Омбы мұнай өңдеу зауытына жасалған дрон шабуылынан кейін ресейлік ақпараттық кеңістікте тағы бір даулы нұсқа пайда болды. Бірқатар ресейлік БАҚ Украина қолданған ұшқышсыз аппараттар Қазақстан аумағынан ұшырылған болуы мүмкін деген болжамды кеңінен таратты.
Алайда бұл мәлімдемелер нақты дәлелдерге емес, жорамалдарға ғана сүйенеді. Қазақстандық әскери сарапшы, авиация полковнигі (отставкадағы) Ермек Сейтбатталов бұл нұсқаның техникалық жағынан да, әскери логика тұрғысынан да негізсіз екенін түсіндіреді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Қазақстан туралы нұсқа қалай пайда болды?
6 шілдеде Омбы мұнай өңдеу зауытына жасалған шабуылдан кейін ресейлік сарапшы Борис Джерелиевский дрондар Қазақстан аумағынан ұшырылған болуы мүмкін деген пікір айтты. Кейін бұл болжамды Lenta, aif.ru, News.ru және басқа да ресейлік ақпарат құралдары кеңінен тарата бастады.
Бірақ жарияланған материалдардың ешқайсысында мұндай тұжырымды растайтын нақты айғақтар ұсынылған жоқ.
Қашықтық – күмән емес, техникалық мәселе
Сарапшының айтуынша, көпшілік назар аударатын басты аргумент – Омбыға дейінгі ұзақ қашықтық. Бірақ дәл осы фактор Қазақстанды бұл оқиғаға қатыстыруға негіз бола алмайды.
Сейтбатталовтың сөзінше, Украинаның шығыс өңірлерінен мұндай аппараттарды ұшырудың өзіндік қауіптері бар.
«Украинаның шығыс бөлігінен, Харьков, Сумы, Луганск және Донецк облыстары ауданынан мұндай дрондарды ұшыру мүмкін емес, өйткені олардың қозғалысы қарсылас тарапынан бірден анықталады», – дейді сарапшы.
Оның есебіне сәйкес, Харьковтан Омбыға дейінгі түзу бағыттың өзі шамамен 2700 шақырым. Ал әуе шабуылына қарсы қорғаныс аймақтарын айналып өтетін нақты маршрут 3000 шақырымнан асып кетуі мүмкін.
Яғни мәселе аралық ұшыру алаңында емес, қазіргі заманғы алыс қашықтыққа ұша алатын дрондардың мүмкіндігінде жатыр.
Шабуылдың дәлдігі маңызды сұрақ туғызады
Қазақстан туралы нұсқаны жақтаушылардың негізгі уәжі – мұндай ұзақ қашықтыққа жету үшін дронның жауынгерлік бөлігін жеңілдетуге тура келеді деген пікір.
Алайда Омбыдағы жағдай бұл болжаммен сәйкес келмейді.
Шабуыл зауыттың жылына 8,4 миллион тонна мұнай өңдейтін бастапқы өңдеу торабына бағытталған. Бұл өндірістегі негізгі технологиялық бөлімдердің бірі саналады. Дәл осы учаске істен шықса, кейінгі өндіріс тізбегі де тоқтайды.
Сейтбатталов мұны былай түсіндіреді:
«Егер оқ-дәрінің қуаты азайтылған болса, интернетте көріп отырғанымыздай мұндай ауқымды өрт болмас еді».
Яғни келтірілген залалдың көлемі жауынгерлік бөліктің айтарлықтай қысқармағанын көрсетеді.
Сарапшы ма, әлде пікір айтушы ма?
Қазақстандық әскери маман Борис Джерелиевскийдің әскери сарапшы ретіндегі кәсіби мәртебесіне де күмән келтіреді.
«Ол өзін әскери сарапшы ретінде таныстырады. Бірақ әскери сарапшы болудың өз талаптары бар. Қазіргі уақытта ол тылдық техникалық қамтамасыз ету мәселелерімен айналысатын газеттің редакторы. Сондықтан оны әскери сарапшы деуге болмайды. Бәлкім, бұл жерде саяси тапсырыс болған шығар», – дейді Сейтбатталов.
Бұл пікір сараптамалық тұжырымдардың кәсіби негізіне қатысты сұрақтарды тағы да алға шығарады.
Бұл бірінші жағдай емес
Қазақстан аумағы туралы осындай мәлімдемелер бұған дейін де айтылған.
Сейтбатталовтың айтуынша, осыған ұқсас пікірлерді бұрын Ресей Мемлекеттік Думасының депутаты, отставкадағы генерал-лейтенант Андрей Гурулев те жариялаған.
«Бұл бұрын Гурулев айтқан дәл сол тұжырымдар мен дәлелдердің қайталануы».
Бірдей сценарийдің әртүрлі спикерлер арқылы қайта-қайта жариялануы көптеген сарапшылардың пікірінше, тәуелсіз талдаудан гөрі белгілі бір ақпараттық месседждің қайталануына көбірек ұқсайды.
Әзірге бірде-бір дәлел жоқ
Ең маңыздысы – Қазақстан аумағынан дрон ұшырылғанын дәлелдейтін ашық әрі тексерілетін бірде-бір факт жарияланған жоқ.
Бұл нұсқаны:
- спутниктік түсірілімдер растамайды;
- дрон қалдықтарының сараптамасы дәлелдемейді;
- Ресейдің ресми органдары мәлімдеген жоқ.
Барлық болжам ұшу қашықтығына ғана негізделген. Бірақ әскери мамандардың айтуынша, мұны қазіргі ұшқышсыз аппараттардың техникалық мүмкіндіктері толық түсіндіреді және үшінші мемлекеттің аумағын пайдалануды міндетті түрде қажет етпейді.
Қорытынды
Омбыдағы шабуылдан кейін Қазақстанның аты тағы да ақпараттық кеңістікте аталды. Бірақ бүгінгі күнге дейін еліміздің бұл оқиғаға қандай да бір қатысы болғанын дәлелдейтін нақты дерек ұсынылған жоқ.
Мұндай жағдайда болжам мен фактіні ажырата білу маңызды. Өйткені халықаралық деңгейдегі кез келген мәлімдеме тексерілетін айғақтарға сүйенгенде ғана сенімді болады. Ал дәлелсіз ақпараттың бірнеше рет қайталануы оны шындыққа айналдырмайды.
