Теңге шамамен 4%-ға нығайды: бұған не себеп?

Наурыз айы Қазақстанның валюта нарығы үшін ерекше кезең болды. Бір қарағанда жай ғана статистика сияқты көрінетін сандардың артында күрделі экономикалық үрдістер мен маңызды шешімдер жатыр, деп хабарлайды DKNews.kz.

Ең басты жаңалық – теңге айтарлықтай нығайып, бір ай ішінде 3,9%-ға күшейіп, 1 АҚШ доллары үшін 478,15 теңгеге дейін түсті.

Бұл нені білдіреді? Жай тілмен айтсақ, теңге уақытша болса да “тыныс алып”, сыртқы қысымға төтеп бере алды.

Сауда көлемі өсті: нарықтағы белсенділік артты

Наурызда валюта нарығы айтарлықтай жанданды. Қазақстан қор биржасында (KASE) күнделікті сауда көлемі 335 млн доллардан 372 млн долларға дейін өсті. Ал жалпы айлық көлем 6,7 млрд долларға жетті.

Бұл – нарықта ойыншылар көбейгенін және сұраныс пен ұсыныстың жоғарылағанын көрсетеді. Әдетте мұндай белсенділік:

• инвесторлардың қызығушылығы артқанын,
• импорт-экспорт операцияларының көбейгенін,
• немесе валютаға қатысты күтулер өзгергенін білдіреді.

Ұлттық қордан доллар сатылды: бюджетке қолдау

Наурызда Ұлттық қордан 400 млн доллар сатылды. Бұл қаражат республикалық бюджетке трансферттерді қамтамасыз ету үшін қажет болды.

Қызығы:

• бұл сома жалпы сауданың тек 6%-ын құрады
• күніне шамамен 22 млн доллар сатылған

Яғни, мемлекет нарыққа қатты қысым жасамай, валютаны “жұмсақ” түрде сатты.

Сәуір айына болжам да дайын:
300–400 млн доллар аралығында тағы сату жоспарланып отыр.

“Айналау” операциялары деген не?

Көпшілікке түсініксіз терминдердің бірі – “айналау” операциялары.

Қарапайым тілмен айтқанда, бұл – теңгені нарықтан “сорып алып”, орнына валюта сату арқылы қаржы жүйесіндегі тепе-теңдікті сақтау механизмі.

Наурызда:

• 350 млрд теңге алынған

Ал 2026 жылдың II тоқсанында:

• шамамен 1,1 трлн теңгеге баламалы валюта сату жоспарланып отыр

Бұл – үлкен көлем. Демек, Ұлттық Банк нарықты белсенді түрде “реттеп” отыр.

Интервенция болған жоқ – бұл маңызды сигнал

Наурызда Ұлттық Банк валюталық интервенция жүргізген жоқ.

Бұл нені білдіреді?

• Теңге нарықтың өз күшімен нығайды
• Жасанды қолдау болмаған

Экономистер үшін бұл – оң сигнал. Өйткені валюта бағамы әкімшілік емес, нарықтық факторлар арқылы қалыптасып жатыр.

Квазимемлекеттік сектор да ықпал етті

Наурызда квазимемлекеттік компаниялар:

• шамамен 391 млн доллар сатты

Бұл – олардың валюталық түсімінің бір бөлігін міндетті түрде сату нормасының нәтижесі.

Яғни, ірі ұлттық компаниялар да теңгені қолдауға үлес қосты.

Зейнетақы активтері: доллар сатып алынбады

Тағы бір қызық деталь – Ұлттық Банк наурызда зейнетақы активтері үшін доллар сатып алған жоқ.

Бұл:

• нарыққа қосымша қысым түсірмеді
• теңгенің нығаюына жанама әсер етті

Ал болашақта шешімдер нарық жағдайына байланысты қабылданады.

Ал енді басты сұрақ: теңге ары қарай не болады?

Қысқа мерзімде теңге бағамына әсер ететін негізгі факторлар:

• нарық қатысушыларының күтулері
• тоқсандық салық төлемдері
• әлемдік нарықтағы жағдай
• геосаяси тәуекелдер

Ұлттық Банк қазіргі таңда икемді бағам саясатын ұстанып отыр. Бұл дегеніміз:

• теңге еркін қозғалады
• бірақ күрт ауытқуларға жол берілмейді

Қорытынды: теңге неге күшейді?

Наурыздағы теңгенің нығаюы – бір ғана фактордың емес, бірнеше себептің нәтижесі:

нарықтағы жоғары белсенділік

валютаның біркелкі сатылуы

интервенцияның болмауы

квазимемлекеттік сектордың сатылымдары

доллар сатып алудың тоқтауы

Бұл – тұрақты тренд пе, әлде уақытша құбылыс па – оны алдағы айлар көрсетеді. Бірақ наурыз теңгенің әлі де “ойыннан шықпағанын” анық дәлелдеді.