Қазақстан экономикасы 2026 жылдың алғашқы жартысында күткеннен жоғары қарқын көрсетті. Елдің жалпы ішкі өнімі (ЖІӨ) 4,1%-ға өсіп, мамыр айындағы көрсеткішпен салыстырғанда серпін үдей түсті. Бұл өсімнің артында қандай факторлар тұр? Қай салалар экономиканы алға сүйреп келеді және халық үшін бұл нені білдіреді?
Үкіметтің кезекті отырысында Премьер-министрдің орынбасары – ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин бірінші жартыжылдықтың негізгі макроэкономикалық қорытындыларын жариялады, деп хабарлайды DKNews.kz.
Мәліметтерге қарағанда, өсім тек мұнай есебінен емес, экономиканың нақты секторындағы белсенділіктің артуы нәтижесінде қалыптасқан.
Экономиканың басты қозғаушы күші – мұнай емес сектор
Алты айдың қорытындысында Қазақстан экономикасы 4,1%-ға өсті. Мамыр айының нәтижесімен салыстырғанда өсім 0,4 пайыздық тармаққа жоғарылаған.
Ең маңыздысы – өсімнің негізгі көзі бұрынғыдай шикізат емес. Биыл мұнайға қатысы жоқ сектор тұрақты түрде 5%-дан жоғары өсім көрсетіп келеді. Бұл экономиканың біртіндеп әртараптанып жатқанын аңғартады.
Нақты сектордағы өсім 5,1%-ға дейін көтерілсе, қызмет көрсету саласы 3,5%-ға ұлғайды.
Қай салалар көш бастады?
Бірінші жартыжылдықта экономиканың негізгі өсімі төрт ірі сектордың есебінен қамтамасыз етілді:
- құрылыс;
- өңдеу өнеркәсібі;
- көлік және логистика;
- сауда.
Аталған салалар жалпы экономикалық өсімнің шамамен 85%-ын қамтамасыз етті.
Сонымен қатар ауыл шаруашылығы мен байланыс қызметтері де оң динамика көрсетті.
Инвестициялар рекордтық деңгейге жақындады
Экономикалық өсімнің маңызды көрсеткіштерінің бірі – инвестиция көлемі.
Алты айда негізгі капиталға салынған инвестициялар 9,5 трлн теңгеге жетіп, өткен жылмен салыстырғанда 9,6%-ға артты.
Ең қызығы – жеке инвестициялардың өсімі мемлекеттік қаржыландырудан әлдеқайда жоғары болды. Жеке сектор инвестициясы 21,4%-ға ұлғайған.
Ең жоғары өсім тіркелген бағыттар:
- ақпарат және байланыс – 2,3 есе;
- құрылыс – 38,7%;
- ауыл шаруашылығы – 34,6%;
- өңдеу өнеркәсібі – 33,3%;
- көлік – 11,6%.
Инвестиция ең көп артқан өңірлер қатарында Ұлытау, Жамбыл, Түркістан және Абай облыстары бар.
Министрдің айтуынша, инвестиция құрылымы да өзгеріп келеді. Қазір негізгі капиталға салынған қаражаттың 87%-ын жеке инвестициялар құрайды.
«Инвестициялар өсу драйвері болып қала беруде. Бірінші жартыжылдықта негізгі капиталға салынған инвестициялар 9,5 трлн теңгені құрап, 9,6%-ға өсті. Оның ішінде жеке инвестициялар 21,4%-ға ұлғайды», — деді Серік Жұманғарин.
Өңдеу өнеркәсібі күшейіп келеді
Соңғы жылдары көп айтылып жүрген өңдеу өнеркәсібі биыл нақты нәтиже көрсете бастады.
Саладағы өндіріс көлемі 9,8%-ға өсіп, мамыр айындағы көрсеткіштен де жоғары нәтиже көрсетті. Өсім еліміздің 17 өңірінде тіркелген.
Бұл бағыт экономиканың жаңа тіректерінің біріне айналып келеді.
Қазақстан сыртқы саудада оң балансты сақтап отыр
Қаңтар–мамыр аралығында Қазақстанның сыртқы сауда айналымы 56,3 млрд долларды құрады.
Соның ішінде:
- экспорт – 30,4 млрд доллар;
- импорт – 26 млрд доллар.
Нәтижесінде ел 4,4 млрд доллардан астам оң сауда балансын сақтап қалды.
Өңделген тауарлар экспортының көлемі 11,8 млрд долларды құрады.
Ауыл шаруашылығы қайта қарқын алды
Биыл ауыл шаруашылығы да жақсы нәтиже көрсетіп отыр.
Саланың өсімі 3,6%-дан 4,4%-ға дейін жеделдеді.
Ең жоғары көрсеткіштер Түркістан, Қостанай, Павлодар, Батыс Қазақстан және Ақмола облыстарында тіркелген.
