Қазақстанның сақтандыру нарығында күтпеген үрдіс байқалды

Қазақстанның сақтандыру нарығында бір қарағанда қарама-қайшы көрінетін үрдіс қалыптасты.

Компаниялардың активтері тарихи жоғары деңгейге жетіп, төлемдер айтарлықтай артқанымен, жиналған сақтандыру сыйлықақылары азайып келеді, деп хабарлайды DKNews.kz.

Бұл нені білдіреді және нарықта қандай өзгерістер болып жатыр?

2026 жылғы 1 маусымдағы жағдай бойынша Қазақстанда 25 сақтандыру ұйымы жұмыс істейді. Оның 10-ы өмірді сақтандыру компаниялары. Соңғы бес айдың қорытындысы нарықтың тұрақты екенін көрсеткенімен, бірнеше маңызды өзгерісті де аңғартады.

Активтер алғаш рет 4 трлн теңгеден асты

Мамыр айының қорытындысы бойынша сақтандыру ұйымдарының жиынтық активтері 2,4%-ға өсіп, 4,2 трлн теңгеге жетті. Жыл басынан бергі өсім – 8,3%.

Бұл өсімнің негізгі драйвері – инвестициялық портфельдің кеңеюі. Қазіргі таңда сақтандыру компаниялары активтерінің шамамен төрттен үш бөлігі бағалы қағаздарға орналастырылған.

Активтердің құрылымы мынадай:

• бағалы қағаздар – 3,1 трлн теңге немесе 73,9%;
• банктердегі депозиттер мен ақша қаражаты – 296,9 млрд теңге (7%);
• сақтандыру бойынша дебиторлық берешек – 190,4 млрд теңге (4,5%).

Бұл көрсеткіштер сақтандыру компанияларының қаржы нарығындағы ірі институционалдық инвесторлардың бірі болып қала беретінін көрсетеді.

Міндеттемелер де өсіп келеді

Сақтандыру резервтерінің ұлғаюына байланысты компаниялардың міндеттемелері де артты.

Мамыр айында олардың көлемі 2,9%-ға өсіп, 3,1 трлн теңгені құрады. Жыл басынан бері өсім 11,4%-ға жеткен.

Бұл – сақтандыру шарттарының орындалуын қамтамасыз ету үшін резервтердің көбейіп жатқанын білдіреді.

Сонымен бірге сақтандырушылардың меншікті капиталы 1,1 трлн теңгеге дейін өсіп, мамыр айындағы таза пайда 55,8 млрд теңгені құрады. Ал бес айдағы жиынтық таза пайда 85,5 млрд теңгеге жетті.

Қазақстандықтар аз шарт жасай бастады

Нарықтағы ең қызықты өзгерістердің бірі – сақтандыру шарттарының санының күрт қысқаруы болды.

2026 жылдың басынан бері 7,4 млн сақтандыру шарты жасалған. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 29,3%-ға аз.

Мұндай төмендеудің басты себебі – жазатайым жағдайлардан сақтандыру бойынша жасалған шарттардың 84,1%-ға қысқаруы.

Сарапшылардың пікірінше, бұл белгілі бір өнімдерге сұраныстың төмендеуімен қатар нарық құрылымындағы өзгерістердің де белгісі болуы мүмкін.

Сыйлықақылар азайды, бірақ міндетті сақтандыру өсіп тұр

Жыл басынан бері сақтандыру компаниялары 657,2 млрд теңге көлемінде сақтандыру сыйлықақысын жинады. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 2,6%-ға төмен.

Негізгі төмендеу ерікті сақтандыру сегментінде байқалады.

Міндетті сақтандыру

Керісінше, міндетті сақтандыру тұрақты өсім көрсетіп отыр.

Жыл басынан бері бұл сегментте 121,8 млрд теңге жиналып, өткен жылмен салыстырғанда 12%-ға артқан.

Өсімге негізінен екі бағыт ықпал етті:

• қызметкерлерді еңбек міндеттерін орындау кезінде жазатайым оқиғалардан сақтандыру;
• көлік құралдары иелерінің азаматтық-құқықтық жауапкершілігін міндетті сақтандыру.

Ерікті жеке сақтандыру

Бұл сегментте жағдай өзгеше.

Бес айда жиналған сыйлықақылар көлемі 315,1 млрд теңгені құрап, бір жыл ішінде 3,2%-ға азайды.

Ең үлкен төмендеу:

• жазатайым жағдайлардан сақтандыру – 88,5%;
• өмірді сақтандыру – 30,5%.

Ерікті мүліктік сақтандыру

Бұл бағытта да төмендеу жалғасуда.

Жыл басынан бері компаниялар 220,3 млрд теңге жинаған. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңінен 8,4%-ға төмен.

Негізгі себеп – мүлікті залалдан сақтандыру бойынша сыйлықақылардың 13,6%-ға азаюы.

Ең маңызды көрсеткіш – төлемдер көбейді

Нарықтағы басты жаңалықтардың бірі – сақтандыру төлемдерінің айтарлықтай өсуі.

2026 жылдың алғашқы бес айында компаниялар клиенттерге 197,5 млрд теңге төледі. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 18,5%-ға көп.

Бұл бір жағынан сақтандыру оқиғалары бойынша төлемдердің артқанын көрсетсе, екінші жағынан компаниялардың өз міндеттемелерін орындау қабілетінің сақталғанын білдіреді.

Қорытынды

2026 жылдың алғашқы бес айындағы көрсеткіштер Қазақстанның сақтандыру нарығы жаңа кезеңге өткенін аңғартады. Компаниялардың активтері өсіп, қаржылық тұрақтылығы сақталғанымен, ерікті сақтандыру өнімдеріне сұраныс әлсірей бастаған. Оның орнына міндетті сақтандыру сегменті негізгі өсім көзіне айналып отыр.

Сонымен қатар сақтандыру төлемдерінің 18,5%-ға артуы нарықтың белсенді жұмыс істеп жатқанын және клиенттер алдындағы міндеттемелердің орындалып жатқанын көрсетеді.

Алдағы айларда нарықтың негізгі интригасы – ерікті сақтандыру сұранысы қайта жандана ма, әлде міндетті сақтандыру Қазақстандағы сақтандыру бизнесінің басты драйвері болып қала бере ме деген сұрақ болмақ.