Қазақстанда мәдениет саласына қатысты жаңа кезең басталып жатқандай. 21 мамыр күні Ақордада өткен Мәдениет және өнер қызметкерлерін марапаттау рәсімінде Президент Қасым-Жомарт Тоқаев тек құттықтап қана қойған жоқ, деп хабарлайды DKNews.kz.
Ол мәдениет, кітап оқу, жасанды интеллект, ұлттық мұра және қоғамдағы мінез-құлық туралы ауқымды саяси әрі қоғамдық месседж айтты.
Бұл жолғы сөздің ерекшелігі – мәдениет мәселесі алғаш рет тек өнер саласы емес, мемлекеттің болашағымен тікелей байланыстырылып айтылды.
«Мәдениет – мемлекеттің тірегі»
Президент сөзін мәдениетті ұлттың рухани өзегі деп сипаттаудан бастады. Оның айтуынша, мәдениетін сақтай алған ел ғана жаһандану дәуірінде өзінің бет-бейнесін жоғалтпайды.
Тоқаев соңғы жылдары мәдениет қызметкерлерінің әлеуметтік жағдайына көбірек көңіл бөлініп жатқанын айтты. Мысалы:
- соңғы бес жылда сала мамандарының жалақысы екі есе өскен;
- өнерпаздарға берілетін мемлекеттік стипендия көлемі де екі есе көбеймек;
- бір жыл ішінде Қазақстанда 61 мәдениет нысаны салынған;
- 250-ден астам мекеме жөндеуден өткен.
Президент бірнеше мәдени мекемеге жаңа мәртебе беру қажет екенін де айтты. Оның ішінде Максим Горький атындағы орыс драма театры мен Еркеғали Рахмадиев атындағы филармонияға «Ұлттық» мәртебе беру ұсынылды.
«Асыл мұра» сыйлығы не үшін керек?
Жиынның ең көп талқыланған жаңалығының бірі – жаңа ұлттық сыйлықтың пайда болуы.
Тоқаев дәстүрлі өнер өкілдеріне арналған «Асыл мұра» ұлттық сыйлығын тағайындау туралы шешім қабылдағанын мәлімдеді.
Бұл сыйлық:
- жыр,
- терме,
- күй,
- дәстүрлі ән өнерін насихаттайтын тұлғаларды қолдауға бағытталады.
Соңғы жылдары әлеуметтік желі мен цифрлық контент дәуірінде дәстүрлі өнердің аудиториясы тарылып бара жатқаны жиі айтылады. Президенттің бұл бастамасы ұлттық өнерді жаңа деңгейде қайта таныту әрекеті ретінде қабылдануы мүмкін.
Тоқаев неге кітап оқу туралы бөлек айтты?
Президенттің сөзіндегі тағы бір маңызды блок – кітап оқу мәдениеті.
Тоқаев жақында қол қойған арнайы жарлық туралы айтып, Қазақстанда «зерделі ұлт» қалыптастыру бастамасы қолға алынатынын жеткізді.
Жоспар бойынша:
- Ұлттық цифрлық кітапхана платформасы іске қосылады;
- «Жылдың он оқырманы» жобасы ұйымдастырылады;
- кітапхана және баспа ісіне қатысты заңнамалық қолдау күшейеді.
Соңғы жылдары TikTok, қысқа видео және жылдам контент дәуірінде кітап оқу мәселесі қоғамда жиі талқыланып жүр. Президент бұл бағытты енді идеологиялық деңгейдегі мәселе ретінде көтеріп отыр.
Жасанды интеллект мектепке келеді
Тоқаев сөзінде күтпеген тақырыптардың бірі – жасанды интеллект болды.
Президент орта білім беру жүйесіне AI технологияларын енгізу туралы жарлыққа қол қойғанын айтты.
Оның пікірінше, егер Қазақстан бұл технологиялық өзгерістерге дер кезінде бейімделмесе, жастар жаһандық бәсекеде артта қалуы мүмкін.
Соңғы уақытта әлемде ChatGPT, нейрожелілер және автоматтандыру мәселесі қызу талқыланып жатқанын ескерсек, бұл мәлімдеме Қазақстанның білім саласындағы жаңа бағытын аңғартатындай.
Вандализм туралы қатаң ескерту
Тоқаев қоғамдағы «мәдениетсіздікке» де арнайы тоқталды.
Президент тарихи және табиғи нысандарды бүлдіру жағдайлары көбейгенін айтып, Маңғыстаудағы Ыбықты сай шатқалындағы оқиғаны мысалға келтірді.
Ол:
- заңды құрметтеу,
- табиғатты қорғау,
- қоғамдық мәдениет,
- жауапкершілік
сияқты құндылықтар қоғамда негізгі нормаға айналуы керек екенін айтты.
Сарапшылар мұны кейінгі уақытта қоғамда жиілеген вандализм мен агрессияға қатысты биліктің ашық реакциясы ретінде бағалап жатыр.
Кімдер марапатталды?
Салтанатты рәсімде бірқатар танымал мәдениет қайраткерлері мемлекеттік награда алды.
Ең жоғары «Отан» ордені қазақтың дәстүрлі өнерін ұзақ жыл насихаттап жүрген әнші әрі домбырашы Татьяна Бурмистроваға табысталды.
Сонымен қатар:
- Мақпал Жүнісова II дәрежелі «Барыс» орденімен,
- актриса Марина Ганцева III дәрежелі «Барыс» орденімен марапатталды.
Президент биыл жалпы 120 мәдениет және өнер қызметкері мемлекеттік марапат алатынын айтты.
Түркі әлемі және жаңа орден
Тоқаев сөзінің соңында тағы бір маңызды детальға тоқталды. Биыл Қазақстанда Qoja Ahmet Yasaui ордені пайда болды.
Бұл марапат:
- түркі әлемінің бірлігіне,
- мәдениетке,
- ғылым мен руханиятқа үлес қосқан тұлғаларға беріледі.
Президенттің айтуынша, орден алғаш болып Түркия Президенті Режеп Тайип Ердоған мен ЮНЕСКО-ның бұрынғы бас директоры Одрэ Азулеге табысталған.
Ақорданың жаңа месседжі қандай?
Бұл жолғы сөзден бірнеше маңызды бағыт байқалды:
- Мәдениет енді тек өнер емес, мемлекеттік идеологияның бөлігі ретінде қарастырылып отыр.
- Қазақстан «зерделі ұлт» концепциясына көшкісі келеді.
- Кітап оқу, цифрландыру және AI қатар айтылуы — жаңа буынға арналған сигнал.
- Ұлттық мәдениет пен түркілік бағытқа басымдық күшейіп келеді.
Бір сөзбен айтқанда, Ақорда мәдениетті енді тек концерт пен театр деңгейінде емес, елдің бәсекеге қабілеттілігін анықтайтын фактор ретінде көрсете бастады.
