Бір ғана қоңырау, бір ғана SMS немесе әлеуметтік желідегі қарапайым хабарлама. Осыдан кейін кейбір адамдар бірнеше минуттың ішінде өмір бойы жинаған ақшасынан айырылып жатады, деп хабарлайды DKNews.kz.
Қазақстанда интернет-алаяқтық бұрынғыдан да күрделеніп, қылмыскерлер адамдардың сеніміне кіру үшін жаңа психологиялық тәсілдерді қолдана бастады.
Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі азаматтарды сақ болуға шақырып, бүгінде ең көп таралған интернет-алаяқтық схемалары туралы ескертті.
Алаяқтар енді технологияға емес, адамның эмоциясына жұмыс істейді
Қазіргі интернет-алаяқтардың басты қаруы – арнайы бағдарламалар емес, адамның қорқынышы, асығыстығы және сенгіштігі.
Көп жағдайда қаскөйлер өзін банк қызметкері, полиция өкілі немесе мемлекеттік орган маманы ретінде таныстырады. Олар сенімді сөйлейді, дауыс ырғағын кәсіби қояды және әңгімені адамның ойлануына мүмкіндік бермейтіндей етіп жүргізеді.
«Шотыңыздан күмәнді операция анықталды», «Дәл қазір ақшаңызды қауіпсіз шотқа аудару қажет», «Сіздің атыңызға несие рәсімделіп жатыр» деген сөздерді естіген адамның көпшілігі үрейге бой алдырады.
Дәл осы сәтте алаяқтар адамның эмоциясын пайдаланып, асығыс шешім қабылдатуға тырысады.
Қарапайым хабарландырудан басталатын алаяқтық
Интернеттегі тауар сату немесе сатып алу туралы хабарландырулар да қауіпсіз емес.
Сценарий өте қарапайым: адам тартымды ұсынысты көреді, сатушымен байланысады, алдын ала төлем жасайды. Ал ақша аударылғаннан кейін сатушы жоғалып кетеді немесе байланысқа шықпай қояды.
Осындай жағдайлар күн сайын тіркеліп жатыр.
Жеңіл табыс уәдесі – ең қауіпті тұзақтардың бірі
Соңғы уақытта жалған инвестициялық жобалар да көбейген.
Әлеуметтік желілерде немесе мессенджерлерде жоғары табысқа қысқа уақытта қол жеткізуге болады деген жарнамалар жиі кездеседі. Кейбірі танымал адамдардың немесе ірі компаниялардың атын заңсыз пайдаланып, сенім қалыптастыруға тырысады.
Алғашында шағын пайда көрсетіледі. Кейін пайдаланушыдан тағы ақша салу немесе банк қосымшасына қолжетімділік беру сұралады. Нәтижесінде барлық қаражат алаяқтардың қолына өтеді.
Бір ғана сілтеме банк шотыңызды қауіпке ұшыратуы мүмкін
Фишинг әлі де ең тиімді алаяқтық әдістерінің бірі болып қалып отыр.
Қылмыскерлер банктердің, мемлекеттік органдардың немесе танымал сервистердің сайттарына өте ұқсас жалған парақшалар жасайды. Кейде электрондық пошта немесе SMS арқылы ресми хабарламаға ұқсайтын мәтін келеді.
Пайдаланушы сілтемені ашып, логині мен құпиясөзін немесе банк картасының деректерін енгізген сәтте бұл ақпарат алаяқтардың қолына түседі.
Досыңыздың атынан келген хабарламаға да сене бермеңіз
Мессенджерлердегі аккаунттарды бұзу да жиілеп кеткен.
Алаяқтар сіздің танысыңыздың атынан хабарлама жіберіп, қарызға ақша сұрауы, дауыс беруге немесе сауалнамаға қатысуға шақыруы мүмкін. Кей жағдайда зиянды сілтемені басқаннан кейін жеке мәліметтер немесе банк ақпараты қауіпке ұшырайды.
Сондықтан тіпті жақын адамыңыздан келген өтініштің өзін басқа байланыс арнасы арқылы нақтылап алған дұрыс.
Өзіңізді қалай қорғауға болады?
Мамандар қарапайым ережелердің өзі қаржылық қауіпсіздікті айтарлықтай күшейтетінін айтады.
- SMS арқылы келген растау кодтарын, PIN-кодты және банк картасының CVV-кодын ешкімге айтпаңыз.
- Логин мен құпиясөзді енгізбес бұрын сайт мекенжайын мұқият тексеріңіз.
- Күмәнді хабарламалардағы сілтемелерге өтпеңіз.
- Қосымшаларды тек ресми қолданбалар дүкендерінен жүктеңіз.
- Өзін банк немесе полиция қызметкері ретінде таныстырған адамның қысымына еріп, ақша аудармаңыз.
- Барлық қаржылық операциялар бойынша SMS-хабарламаларды қосып, кредиттік тарихыңызды тұрақты тексеріп отырыңыз.
Егер алаяқтардың құрбаны болсаңыз...
Егер ақша аударып қойған болсаңыз немесе жеке деректеріңізді бергеніңізді байқасаңыз, уақыт жоғалтпай әрекет еткен маңызды.
Алдымен банкке хабарласып, картаны немесе шотты бұғаттауды сұраңыз. Одан кейін міндетті түрде полицияға арыз беріңіз. Мамандардың айтуынша, алғашқы сағаттарда жасалған әрекет қаражатты қайтару мүмкіндігін едәуір арттырады.
Интернет-алаяқтық күн сайын өзгеріп, жаңа тәсілдерді қолдануда. Сондықтан цифрлық қауіпсіздік бүгінде тек мамандарға емес, смартфон қолданатын әрбір адамға қажет дағдыға айналды.
