Қазақстанның көлік-транзиттік әлеуетін арттыру – соңғы жылдары ең жиі айтылатын стратегиялық мақсаттардың бірі.
Осы бағыттағы жұмыстардың қалай жүріп жатқанын Премьер-министр Олжас Бектенов өткізген кеңесте ашық талқыланды. Бірақ бұл жолы тек есеп емес, нақты сын да болды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Жолдар салынып жатыр, бірақ қарқын жеткілікті ме?
Сандар жаман емес. 2025 жылы көлік және қоймалау саласы 12,2 трлн теңгеге жетті, ал 2026 жылдың алғашқы үш айында өсім 12,8%-ды құрады. Ел ішінде 353 млн тонна жүк тасымалданған.
Соңғы жылдары ірі автожол жобалары аяқталды:
- Қалбатау – Майқапшағай
- Талдықорған – Өскемен
- Атырау – Астрахан
- Қарағанды – Алматы
Ал қазір одан да маңызды транзиттік дәліздер салынып жатыр. Жалпы жол жөндеу жұмыстары 13 мың шақырымға жеткен.
Бірақ мәселе тек көлемде емес. Өткізу бекеттеріндегі жаңғырту жұмыстары баяу жүріп жатыр. Бектенов мұны ашық сынап, “қарқын жоқ” деп кесіп айтты. Бұл – Қазақстан арқылы өтетін жүк ағынына тікелей әсер ететін әлсіз тұс.
Теміржол – транзиттің жүрегі
Теміржол саласында да өсім бар. 2025 жылы транзиттік тасымал 33 млн тоннаға жетіп, бір жылда 20%-ға артқан. 2026 жылдың басында да өсім жалғасып жатыр.
Бұл жерде басты ойыншы – Қазақстан темір жолы. Компания деректеріне сүйенсек, транзит жалпы тасымалдың 10%-ын құрайды.
Ең маңызды бағыттардың бірі – Транскаспий халықаралық көлік бағыты. Бұл Қытай мен Еуропаны Қазақстан арқылы байланыстыратын балама жол.
Қазір:
- жеткізу уақытын қысқарту
- тарифтерді жеңілдету
- Әзербайжан мен Грузиямен цифрлық интеграция
жұмыстары жүріп жатыр.
Алайда проблема жоқ емес. “Бақты – Аягөз” теміржол құрылысы баяу. Себебі – техника мен жұмыс күші жеткіліксіз. Үкімет бұл мәселені шұғыл шешуді талап етті.
Ақтау мен Құрық: теңіз арқылы жаңа мүмкіндік
Қазақстан үшін теңіз – сирек мүмкіндік. Бірақ дәл осы мүмкіндік толық пайдаланылмай отыр.
Ақтау порты мен Құрық порты арқылы тасымалды арттыру жоспарланған. Биыл Ақтау портында түбін тереңдету жұмыстары жүргізіледі.
Бірақ тағы бір мәселе шықты: “Ақтау – Баку” бағытына арналған контейнер таситын кемелерді сатып алу кешігіп жатыр. Бұл – Транскаспий бағытының дамуына тікелей кедергі.
Әуе саласы: жаңа бағыттар мен арзан отын
Азаматтық авиацияда да қозғалыс бар. 2025 жылы 20,8 млн жолаушы тасымалданды.
Ең қызығы – авиаотын бағасы төмендеген. Қазір Қазақстанда 1 тонна отын шамамен $800 тұрады. Бұл көрші елдермен салыстырғанда тиімді.
Соның арқасында жаңа әуе компаниялары келе бастады:
- Centrum Air
- Shiraq Avia
- Atlas Air
- MNG Airlines
Алдағы жоспар:
- 2028 жылға дейін 11 инфрақұрылымдық жоба
- 4 жаңа әуежай
- 135 халықаралық маршрутқа дейін кеңею
Цифрландыру: қағаздан – онлайн жүйеге
Көлік саласында бюрократия әрдайым үлкен мәселе болған. Енді оны цифрландыру арқылы шешуге тырысып жатыр.
Жаңа жүйелер:
- CarGoRuqsat
- e-Permit
- e-CMR
Қазір шетелдік рұқсат бланкілерінің 70%-ы цифрлық форматқа көшірілген. Қытаймен тіпті шексіз алмасу жүйесі іске қосылған.
Бұл:
- уақытты қысқартады
- шығынды азайтады
- жемқорлық тәуекелін төмендетеді
Негізгі мәселе: жоспар көп, бірақ жылдамдық жетпейді
Кеңестің басты қорытындысы – Қазақстанда әлеует бар, бірақ іске асыру қарқыны жеткіліксіз.
Қасым-Жомарт Тоқаев транзитті елдің басты артықшылығы деп бірнеше рет айтқан. Бірақ Бектеновтің сөзінен байқағанымыз – тапсырмалар толық әрі уақытында орындалмай жатыр.
Қазақстан география жағынан ұтып тұр: Еуропа мен Азияның дәл ортасында. Бірақ бұл артықшылық автоматты түрде табыс әкелмейді.
Инфрақұрылым, жылдамдық, цифрландыру – бәрі қатар жүруі керек.
Егер қазіргі жобалар уақытында аяқталса, Қазақстан шынымен де ірі транзиттік хабқа айналуы мүмкін. Ал егер баяулық жалғаса берсе – бұл мүмкіндік тағы да қолдан сусып кетуі ықтимал.
