Қазақстанда шетелдік азаматтардың көші-қон әлеуетін бағалау процесіне қатысты заңсыз делдалдық мәселесі қайтадан күн тәртібіне шықты.
Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі соңғы уақытта кейбір адамдардың шетел азаматтарына ақылы түрде «көмек» ұсынып, тіпті бағалаудан «міндетті түрде өткізіп жібереміз» деп уәде беріп жүргенін мәлімдеді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Ведомство мұндай әрекеттердің заңға қайшы екенін ескертеді. Себебі көші-қон әлеуетін критериалды бағалау – әр адамның жеке өзі өтетін рәсім. Мұнда адамның бейімделу деңгейі, кәсіби дайындығы және қоғамға интеграциялану әлеуеті тек өзінің қатысуымен бағаланады.
«Дайын жауап береміз» деген ұсыныстар қалай жұмыс істейді?
Соңғы жылдары Қазақстанға жұмыс істеуге, тұрақты тұруға немесе ұзақ мерзімге келетін шетелдік азаматтар саны артты. Осыны пайдаланған кейбір «делдалдар» интернетте, мессенджерлерде және әлеуметтік желілерде ақылы қызметтерін жарнамалай бастаған.
Олардың арасында:
- «Бағалаудан тез өткіземіз»;
- «Сұрақтардың дайын жауаптары бар»;
- «100 пайыз нәтиже»;
- «Ресми адамдармен байланысымыз бар» деген секілді күмәнді ұсыныстар кездеседі.
Министрлік мұндай уәделердің ешқандай заңды күші жоқ екенін атап өтті. Бағалау нәтижесі тек өтініш берушінің өзінің мәліметтері мен дайындық деңгейіне байланысты қалыптасады.
Неге бұл қауіпті?
Мәселе тек ақша жоғалтуда емес. Ресми емес делдалдарға жүгінген шетелдік азаматтар көбіне жеке құжаттары мен дербес деректерін үшінші тұлғаларға беруге мәжбүр болады. Ал бұл алаяқтықтан бастап, заңдық қиындықтарға дейін әкелуі мүмкін.
Мамандардың айтуынша, кей жағдайда мұндай «көмекшілер» жалған ақпарат ұсынуға немесе рәсімге заңсыз араласуға итермелеуі ықтимал. Бұл кейін өтініштің кері қайтарылуына немесе көші-қон талаптарын бұзды деген мәселеге ұласуы мүмкін.
Бағалау қалай өтеді?
Көші-қон әлеуетін бағалау рәсімі бірнеше негізгі бағытқа сүйенеді:
- адамның кәсіби қабілеті;
- бейімделу мүмкіндігі;
- қоғамға интеграциялану деңгейі;
- жеке деректердің шынайылығы.
Министрлік рәсімнің ашық әрі объективті өтуіне ерекше назар аударылып отырғанын айтады. Сондықтан кез келген сыртқы араласу әрекеті – ереже бұзу болып есептеледі.
Қазақстан неге мұны бақылауды күшейтіп жатыр?
Сарапшылардың пікірінше, көші-қон саласындағы ашықтық – ел қауіпсіздігі мен еңбек нарығы үшін маңызды мәселе. Әсіресе соңғы жылдары аймақтағы миграциялық қозғалыс күшейген тұста, рәсімдердің әділ өтуі басты талаптардың біріне айналды.
Сондықтан министрлік заңсыз делдалдықты анықтау және оның жолын кесу жұмыстары жалғасатынын мәлімдеді. Бұл шаралар қолданыстағы заңнама аясында жүргізіледі.
Шетелдік азаматтарға қандай кеңес берілді?
Ведомство шетелдік азаматтарға тек ресми ақпарат көздеріне сенуге және барлық кезеңнен өз бетінше өтуге кеңес береді. Егер біреу ақшаға «кепілдендірілген нәтиже» ұсынып жатса — бұл күмән тудыратын белгі.
Өйткені Қазақстандағы көші-қон әлеуетін бағалау жүйесінде басты талап өзгермейді: шешімді делдал емес, нақты деректер мен адамның дайындығы анықтайды.
