Қазақстандық ғалымдар Орталық Азия өңірі үшін маңызды ғылыми жаңалықтардың бірін ұсынды. Nazarbayev University зерттеушілері алғаш рет цифрлық тағам атласын әзірлеп, оны нутрициология мен қоғамдық денсаулық саласындағы жаңа құрал ретінде таныстырды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Орталық Азияға арналған алғашқы цифрлық атлас
Жоба NU жанындағы Орталық Азия тағам инновациялары зертханасында (Central Asia Food Innovation Lab, CAFI Lab) жасалған. Негізгі мақсат – өңір тұрғындарының нақты тамақтану рационы мен порция көлемін дәл бағалауға мүмкіндік беру.
Ғалымдардың айтуынша, қазіргі зерттеулерде ең үлкен қиындықтардың бірі – нақты деректердің жетіспеуі. Әсіресе, Орталық Азия елдерінің тағамдық ерекшеліктерін ескеретін сенімді база бұрын болмаған.
115 тағам түрі цифрландырылды
Жаңа атлас 115 түрлі тағамды қамтиды. Олардың қатарында:
- бешбармақ
- палау
- манты
- сүт және ұн өнімдері
- пицца, балмұздақ және басқа да заманауи тағамдар
Әрбір тағам зертханалық жағдайда өлшеніп, стандартталған порция ретінде цифрландырылған. Бұл деректерді ғылыми зерттеулерде эталон ретінде қолдануға мүмкіндік береді.
Деректерді біріктірген жоба
Атлас екі ірі дерекқордың негізінде жасалған:
- Central Asian Food Dataset (CAFD)
- Central Asian Food Scenes Dataset (CAFSD)
Бұл тәсіл өңір тағамдарының әртүрлілігі мен мәдени ерекшелігін ескеруге мүмкіндік берді.
Неліктен бұл маңызды
Мамандардың айтуынша, бұрын зерттеушілер Батыс немесе Шығыс Азия деректеріне сүйенуге мәжбүр болған. Бұл өз кезегінде есептеулердің дәлдігіне әсер еткен.
Орталық Азия тағамдарының ерекшелігі айқын:
- қызыл еттің басым болуы
- ұн өнімдерінің көп тұтынылуы
- сүт өнімдерінің кең қолданылуы
Осы факторлар нақты аймақтық деректердің қажеттілігін күшейтті.
Калория емес, порция стандарты
Ғалымдар атап өткендей, атлас тікелей калория есептемейді. Оның негізгі мақсаты – порция көлемін стандарттау.
Мамандардың түсіндіруінше, калорияны дәл есептеу күрделі процесс:
- ақуыз бен көмірсуда – 4 ккал/г
- майда – 9 ккал/г
- бірақ әр тағамда “жасырын” факторлар бар (май, сорпа, тығыздық)
Сондықтан визуалды атластар нақты есеп пен практикалық бағалаудың арасындағы маңызды көпір болып отыр.
Жасанды интеллектке жол ашатын жоба
Цифрлық атлас тек ғылыми құрал емес, сонымен қатар жаңа технологияларға негіз бола алады. Жинақталған деректер:
- тағамды сурет арқылы танитын жүйелерді
- мобильді денсаулық қосымшаларын
- телемедицина платформаларын
дамытуға қолданылады.
Халықаралық деңгейдегі зерттеу
Жоба нәтижелері Nutrients, IEEE Access және Scientific Reports сияқты беделді журналдарда жарияланған. Қазіргі уақытта зерттеу тобы жобаны кеңейтіп, қосымша қаржыландыру көздерін қарастыруда.
Мақсат – ғылыми нәтижелерді практикалық медицина мен күнделікті өмірде қолдануға мүмкіндік беру.
