білім абстрактілі емес, "менің өміріме" қатысты болады.
Оқушы деректері - жаңа индустрияның бастауы
Цифрлық платформалар қазірдің өзінде үлкен деректер жинайды: оқушы қалай оқиды, қай жерде қателеседі, қай тақырыпта жылдам дамиды. Бұрын бұл деректерді түсінікті қорытындыға айналдыру қиын болса, қазір жасанды интеллект бұл мүмкіндікті ашып отыр.
Freedom Holding Corp.
«Жасанды интеллект жаңа индустрияны ашады - оқушы туралы деректерді интерпретациялау. Біз ақпаратты жай жинап қана қоймай, оны ата-ана мен педагогке түсінікті қорытындыға айналдыра аламыз, сонда олар баланың мықты тұстары мен даму аймақтарын жақсырақ түсінеді».
Бұл жерде бастысы - бақылау емес, қолдау. Яғни ересектер баланың нақты қай жерде қиналып жатқанын және қай салада мықты екенін анық көре алады.
Қазақстандық кейс: мұғалімдерге жасанды интеллект құралдарына жаппай қолжетімділік
Талқылауда сирек кездесетін "елдік кейс" туралы да айтылды - құралға тек пилоттық мектептер емес, кең педагогикалық аудитория қол жеткізетін модель. Транскриптте "осы айдан бастап" Қазақстандағы 165 мың педагогтың жасанды интеллект құралдарына қол жеткізе бастағаны айтылды.
Мақсат - мұғалімге сабақ жоспары, тапсырма дайындау және контентті бейімдеу үшін жеке көмекші беру. Сонымен қатар педагогтерді дұрыс сұраныс құруға үйрету жұмысы қатар жүргізіліп жатыр.
Қорқыныштар да бар: қауіпсіздік және ықпал мәселесі
Залда шетелдік технологиялардың ықпалы туралы сұрақ көтерілді. Спикерлердің жауабы прагматикалық болды: тәуекелдерді талқылау керек, бірақ қорқынышқа берілмеу маңызды. Кез келген ірі бұзушылық жария болады, сондықтан ашықтық - негізгі фактор.
Жалпы пікір: технологиядан қорқу - уақыт жоғалту. Маңыздысы - ережелер жасау, тестілеу, цифрлық сауаттылықты арттыру және ашықтық талап ету.
Freedom Holding Corp.
Экран уақыты: тыйым салу емес, тепе-теңдік қажет
Балалардың экран алдында өткізетін уақыты да талқыланды. Сарапшылар бірнеше ой айтты:
- баланс пен регламент қажет
- тыйымдар кері әсер беруі мүмкін
- телефон ата-анамен байланыс құралына айналған
- басты мәселе экран емес, оның мазмұны
Ең үлкен қауіп көбіне әлеуметтік желілердегі шексіз лента екені атап өтілді.
2035 жылғы түлек қандай болады
Финалда сарапшылар болашақ түлек туралы ой бөлісті. Негізгі тұжырым - тұрақсыздық қалыпты жағдайға айналады, ал жаңа буын үнемі өзгеріп, қайта үйренуге дайын болуы керек.
Ең маңызды дағды - үйрене білу. Білімге қолжетімділік артқан сайын икемділік, қызығушылық және қайта үйрену қабілеті басты құндылыққа айналады.
Freedom Holding Corp.
Қазақстандағы EdTech - енді жүйе
Талқылауда саланың ауқымы туралы да деректер айтылды:
- Қазақстанда шамамен 8000 мектеп және 4 млн оқушы бар
- 11 000 балабақшада 1 млн бала тәрбиеленеді
- 800 колледжде шамамен 1 млн студент оқиды
- 120 университетте 700 мың студент бар, 2030 жылға қарай 1 млн-ға жетеді
Мектеп бағдарламасының 12 300 тақырыбы цифрландырылғаны және үш тілде қолжетімді екені айтылды. Бұл мұғалімге сабақта, оқушыға үйде дайындалуға мүмкіндік береді.
Freedom Holding Corp.
Нарық бар, бірақ төлеу мәдениеті әлсіз
EdTech экономикалық тұрғыда да талқыланды. Білім тегін болуы керек деген көзқарас цифрлық сервистерге төлеуге кедергі келтіреді. Соған қарамастан, жоғары ақылы үлес болған жағдайда мектеп онлайн-білім нарығы шамамен 20 млн доллар болуы мүмкін екені айтылды.
DKNews.kz
Технология мұғалімді күшейтеді
Freedom Talk EdTech басты нәрсені көрсетті: мәселе технология мектепке келе ме дегенде емес, оны қалай қолданатынымызда. Жасанды интеллект рутинаны азайтып, жекелендіруді күшейтіп, мұғалімге дәл әрі тиімді жұмыс істеуге көмектеседі.
«Мұғалім тек білім көзі ғана емес, ол - рөлдік модель, мінез-құлық пен ойлау жүйесін қалыптастыратын адам. Технологиялар оның уақытын босатып, әр оқушыға көбірек көңіл бөлуіне көмектесуі керек, бірақ оның орнын баса алмайды».
Қазақстан тепе-теңдікке басымдық берсе - ережелер, сауаттылық, инфрақұрылым және жергілікті контент - мектеп жүйесі күткеннен де жылдам өзгеруі мүмкін. Ал нейрожелілер мұғалімнің бәсекелесі емес, оның ең күшті құралына айналады.
