Микронесие бойынша мерзімі өткен қарыз: қазақстандықтардың қандай құқықтары пайда болды

Соңғы жылдары Қазақстанда микрокредит алатын адамдар саны күрт өсті.

Бірі күтпеген шығын үшін алады, енді бірі жалақыға дейін жетпеген ақшасын жабуға тырысады, деп хабарлайды DKNews.kz.

Бірақ оңай рәсімделетін қарыздың артында үлкен жауапкершілік тұрғанын көп адам кеш түсінеді.

Енді микроқаржы ұйымдары мен клиенттердің қарым-қатынасына қатысты талаптар тағы да күшейтіліп отыр. Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі микроқаржы ұйымдары қарыз алушылармен қалай жұмыс істеуі керегін еске салды. Бұл өзгерістер қарапайым азаматтарға қалай әсер етеді? Ең маңызды тұстарын түсіндіреміз.

Қарыз алушыны “үнсіз” қыса алмайды

Бұрын кейбір адамдар төлемнен кешіккен соң, бірнеше күннен кейін ғана қарызы көбейіп кеткенін біліп жататын. Енді заң бойынша микроқаржы ұйымы төлем мерзімі өтіп кеткеннен кейін 10 күннің ішінде клиентке міндетті түрде хабарлауы керек.

Яғни адам қарызы кешігіп кеткенін алдын ала біліп, жағдайын реттеуге мүмкіндік алады.

Бұл жерде маңыздысы — микроқаржы ұйымы тек ақша талап етумен шектелмеуі тиіс. Олар клиентке берешекті қалай реттеуге болатынын да түсіндіруге міндетті.

Қарызды қайта қарауға болады

Көп адам “кредит алдым — енді бәрібір төлеуім керек” деп ойлайды. Бірақ заңда қарыз алушының құқығы нақты көрсетілген.

Егер адам уақытында төлей алмай қалса, ол 30 күн ішінде микроқаржы ұйымына жүгініп, шарт талаптарын өзгертуді сұрай алады. Мысалы:

• төлемді кейінге шегеру;
• ай сайынғы төлемді азайту;
• сыйақы мөлшерлемесін төмендету;
• қарыз мерзімін ұзарту;
• берешекті қайта құрылымдау.

Бұл — “жасырын мүмкіндік” емес, заңмен бекітілген құқық.

Сарапшылардың айтуынша, көптеген адам осы мүмкіндікті білмегендіктен, қарызы күрделеніп кетеді. Кейбірі тіпті байланысқа шықпай, жағдайды одан сайын ушықтырады.

Түнгі қоңырауларға шектеу қойылған

Қазақстандықтарды мазалайтын тағы бір мәселе — бітпейтін қоңыраулар.

Ережеге сәйкес, микроқаржы ұйымдары клиентке жұмыс күндері таңғы 09:00-ден кешкі 21:00-ге дейін ғана хабарласа алады. Оның өзінде күніне бір реттен артық қоңырау шалуға болмайды.

Бұл талап интернет арқылы қоңырау шалатын қосымшаларға да қатысты.

Яғни клиентті үздіксіз мазалау немесе психологиялық қысым көрсету заңға қайшы.

МҚҰ нені ашық айтуы керек?

Заң бойынша микроқаржы ұйымдары клиентпен адал әрі ашық жұмыс істеуге міндетті. Бұл дегеніміз:

• микрокредиттің нақты шарттарын түсіндіру;
• жасырын комиссияларды көрсетпеуге жол бермеу;
• тәуекелдерді алдын ала айту;
• клиенттің шағымдарын қарау.

Қарапайым тілмен айтқанда, адам неге қол қойып жатқанын толық түсінуі керек.

Неге бұл қазір маңызды болып отыр?

Қазақстанда “оңай ақша” ұсынатын жарнамалар көбейді. Бірнеше минутта рәсімделетін қарыз көп адамға ыңғайлы көрінеді. Бірақ қаржылық сауат төмен болған жағдайда, мұндай кредиттер отбасы бюджетіне ауыр соғуы мүмкін.

Соңғы жылдары микрокредитке байланысты шағымдардың көбеюі де бекер емес. Бірі шартты түсінбегенін айтса, енді бірі қоңыраулардан шаршағанын жасырмайды.

Сондықтан жаңа талаптардың негізгі мақсаты — қарыз алушыны қорғау және микроқаржы нарығын өркениетті ету.

Ең бастысы — байланыстан қашпау

Мамандардың айтуынша, ең үлкен қателік — қарыз мәселесін елемеу.

Егер төлеу қиын болып жатса:

• микроқаржы ұйымынан жасырынбаңыз;
• ресми түрде өтініш жазыңыз;
• төлемді қайта қарауды сұраңыз;
• барлық жауапты жазбаша сақтаңыз.

Көп жағдайда мәселені сотқа жеткізбей шешуге болады.

Қазір қаржылық қиындыққа тап болған адамды “тәртіпсіз қарыз алушы” ретінде емес, жағдайын реттеуге құқығы бар тұтынушы ретінде қарастыруға басымдық беріліп отыр.