Қазақстанда жаңа Конституция тұрғын үй иелерінің құқықтарын күшейтіп, сонымен бірге азаматтарды негізсіз көшіруден қорғауды жоғары деңгейде бекітті, деп хабарлайды DKNews.kz.
2026 жылғы 15 наурызда өткен республикалық референдумда қабылданған Негізгі заңдағы басты өзгерістердің бірі – тұрғын үйге қол сұғылмаушылық кепілдігінің күшеюі болды.
Енді тұрғын үйден шығару тек сот шешімі арқылы ғана жүзеге асатыны Конституция деңгейінде нақты бекітіледі.
Бұл норма бұрын да болған
Бұл талап Қазақстан заңнамасы үшін жаңа емес.
Аталған ереже 1997 жылдан бері «Тұрғын үй қатынастары туралы» заңда қолданылып келеді:
- тұрғын үйден шығару тек сот тәртібімен жүзеге асады
- бұл талап меншік иелеріне де, жалға алушыларға да қатысты
- норма шамамен 20 жыл бойы өзгеріссіз қолданылып келеді
Жаңа Конституция бұл норманы тек жоғары құқықтық деңгейге көтеріп отыр.
Меншік иесінің құқығы басым
Заң бойынша тұрғын үй иесі өз мүлкін басқаруға толық құқылы.
Оның ішінде:
- тұрғын үйді босатуды талап ету
- жалдау шартын бұзу
- мүлікке келтірілген зиянды өтеуді талап ету
Мұндай талаптар, әсіресе, жалға алушы шарт талаптарын бұзған жағдайда қолданылады.
Мысалы:
- жалдау ақысын төлемеу
- төлем мерзімдерін бұзу
- тұрғын үйге зиян келтіру
Осындай жағдайларда меншік иесі тұрғын үйді босатуды талап ете алады.
Сот арқылы шығару қалай жүзеге асады
Мәжбүрлеп шығару тек заңда белгіленген тәртіппен сот арқылы жүргізіледі.
Бұл рәсім:
- меншік иесінің заңды талаптарын растайды
- жалға алушының міндеттемелерін бағалайды
- барлық тараптар үшін ашық және ресми процесс ретінде өтеді
Сот шешімі – тұрғын үйден шығару үшін негізгі және міндетті шарт.
Келісімшарттың маңызы артады
Тұрғын үй қатынастары азаматтық шарт негізінде реттеледі.
Бұл жерде меншік иесіне белгілі бір артықшылықтар беріледі:
- шарт талаптарын өзі айқындай алады
- жалға алушыны шығару негіздерін алдын ала белгілей алады
- шарт бұзылған жағдайда сотқа жүгіне алады
Сонымен бірге, заң жалға алушыларды да қорғайды.
Егер міндеттемелер орындалмаса, сот арқылы әділ шешім қабылданады.
Сондықтан тараптар үшін келісімшарт талаптарына мұқият болу маңызды.
Бұл нені білдіреді
Жаңа Конституция енгізген өзгерістер тұрғын үй нарығында құқықтық айқындықты күшейтеді.
Негізгі нәтижелер:
- меншік иесінің құқықтары ең жоғары деңгейде бекітіледі
- тұрғын үйден шығару процесі ашық әрі болжамды болады
- азаматтар негізсіз көшіруден қорғалады
Бұл өзгеріс тұрғын үй қатынастарының тұрақтылығын арттырып, нарықтағы сенімді күшейтуге бағытталған.
