Қазақстанда көктем жақындаған сайын бір сұрақ жиі қойылады: биыл су тасқыны бола ма? Соңғы жылдары көктемгі тасқын бірнеше өңір үшін үлкен сынаққа айналғаны белгілі.
Осыған байланысты Премьер-министр Олжас Бектенов Ақмола облысына арнайы барып, су тасқынына дайындық мәселесін республикалық жедел штаб отырысында талқылады, деп хабарлайды DKNews.kz.
Жиынға орталық мемлекеттік органдардың басшылары, министрлер және бірнеше облыстың әкімдері қатысты. Негізгі мақсат — көктемгі су тасқынына елдің қаншалықты дайын екенін тексеру.
Көкшетаудағы өзендер неге кеңейтілді?
Премьер-министр алдымен Көкшетау қаласындағы Қылшақты өзенінің жағалауында жүргізілген жұмыстармен танысты. Бұл өзен өткен жылдары көктемде жиі арнасынан асып, қаладағы жеке секторды су басу қаупін тудырған.
Сондықтан 2024 жылғы тасқыннан кейін өзен арнасы тереңдетіліп, кеңейтілді. Сонымен қатар жағалауы нығайтылып, су өткізу қабілеті секундына 136 текше метрге дейін арттырылды. Осындай жұмыстар Шағалалы өзенінде де жүргізілген.
Нәтижесінде, 2025 жылғы көктемгі тасқын кезінде бұл шаралардың тиімділігі дәлелденді — Көкшетауда ірі су басу жағдайлары тіркелмеді.
Ақмола облысында биыл су тасқынына қарсы жұмыстар:
- 163 елді мекенді
- 32 жол учаскесін
қамтыды. Сонымен қатар Қалқұтан, Нұра, Есіл, Чаглинка және Жабай өзендерінің 56 шақырым арнасы тазартылып, тереңдетілді.
Биылғы көктем неліктен қауіпті болуы мүмкін?
Жиында Олжас Бектенов бірнеше маңызды факторға назар аударды. Оның айтуынша, биыл су тасқынына әсер етуі мүмкін жағдайлар бар:
- қалың қардың жиналуы
- күзде жауған жаңбырдан кейін жердің мұз болып қатуы
- топырақтың терең қабатқа дейін тоң болып қатуы
Бұл жағдайлар қар еріген кезде судың жерге сіңбей, бірден өзендерге құйылуына себеп болуы мүмкін.
«Сондықтан кез келген сценарийге дайын болуымыз керек», — деді премьер-министр.
Ол әкімдерге тәуекелі жоғары елді мекендерді бір апта ішінде аралап, нақты жағдайды тексеруді тапсырды.
Қай өңірлерде су тасқыны қаупі жоғары?
Экология және табиғи ресурстар министрлігі көктемге арналған болжамды жариялады.
Қазгидрометтің дерегінше:
- наурыз–сәуір айлары әдеттегіден жылы болады
- жауын-шашын көп болуы мүмкін
Су тасқыны қаупі жоғары өңірлер:
- Ақмола
- Қарағанды
- Солтүстік Қазақстан
Сонымен қатар қауіп байқалуы мүмкін облыстар:
- Шығыс Қазақстан
- Абай
- Қостанай
- Батыс Қазақстан
- Ақтөбе
- Павлодар
- Түркістан
- Алматы
- Ұлытау
- Жетісу
Ал Атырау, Маңғыстау, Қызылорда және Жамбыл облыстарында қауіп төмен деп бағаланып отыр.
Қазақстанда қанша қауіпті елді мекен бар?
Төтенше жағдайлар министрлігінің мәліметі бойынша, елде су тасқыны болуы мүмкін 1242 елді мекен анықталған.
Оларға дайындық үшін:
- 39 мыңнан астам адам
- 18 мыңнан астам техника
жұмылдыруға дайын тұр.
Министрлік 1 наурыздан бастап тәулік бойы гидрологиялық мониторинг жүргізіп жатыр.
Тасқынға қарсы қандай жұмыстар атқарылды?
Соңғы жылдары су тасқынына қарсы инфрақұрылым айтарлықтай күшейтілді. Мысалы:
- 830 шақырымнан астам қорғаныс бөгеттері салынды
- 1128 шақырым дренаж жүйесі жөнделді
- 934 су өткізу нысаны жаңадан орнатылды
- 166 шақырым өзен арнасы тереңдетілді
Сонымен қатар ТЖМ:
- 842 арнайы техника
- 27 қайық пен катер
- 4 ұшақ сатып алған.
Tasqyn жүйесі қалай жұмыс істейді?
Жиында тағы бір қызықты жаңалық айтылды — Tasqyn атты цифрлық жүйе.
Бұл платформа су тасқынын алдын ала модельдеп, қай елді мекендерде қауіп бар екенін есептейді.
Өткен жылы жүйенің болжамдары 75% дәлдікпен сәйкес келген.
Биыл Tasqyn деректеріне сәйкес 31 елді мекенде су тасқыны қаупі байқалады.
Дрондар тасқынды қалай бақыламақ?
Жиында тағы бір жаңа технология таныстырылды — дрондар арқылы мониторинг жүргізу жүйесі.
Бұл жоба «Қазақтелеком» компаниясымен бірге іске асырылып жатыр.
Дрондар арқылы:
- өзендегі су деңгейі
- бөгеттердің жағдайы
- қауіпті аймақтар
жедел бақыланады.
Мысалы, Атбасар ауданында дрондар су тасқыны кезінде нақты уақыт режимінде ақпарат жіберіп, құтқарушыларға тез әрекет етуге көмектеседі.
Үкіметтің басты мақсаты
Жиын қорытындысында премьер-министр негізгі міндетті нақты айтты:
«Мемлекеттік органдардың басты мақсаты — өңірлердің су тасқынына толық дайын болуын қамтамасыз ету және қауіптерді барынша азайту».
Су тасқынына қарсы жұмыстарды үйлестіру вице-премьер Қанат Бозымбаевқа жүктелді.
Ал әкімдіктерге қарды уақытында шығару, өзендерді тазарту және қауіпті елді мекендерді қорғау тапсырылды.
Қорытынды
Қазақстан үшін көктем тек жылы ауа райы мен табиғаттың оянуын ғана білдірмейді. Кей өңірлерде бұл кезең су тасқыны қаупімен қатар жүреді.
Биыл қар қалың, ал көктем жылы болады деген болжам бар. Сондықтан билік ең нашар сценарийге де дайын болу керек деп отыр.
Енді негізгі сұрақ — қабылданған шаралар табиғаттың сынағына төтеп бере ала ма? Көктем бұл сұрақтың жауабын көрсетеді.
