Қазақстанда жаңа Конституция күшіне енер алдында көпшілікті толғандырған маңызды сұраққа нақты жауап берілді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Егер лауазымды тұлға Конституцияның 1995 жылғы редакциясы кезінде қызмет атқарған болса, бұл оның жаңа Конституция күшіне енгеннен кейін қайта сайлануына немесе тағайындалуына кедергі бола ма?
Бұл сұраққа Қазақстан Республикасының Конституциялық соты ресми түсіндірме берді.
Неге бұл шешім маңызды?
Мәселе Президенттің Конституциялық сотқа жолдаған өтінішінен кейін қаралды. Өтініштің мәні – Конституцияның 2026 жылғы редакциясындағы бірқатар баптарда көзделген сайлану мен тағайындалу мерзімдерінің қалай есептелетінін нақтылау.
Әңгіме Конституцияның 43-бабының 1-тармағы, 72-бабының 2 және 3-тармақтары, 83-бабының 1-тармағы және 84-бабының 3-тармағында көрсетілген мемлекеттік лауазымдар туралы болып отыр.
Конституциялық сот не деді?
Конституциялық соттың түсіндіруінше, жаңа Конституциядағы мерзімдік шектеулер тек 2026 жылғы Конституция күшіне енгеннен кейін жүзеге асқан сайлау немесе тағайындауларға ғана қатысты қолданылады.
Сот бұл ұстанымды былай түсіндірді:
«Жаңа Конституцияда белгіленген шектеулер тек қолданыстағы Конституцияға және соған сәйкес қабылданған нормативтік құқықтық актілерге сәйкес жүзеге асқан сайлау немесе тағайындау фактілерімен байланысты.»
Сонымен қатар, Конституциялық сот қазіргі Конституцияда 1995 жылғы Конституция кезеңіндегі қызмет мерзімдерін немесе сол кездегі тағайындауларды есепке алу туралы ешқандай норма жоқ екенін атап өтті.
Бұрынғы қызмет мерзімі есептелмейді
Бұл дегеніміз, егер белгілі бір тұлға 1995 жылғы Конституция кезінде аталған лауазымдардың бірінде жұмыс істеген болса, бұл факт өздігінен оның 2026 жылғы Конституция күшіне енгеннен кейін қайтадан сол қызметке сайлануына немесе тағайындалуына құқықтық кедергі болмайды.
Конституциялық сот бұл туралы нақты айтты:
«1995 жылғы Конституция кезеңінде аталған лауазымды атқару фактісі өздігінен 2026 жылғы Конституция күшіне енгеннен кейін сол лауазымға сайлануға немесе тағайындалуға конституциялық-құқықтық кедергі болып табылмайды.»
Ең маңызды қорытынды
Конституциялық соттың нормативтік қаулысына сәйкес:
- 1995 жылғы Конституция негізінде қызмет атқарып жүрген немесе атқарған тұлғалар 2026 жылғы Конституция күшіне енгеннен кейін қайтадан тиісті лауазымдарға сайлана немесе тағайындала алады;
- мұндай сайлау немесе тағайындау жаңа Конституция аясындағы алғашқы сайлау немесе тағайындау ретінде есептеледі.
Яғни, жаңа Конституцияда белгіленген мерзімдік шектеулердің есебі 2026 жылғы 1 шілдеден кейін ғана басталады.
Бұл нені білдіреді?
Сарапшылардың пікірінше, Конституциялық соттың бұл түсіндірмесі құқық қолдану тәжірибесінде туындауы мүмкін даулардың алдын алуға бағытталған. Сонымен қатар, шешім мемлекеттік институттардағы кадрлық тағайындаулар кезінде Конституция нормаларын біркелкі қолдануға мүмкіндік береді.
Осылайша, Конституциялық сот жаңа Конституцияның өтпелі кезеңдегі нормаларын түсіндіре отырып, бұрынғы Конституция кезеңіндегі қызмет мерзімдері жаңа конституциялық шектеулерді есептеу кезінде назарға алынбайтынын ресми түрде бекітті.
