Соңғы жылдары интернет-алаяқтықтың тәсілдері күрт өзгерді.
Егер бұрын қылмыскерлер банктік жүйелерді бұзуға немесе құрылғыларға вирус енгізуге тырысса, бүгінде олардың басты қаруы – адамның эмоциясы мен сенімі, деп хабарлайды DKNews.kz.
Қазақстан Республикасының Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі әлеуметтік инженерияға негізделген алаяқтық схемаларының кеңінен таралып жатқанын ескертіп, азаматтарды ерекше сақ болуға шақырды.
Алаяқтарға енді хакер болудың қажеті жоқ
Көпшілік ақшаны ұрлау үшін қылмыскерлерге күрделі бағдарламалар немесе банктің жүйесін бұзу керек деп ойлайды. Алайда шындық мүлде басқа.
Қазіргі алаяқтардың басты мақсаты – адамның өзін алдап, ақшаны өз қолымен аудартқызу немесе құпия ақпаратты өз еркімен айтқызу.
Мұндай тәсіл әлеуметтік инженерия деп аталады. Бұл – адамның психологиясын пайдалану арқылы ақшаға немесе жеке деректерге қол жеткізу әдісі.
Яғни қаскүнем компьютерді емес, адамның сенімін «бұзады».
Алаяқтар қандай эмоцияларды пайдаланады?
Мамандардың айтуынша, мұндай схемалардың тиімділігі өте қарапайым себепке байланысты: құрбандардың өзі маңызды мәліметтерді айтып қояды.
Ол үшін алаяқтар бірнеше психологиялық әдісті қолданады.
Қорқыныш.
Олар шотыңыз бұзылғанын, атыңызға несие рәсімделгенін немесе жақыныңыз қиын жағдайға тап болғанын айтып үрей туғызады.
Асықтыру.
«Дәл қазір әрекет етпесеңіз ақшаңыз жоғалады» деген сияқты қысым жасап, ойлануға уақыт бермейді.
Сенім ұялату.
Өздерін банк қызметкері, полиция өкілі, тергеуші немесе мемлекеттік орган маманы ретінде таныстырады.
Тез табысқа қызықтыру.
Жоғары кіріс, ерекше инвестициялық мүмкіндік немесе қысқа уақытта мол пайда табуға уәде береді.
Ең көп кездесетін алаяқтық схемалар
Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің мәліметінше, бүгінде ең жиі қолданылатын тәсілдер мыналар:
- банк қауіпсіздік қызметінің атынан қоңырау шалу;
- жалған инвестициялық жобаларға ақша салуды ұсыну;
- туысының немесе танысының атынан шұғыл ақша сұраған хабарлама жіберу;
- жасанды интеллект пен дипфейк технологиялары арқылы адамның дауысын немесе бейнесін қолдан жасап алдау.
Соңғы тәсіл ерекше қауіп төндіреді. Өйткені алаяқтар енді адамның даусын көшіріп, бейнесін қолдан жасап, жақындарына сенімді болып көрінетін хабарламалар жібере алады.
Өзіңізді қалай қорғауға болады?
Мамандар бірнеше қарапайым ережені қатаң сақтауға кеңес береді:
- SMS арқылы келген растау кодтарын ешкімге айтпаңыз;
- банк картасының деректерін, құпиясөздерді бөліспеңіз;
- бейтаныс адамның айтуымен ақша аудармаңыз;
- кез келген күмәнді ақпаратты міндетті түрде ресми байланыс арналары арқылы қайта тексеріңіз;
- қаржылық шешімді қысыммен немесе асығыс қабылдамаңыз;
- туысыңыз немесе досыңыз ақша сұраса, алдымен оған өзіңіз тікелей хабарласыңыз.
Агенттік ескерту жасады
Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі азаматтарға мына маңызды ескертуді жариялады:
«Қазіргі уақытта алаяқтардың басты мақсаты – компьютерлік жүйелер емес, адамдар. Сондықтан сақтық, келіп түсетін ақпаратқа мұқият болу және цифрлық қауіпсіздік қағидаттарын сақтау қаржылық алаяқтықтан қорғанудың ең тиімді жолдары болып қала береді.»
Сарапшылардың айтуынша, цифрлық технология дамыған сайын алаяқтық әдістері де күрделене түсуде. Сондықтан белгісіз нөмірден келген қоңырау, күтпеген инвестициялық ұсыныс немесе туыстың атынан келген шұғыл хабарламаға бірден сенуге болмайды.
Бүгінде қаржыны қорғаудың ең сенімді құралы – антивирус емес, ақпаратты тексеру әдеті мен салқынқанды шешім қабылдау.
