15 мамыр — қазақтың тұңғыш әскери ұшқыш қызы, аңызға айналған Хиуаз Доспанованың туған күні, деп хабарлайды DKNews.kz.
Оның есімі тек Қазақстан тарихында ғана емес, Екінші дүниежүзілік соғыс жылнамасында да ерекше орын алады. Себебі Хиуаз — қорқынышты соғыстың ортасында аспанға көтеріліп, жүздеген жауынгерлік тапсырманы орындаған сирек әйелдердің бірі.
Бүгінде батыр қыздың тағдыры жаңа буын үшін де ерекше қызығушылық тудырады. Өйткені оның өмір жолы — кино сценарийіндей күрделі, ал ерлігі — шынайы.
Аспанды армандаған қазақ қызы
Хиуаз Қайырқызы 1922 жылы қазіргі Атырау облысында дүниеге келген. Бала кезінен-ақ өзгелерден ерекшеленіп өсті. Сол кезеңдегі көптеген қыздардан айырмашылығы — ол аспанды армандады.
Мектепте үздік оқыған Хиуаз Орал қаласындағы аэроклубқа қатысып, ұшқыш куәлігін алып шығады. Бұл — ол замандағы қазақ қызы үшін өте сирек жағдай еді. Қоғамда әйел адамның ұшқыш болуы тіпті таңғаларлық саналатын.
Алайда Хиуаз өз мақсатына сенді.
Ол Мәскеудегі әйгілі Әскери-әуе академиясына түсуге талпынады. Бірақ тағдыр оны медицина саласына алып келді. Хиуаз Бірінші Мәскеу медицина институтына емтихансыз қабылданады. Дегенмен көп ұзамай соғыс басталып, оның өмірі түбегейлі өзгереді.
Түнгі аспандағы «қорқынышты ведьмалар»
Соғыс басталғанда Хиуаз майданға өз еркімен сұранады. Ол әйгілі 588-ші түнгі бомбалаушы авиациялық полк құрамына қабылданды. Кейін бұл полк тарихта ерекше атпен қалды.
Неміс сарбаздары оларды «Түнгі ведьмалар» деп атаған.
Себебі бұл қыз-келіншектер түн ішінде үнсіз ұшып келіп, күтпеген жерден соққы жасайтын. Олардың ұшақтары ағаштан жасалған жеңіл техникалар болғандықтан, радарға оңай түспейтін.
Хиуаз дәл осы қауіпті тапсырмалардың ортасында жүрді.
Ол Оңтүстік майданда, Кавказда, Украинада, Беларусь аумағында шайқасты. Соғыс жылдары 300-ден астам жауынгерлік ұшу жасап, бірнеше рет өліммен бетпе-бет келді.
Екі рет ауыр жараланып, қайта оралған
Хиуаз Доспанованың тағдырының ең таңғаларлық тұстарының бірі — оның қайсарлығы.
Ол екі рет ауыр жарақат алған. Бір жолы ұшақтар соқтығысып, дәрігерлер оның аман қалуына күмәнмен қараған. Бірақ Хиуаз қайтадан сапқа оралды.
Бұл тек физикалық күш емес, рух мықтылығының да белгісі еді.
Көптеген майдангерлер жарақаттан кейін әскери қызметтен босатылса, Хиуаз аспанға қайта көтерілуді таңдады.
Жеңісті Берлин түбінде қарсы алды
Соғыстың соңына дейін майдан даласында болған қазақ қызы Жеңіс күнін Берлин маңында қарсы алды.
Оның ерлігі Қызыл Жұлдыз, Қызыл Ту, ІІ дәрежелі Отан соғысы ордендерімен және көптеген медальдармен бағаланды.
Алайда Хиуаз Доспанова туралы кең көлемде тек тәуелсіздік жылдары айтыла бастады. 2004 жылы оған Қазақстанның ең жоғары марапаты — «Халық қаһарманы» атағы берілді.
Соғыстан кейін де елге қызмет етті
Соғыс аяқталған соң Хиуаз қоғамдық жұмыстарға белсенді араласты. Азаматтық авиацияны дамытуға, жастар тәрбиесіне ерекше көңіл бөлді.
Оны көрген адамдар батыр ұшқыштың өте қарапайым, бірақ мінезі қайсар жан болғанын жиі еске алады.
Хиуаз Қайырқызы 2008 жылы дүниеден өтті. Ол Алматыдағы Кеңсай зиратына жерленген.
Неге Хиуаз Доспанова бүгін де маңызды?
Қазір әлеуметтік желі дәуірінде жастар батырларды жаңа қырынан танып жатыр. Хиуаз Доспанованың тарихы — тек соғыс туралы емес.
Бұл — арманына сенген қыз туралы хикая.
Бұл — қорқыныштан биік тұрған ерік туралы әңгіме.
Бұл — «қазақ қызы не істей алады?» деген сұраққа берілген нақты жауап.
Сондықтан Хиуаз Доспанова жай ғана тарихи тұлға емес. Ол — батылдықтың, еркіндіктің және Отанға адалдықтың символы.
