Қазақстанда шетелдік қаржыландыру тақырыбы қайтадан қызу талқылана бастады.
Бұл жолы мәселені Мәжіліс депутаттары көтеріп отыр. Қазақстан Халық партиясы фракциясы елге түсетін шетелдік гранттар мен қаржы ағындары туралы ақпаратты әлдеқайда ашық етуді ұсынды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Мәжіліс депутаты Магеррам Магеррамов Мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаеваның атына депутаттық сауал жолдап, қазіргі есептілік жүйесі қоғамға толық көрініс бермейтінін мәлімдеді.
Қазақстанға жарты жылда 12 миллиард теңгеден астам қаржы түскен
Талқылауға Мемлекеттік кірістер комитеті жариялаған шетелдік көздерден қаржыландыру алатын жеке және заңды тұлғалардың жаңартылған тізілімі себеп болды.
Жаңа тізімнің ерекшелігі – онда алғаш рет қаржы алушылардың атауы ғана емес, бөлінген қаражат көлемі мен оның қайдан түскені туралы ақпарат та көрсетілген.
Депутаттардың мәліметінше, тек 2025 жылдың екінші жартыжылдығында Қазақстанға шетелдік көздерден 12 миллиард теңгеден астам қаржы түскен.
«Аталған қаражаттың едәуір бөлігі өздерін құқық қорғау, медиа және сараптамалық ұйымдар ретінде таныстыратын, қоғамдық-саяси күн тәртібін қалыптастыруға қатысатын құрылымдарға бағытталған», – деді Магеррамов.
Депутаттарды не алаңдатады?
Парламент өкілдерінің пікірінше, қазіргі тізілім шетелдік қаржының жалпы көлемін көрсеткенімен, оның нақты қайда және қалай жұмсалғанын түсінуге мүмкіндік бермейді.
«Тізілімде тек қаржы көлемі мен бастапқы алушылар ғана көрсетілген. Алайда нақты қандай жобалар қаржыландырылғаны, қаржының қандай мақсатқа бөлінгені, қаражаттың қалай бөлінгені және түпкілікті орындаушылар туралы ақпарат жоқ. Соның салдарынан қоғам мен мемлекеттік институттар бұл қаражаттың қалай пайдаланылып жатқанын және шетелдік қаржыландыру есебінен қандай жобалар жүзеге асырылып жатқанын толық бағалай алмай отыр», – делінген депутаттық сауалда.
Яғни мәселе қаржының бар-жоғында емес, оның қозғалысының толық көрінбеуінде болып отыр.
Не өзгеруі мүмкін?
Депутаттар жарияланатын мәліметтердің аясын кеңейтуді ұсынып отыр.
Олардың пікірінше, шетелдік қаражат есебінен іске асырылатын әрбір бастама бойынша мынадай ақпарат ашық болуы тиіс:
- нақты жобалар мен бағдарламалардың атауы;
- қаржыландырудың мақсаты мен негізгі бағыты;
- жобаларды жүзеге асыратын ұйымдар;
- орындаушылар мен серіктестер;
- бастамаларға қатысатын тұлғалар;
- жобалардың нәтижелері мен қорытындылары.
Бұл қоғамға гранттардың қай салаларға бағытталғанын және олардың нақты қандай нәтиже беріп жатқанын көруге мүмкіндік береді деп есептейді депутаттар.
«Тыйым салу емес, ашықтық қажет»
Магеррамовтың айтуынша, бастаманың мақсаты үкіметтік емес ұйымдардың қызметін шектеу емес.
«Біз үкіметтік емес ұйымдардың қызметіне тыйым салуды ұсынып отырған жоқпыз. Мәселе – ашықтықты арттырып, қоғамның хабардарлығын күшейту», – деді депутат.
Сондықтан ұсыныс грант алушылардың қызметіне тосқауыл қоюдан гөрі, есептілікті күшейтуге бағытталған бастама ретінде қарастырылып отыр.
Неліктен бұл тақырып маңызды?
Соңғы жылдары әлемнің көптеген елдерінде шетелдік қаржыландыру мәселесі қоғамдық және саяси пікірталастардың өзегіне айналды. Әсіресе медиа, құқық қорғау, сараптамалық зерттеулер және азаматтық бастамалар саласында жұмыс істейтін ұйымдардың қызметіне қатысты сұрақтар жиі көтеріледі.
Қазақстандық депутаттар да дәл осы факторды алға тартып отыр.
«Қазіргі сын-қатерлер жағдайында ашықтық қоғамның сенімін нығайту және ұлттық мүддені қорғау үшін маңызды мәнге ие», – деп атап өтті депутат.
Енді Үкімет шетелдік қаржыландыруды есепке алудың қолданыстағы жүйесін жетілдіру мүмкіндігін қарастырып, есептілікті кеңейтудің ықтимал тетіктеріне қатысты ұстанымын білдіруі тиіс.
Бір нәрсе анық: Қазақстанда шетелдік гранттар тақырыбы енді тек қаржы көлемімен емес, оның қайда жұмсалып жатқаны және қандай нәтиже беріп отырғанымен өлшенетін кезеңге қадам басып келеді.
