Қазақстанның оңтүстігінде биылғы суару маусымы бұрынғыдан да қатаң бақылаумен өтіп жатыр, деп хабарлайды DKNews.kz.
Су тапшылығы жыл сайын күрделеніп бара жатқандықтан, билік 2026 жылғы вегетация кезеңіне арналған нақты лимиттерді бекітті. Енді шаруаларға су «жетеді» деген үміттен гөрі, әр текше метрді есеппен пайдалану маңызды болмақ.
Биыл Қазақстан оңтүстік өңірлерге жалпы 11 миллиард текше метрге жуық су бөлуді жоспарлап отыр. Оның ішінде ең көп көлем Түркістан облысына тиесілі – 3,8 миллиард текше метр. Қызылорда облысына 3,2 миллиард текше метр, ал Жамбыл облысына 900 миллион текше метр су қарастырылған.
Бұл тек цифр емес. Бұл – егіннің тағдыры, шаруалардың табысы және тұтас аймақтың азық-түлік қауіпсіздігі.
Су неге қайтадан басты мәселеге айналды?
Соңғы бірнеше жылда Орталық Азиядағы трансшекаралық өзендердегі су көлемі азайып келеді. Әсіресе Сырдария бассейніндегі жағдай күрделі. Қуаңшылық, жауын-шашынның азаюы және көрші елдердегі су тұтынудың артуы Қазақстанға келетін су көлеміне тікелей әсер етуде.
Сондықтан Үкімет биылғы маусымда су пайдалану тәртібін бұрынғыдан да қатайтпақ.
Өткен жылы Премьер-министрдің орынбасары Қанат Бозымбаев оңтүстік өңірлерді аралап, шаруалармен арнайы кездесулер өткізген еді. Сол кезде-ақ бірнеше маңызды мәселе ашық айтылды: су көп қажет ететін дақылдарды азайту, егісті әртараптандыру және су үнемдеу технологияларын жедел енгізу.
Биыл сол талаптар нақты шешімге айналып отыр.
Күрішке қойылған шектеулер
Ең үлкен өзгерістердің бірі – күріш егісіне қатысты.
Түркістан облысында 2026 жылы күріш алқабы 3,5 мың гектардан аспауы тиіс. Оның өзінде «Достық» мемлекетаралық каналы бойында күріш егуге толық тыйым салынды.
Енді күрішті тек «Қызылқұм» каналының бойында және міндетті түрде су үнемдеу технологияларын қолдану арқылы өсіруге рұқсат беріледі.
Бұл шешім бекер емес. Күріш – ең көп су қажет ететін дақылдардың бірі. Бір гектар күріш кей жағдайда бірнеше гектар мақта немесе бақша өнімінен әлдеқайда көп су тұтынады.
Ал Қызылорда облысында күріш көлемін 70 мың гектар деңгейінде сақтау жоспарланып отыр. Бұл өңір үшін күріш – негізгі ауыл шаруашылығы салаларының бірі болғандықтан, мұнда толық қысқарту әзірге қарастырылмаған.
Сонымен қатар Алматы облысында күріш егісі 5,8 мың гектардан, Жетісу облысында 1 мың гектардан аспауы керек.
Ережені бұзғандарға санкция болады
Биылғы маусымның тағы бір ерекшелігі – бақылаудың күшеюі.
Министрлік арнайы су пайдалану қағидаларын бекіткен. Енді келісімшартсыз су пайдаланған немесе рұқсат етілмеген дақылдарды өз бетінше еккен шаруаларға санкциялар қолданылады.
Яғни, бұрынғыдай «қалай болса солай» су алу кезеңі аяқталып келеді.
Мамандардың айтуынша, бұл қадамдар су тапшылығын басқаруға ғана емес, су мәдениетін қалыптастыруға да қажет.
Вегетация кезеңі қалай басталды?
Су ресурстары және ирригация бірінші вице-министрі Нұрлан Алдамжаровтың айтуынша, биылғы вегетация кезеңі тұрақты басталған.
Лимиттерді есептеу кезінде «Қазгидрометтің» гидрологиялық болжамдары, жауын-шашын көлемі және трансшекаралық өзендердегі күтілетін су деңгейі негізге алынған.
Қазір министрлік мамандары, бассейндік инспекциялар және «Қазсушар» филиалдары өңірлердегі су бөлінісін бақылауда ұстап отыр.
Алдағы жылдары су үшін күрес күшейе ме?
Сарапшылардың пікірінше, Қазақстанда су мәселесі енді уақытша проблема емес, стратегиялық қауіпке айналып барады. Климаттың өзгеруі, халық санының өсуі және ауыл шаруашылығындағы ескі тәсілдер жағдайды қиындатып отыр.
Сондықтан алдағы бірнеше жылда су үнемдеу технологиялары, тамшылатып суару және цифрлық бақылау жүйелері басты бағытқа айналуы мүмкін.
Өйткені бүгінгі таңда оңтүстіктегі әр тамшы су – ертеңгі өнімнің кепілі.
