Қазақстанның таулы өңірлерінде жаз мезгілі тек табиғат аясындағы демалыспен ғана емес, сел қаупінің күшеюімен де ерекшеленеді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бір қарағанда жай ғана нөсер жаңбыр болып көрінетін құбылыс санаулы минуттың ішінде алып лай мен тастан тұратын жойқын тасқынға айналуы мүмкін.
Селдің ең қауіпті тұсы – оның өте жылдам қозғалып, жолындағының бәрін қиратып өтетінінде. Сондықтан мамандар мұндай жағдайда әр секундтың маңызды екенін ескертеді.
Сел қаупі жақындағанын қалай білуге болады?
Мамандар бірнеше негізгі белгіге назар аударуға кеңес береді. Олар байқалса, қауіпсіздік шараларын дереу қолға алған жөн.
Олардың қатарында:
- ұзаққа созылған немесе өте қарқынды нөсер жаңбыр;
- өзендердің бастауындағы мұздық көлдердің толу қаупін арттыратын ауа температурасының күрт көтерілуі;
- өзен суының деңгейінің кенет өзгеруі;
- судың лайланып, ағысының өзгеруі.
Осындай белгілер байқалса, өзен аңғарында немесе сай-салада жүру өте қауіпті.
Дабыл берілсе, уақыт жоғалтпаңыз
Сел қаупі туралы ресми хабарлама түскен немесе табиғи белгілер байқалған жағдайда, ең алдымен ғимараттан шығып, қауіпсіз жерге бет алған дұрыс.
Үйден шығар алдында:
- газды өшіріңіз;
- электр құрылғыларын тоқтан ажыратыңыз;
- жарықты сөндіріңіз;
- пештегі отты толық өшіріңіз.
Бұл өрттің алдын алуға мүмкіндік береді.
Сонымен қатар көршілерге, қарт адамдарға және балаларға қауіп туралы хабарлап үлгеру де маңызды.
Эвакуацияға алдын ала дайын болған жөн
Егер тұрғын үй сел қаупі жоғары аймақта орналасса, төтенше жағдайды күтпей-ақ қажетті заттарды жинап қойған дұрыс.
Арнайы сөмкеге немесе шабаданға:
- жеке куәлік пен маңызды құжаттарды;
- ақша мен құнды заттарды;
- дәрі-дәрмектерді;
- ауыз суды;
- ұзақ сақталатын азық-түлікті;
- жылы киімдерді салған жөн.
Бұл күтпеген жағдайда уақыт жоғалтпай эвакуациялануға мүмкіндік береді.
Сел кезінде қандай қателік жасауға болмайды?
Қауіпсіздік мамандары бірнеше маңызды ережені қатаң сақтауға шақырады.
Егер өзеннің жоғары ағысында қатты жаңбыр жауып жатса, өзен арнасынан дереу алыстаңыз.
Мұздық көлдері орналасқан өзендердің жағасында демалуға немесе шатыр тігуге болмайды.
Қозғалып келе жатқан селге 50–70 метрден жақындауға болмайды.
Сондай-ақ тік жартастар мен құлама беткейлердің жанында тұрмаңыз. Селдің дүмпуінен тас көшкіні немесе опырылу болуы мүмкін.
Егер селдің алғашқы белгілері байқалса, өзен аңғарынан мүмкіндігінше тез шығып, тау беткейімен жоғары көтерілу қажет.
Сел өткеннен кейін де қауіп сақталады
Көпшілік сел толқыны өткен соң қауіп аяқталды деп ойлайды. Алайда дәл осы кезеңде жаңа қауіптер туындайды.
Мамандардың айтуынша, сел өткеннен кейін:
- қайталама сел жүруі мүмкін;
- тау беткейлері сырғуы ықтимал;
- үзілген электр желілері қауіпті;
- зақымданған газ құбырлары апатқа әкелуі мүмкін.
Сондықтан өзен арнасына қайта түсуге немесе қауіпті аймаққа оралуға асықпау керек.
Ресми ескертулерді назардан тыс қалдырмаңыз
Сел қаупі бар аумақта тұратын немесе жұмыс істейтін азаматтар құтқару қызметтері мен жауапты мекемелердің барлық хабарламаларын мұқият қадағалауы тиіс.
Құлақтандыру берілген жағдайда өзіңізбен бірге құжаттар мен ең қажетті заттарды алып, алдын ала белгіленген эвакуация бағыты бойынша қауіпсіз жерге көшіңіз. Эвакуация маршруты мен жиналу орындары туралы ақпаратты жергілікті төтенше жағдайлар бөлімінен нақтылауға болады.
Табиғи апаттың алдын алу мүмкін болмаса да, қауіпсіздік ережелерін сақтау адам өмірін сақтап қалудың ең тиімді жолы болып қала береді. Бірнеше қарапайым әрекет қиын жағдайда өзіңізді де, жақындарыңызды да үлкен қауіптен қорғауы мүмкін.