Министрдің айтуынша, соңғы жылдары өсімдік шаруашылығында болған негізгі мәселелердің басым бөлігі шешіліп, сала біртіндеп әртараптандырылған әрі механикаландырылған бағытқа ауысып келеді.
Агроөнеркәсіп кешені өнімдерінің экспорты да айтарлықтай артқан. Қаңтар–сәуір аралығында экспорт көлемі 3 млрд долларға жетіп, бір жыл ішінде 36%-ға өсті. Жыл соңына дейін бұл көрсеткішті 7,2 млрд долларға жеткізу жоспарланып отыр.
Халық табысы алғаш рет өсім көрсетті
Бірнеше тоқсан қатарынан төмендеп келген халықтың нақты табысы қайта өсімге шықты.
2026 жылдың бірінші тоқсанының қорытындысында нақты табыс өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 0,1%-ға артқан.
Бұл өзгеріске инфляцияның баяулауы әсер етті. Маусым айында жылдық инфляция 10,3%-ға дейін төмендеген.
Алдағы уақытта Үкімет халықтың табысын арттыруға арналған кешенді жоспар қабылдамақ. Оның негізгі бағыты – жаңа өндірістер ашу және жоғары өнімді жұмыс орындарын көбейту.
Кәсіпкерлер саны күрт көбейді
Қазақстанда кәсіпкерлік белсенділігі де жоғары деңгейде сақталып отыр.
Жартыжылдық қорытындысында елде 2 млн 939 мың кәсіпкерлік субъектісі тіркелген. Бұл жыл басымен салыстырғанда 499 мыңға немесе 20,4%-ға көп.
Сонымен қатар:
- ҚҚС төлеушілер саны 135,8 мыңнан 158,2 мыңға дейін өсті;
- заңды тұлғалар саны 587 мыңнан асты;
- шағын және орта бизнестің ЖІӨ-дегі үлесі 40,9%-ға жетті.
Министрдің айтуынша, бизнестің құрылымы да өзгеріп келеді.
«Мемлекеттік кірістер комитетінің деректері бойынша ағымдағы жылғы бірінші жартыжылдықтың қорытындысында кәсіпкерлік субъектілерінің жалпы саны 2 млн 939 мың субъектіні құрады, бұл 2026 жылдың басымен салыстырғанда 499 мың субъектіге немесе 20,4%-ға артық», — деді Серік Жұманғарин.
Kaspi.kz экожүйесі бизнестің негізгі сауда алаңына айналды
Ұлттық экономика министрлігі цифрландыру кәсіпкерліктің дамуына айтарлықтай ықпал етіп отырғанын атап өтті.
Министрдің мәліметінше, бүгінгі таңда ең ірі электрондық сауда платформаларының бірі – Kaspi.kz экожүйесі.
2024 жылдың соңындағы жағдай бойынша платформада 737 мыңға жуық белсенді сатушы тіркелген. Бұл елдегі жұмыс істеп тұрған шағын және орта кәсіпкерлік субъектілерінің үштен бірінен астамын құрайды.
Ал 2025 жылдың соңына қарай белсенді сатып алушылар саны 7,4 млн адамға жеткен.
Үкімет қандай жоспар қойып отыр?
Экономиканың қазіргі қарқынын сақтап қалу үшін Үкімет бірқатар ірі жобаларды жалғастырады.
Соның ішінде:
- тау-кен металлургия кәсіпорындарын толық жүктеу;
- жаңа инвестициялық жобаларды уақытында іске қосу;
- инфрақұрылымдық нысандарды пайдалануға беру;
- ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеу көлемін арттыру;
- егін жинау науқанын толық көлемде өткізу.
Сонымен қатар «Бәйтерек» холдингі арқылы басым салаларды қаржыландыру жалғасады. Биыл бұл мақсатқа бөлінген 1 трлн теңгенің 398 млрд теңгесі игеріліп, жалпы сомасы 5,1 трлн теңгенің жобалары қаржыландырылған.
Ұлттық экономика министрлігі металлургия, мұнай-газ химиясы, көмір химиясы және агроөнеркәсіп бағыттарында 231 перспективалы жобаның тізімін қалыптастырған. Бұдан бөлек, әлеуетті серіктес ретінде қарастырылған 200 халықаралық компанияның ішінде қазірдің өзінде 40 шетелдік компания Қазақстандағы жобаларға қызығушылық танытып отыр.
Экономикадағы қазіргі көрсеткіштер Қазақстанның өсімі барған сайын мұнайдан тыс секторларға сүйене бастағанын аңғартады. Құрылыс, өңдеу өнеркәсібі, ауыл шаруашылығы, цифрлық сауда мен жеке инвестициялардың белсенділігі алдағы кезеңде де негізгі драйверлердің бірі болып қала бермек. Егер жоспарланған жобалар толық іске асса, Үкімет жыл қорытындысында экономикалық өсімді кемінде 5% деңгейінде сақтауды көздеп отыр.
