Қазақстанда әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациялар (ӘКК) жаңа кезеңге аяқ басты.
Бұрын көбіне активтерді басқарумен шектелген бұл құрылымдар енді өңірлік экономиканың нақты «қозғалтқышына» айналмақ, деп хабарлайды DKNews.kz.
Үкімет деңгейінде қабылданып жатқан өзгерістер ӘКК-лердің рөлін түбегейлі қайта қарауды көздейді.
ӘКК-лер неге өзгереді?
Премьер-министрдің орынбасары Қанат Бозымбаев өткізген кеңесте негізгі мәселе – ӘКК-лерді толыққанды өңірлік даму институттарына трансформациялау болды. Бұл – Мемлекет басшысының нақты тапсырмасы.
Бұған дейін ӘКК-лердің қызметі жиі сынға ұшырап келген:
- тиімділігі төмен жобалар,
- ашықтықтың жеткіліксіздігі,
- нақты экономикалық қайтарымның аздығы.
Енді бұл мәселелерді жүйелі түрде шешу көзделіп отыр.
Жаңа модель: нақты экономикаға бетбұрыс
Ұлттық экономика министрлігі ӘКК қызметінің 7 негізгі функциясын айқындады. Соның ішінде ең маңыздысы – өңірлік жобалардың 5 жылдық портфелін қалыптастыру.
Бұл нені білдіреді?
Әрбір ӘКК:
- нақты жобаларды іріктейді
- инвесторлар мен кредиторларды табады
- жобаның табыстылығын алдын ала есептейді
Яғни, енді олар жай «делдал» емес, толыққанды инвестициялық оператор болады.
Қаржыландыру көздері де айқын:
- екінші деңгейлі банктер
- Бәйтерек холдингі және оның еншілес даму институттары
Бизнес пен мемлекет арасындағы көпір
Жаңа жүйеде ӘКК-лердің тағы бір маңызды рөлі – байланыстырушы буын болу.
Олар бизнес пен келесі ұйымдардың арасында жұмыс істейді:
- Даму қоры
- Қазақстанның Даму Банкі
- Аграрлық кредиттік корпорация
- KazakhInvest
- QazIndustry
- QazTrade
Ең қызығы – ӘКК-лерге несие беру құқығы беріледі. Бірақ бұл мемлекеттік субсидия емес, нарық қағидаларына негізделген қаржыландыру болады.
Тұрақтандыру қорлары неге бөлінеді?
Реформаның ең қызу талқыланған тұстарының бірі – тұрақтандыру қорларын ӘКК құрамынан шығару.
Бұл шешімнің бірнеше себебі бар:
- ӘКК-лердің негізгі миссиясынан ауытқымау
- тиімсіз функцияларды қысқарту
- қаржылық есептілікті ашық ету
Ең бастысы – бұл қадам ӘКК-лерге кредиттік рейтинг алуға мүмкіндік береді. Ал рейтинг болса:
- халықаралық қаржы нарығына шығу жеңілдейді
- арзан қаржы тарту мүмкіндігі артады
Қарапайым тілмен айтқанда, ӘКК-лер «бюджетке қарап отырған» құрылымнан инвесторлар сенетін институтқа айналмақ.
Әлі де шешілмеген мәселелер бар
Кеңес қорытындысы бойынша Қанат Бозымбаев бірқатар нақты тапсырма берді:
- арнайы экономикалық және индустриялық аймақтардың тиімділігін қайта қарау
- бейінді емес активтерге толық түгендеу жүргізу
- ӘКК үшін бірыңғай кредиттік және инвестициялық саясат әзірлеу
Бұл қадамдар реформаның қағаз жүзінде қалмай, нақты іске асуын қамтамасыз етуге бағытталған.
Бұл қарапайым адамдарға қалай әсер етеді?
Егер жоспар толық жүзеге асса, оның әсері әр өңірде сезіледі:
- жаңа жұмыс орындары пайда болады
- шағын және орта бизнеске қаржы қолжетімді болады
- инфрақұрылымдық жобалар жанданады
Ең маңыздысы – өңірлердің экономикасы орталыққа тәуелді болмай, өздігінен дамуға мүмкіндік алады.
Қазақстан ӘКК-лер арқылы жаңа экономикалық модельді сынап көріп жатыр. Егер бұл жүйе дұрыс жұмыс істесе, олар жай мемлекеттік құрылым емес, өңірлік дамудың негізгі драйверіне айналуы мүмкін.
