Қазақстанда микроқаржыландыру нарығы мен коллекторлық қызметті реттеу айтарлықтай күшейтілді.
Соңғы жылдары қабылданған өзгерістер халықтың борыш жүктемесін азайтуға, жауапты кредиттеу қағидаттарын енгізуге және қаржылық қызметтерді тұтынушылардың құқықтарын қорғауды күшейтуге бағытталды, деп хабарлайды DKNews.kz.
2026 жылғы 1 маусымдағы жағдай бойынша елімізде 211 микроқаржы ұйымы (МҚҰ) және 205 коллекторлық агенттік жұмыс істейді.
МҚҰ-ларға қойылатын талаптар қатаңдатылды
Қаржы нарығын реттеу аясында микроқаржы ұйымдарының қаржылық тұрақтылығын арттыруға бағытталған бірқатар жаңа талап енгізілді.
Атап айтқанда:
- жарғылық капиталдың ең төменгі мөлшері 100 млн теңгеден 200 млн теңгеге дейін ұлғайтылды;
- капитал жеткіліктілігін бағалау кезінде тәуекелге сараланған активтерді есептеу талаптары енгізілді;
- жұмыс істемейтін микрокредиттердің (NPL 90+) шекті деңгейі бастапқыда 20%, кейін 10%-ға дейін төмендетілді.
Бұл өзгерістер тәуекелі жоғары тұтынушылық кредиттеу үлгілерін шектеуге бағытталған.
Онлайн микрокредиттерге жаңа шектеулер енгізілді
Микрокредит беру талаптары да қайта қаралды.
Жаңа өзгерістерге сәйкес:
- «жалақыға дейінгі» (PDL) микрокредиттерді реттеудің ерекше тәртібі жойылды;
- жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесіне бірыңғай шектеу енгізілді – жылына 179%-дан, тәулігіне 0,3%-дан аспауы тиіс;
- тұтынушылық микрокредиттің ең жоғары мөлшері белгіленді;
- бес жылдан астам мерзімге кепілсіз кредит беруге тыйым салынды;
- онлайн микрокредит рәсімдеу кезінде шарт жасалғаннан кейін міндетті 24 сағаттық күту кезеңі енгізілді.
Борыш жүктемесін азайтуға бағытталған шаралар қабылданды
Азаматтардың шамадан тыс қарызға батуының алдын алу үшін қосымша шектеулер енгізілді.
Олар:
- мерзімі өткен берешегі бар азаматтарға жаңа микрокредит беруді шектеу;
- соңғы үш жылда қарызы кешірілген азаматтарға жаңа қарыз беруді кезең-кезеңімен шектеу;
- жеке тұлғалардың проблемалық берешегін коллекторлық агенттіктерге беруге енгізілген мораторийді 2027 жылғы 1 мамырға дейін ұзарту.
Коллекторлық агенттіктердің жауапкершілігі артты
Коллекторлық қызметті реформалау аясында саладағы талаптар күшейтілді.
Соның ішінде:
- басшылардың іскерлік беделіне қойылатын талаптар қатаңдатылды;
- қаржы ұйымдарымен және басқа коллекторлық агенттіктермен үлестестікке тыйым салынды;
- қызметкерлердің бірнеше агенттікте қатар жұмыс істеуіне шектеу қойылды;
- борышкерлермен өндіріп алу шаралары басталғанға дейін міндетті реттеу рәсімін өткізу енгізілді;
- нотариустармен және олармен байланысы бар жеке сот орындаушыларымен өзара іс-қимыл жасауға тыйым салынды.
Бұдан бөлек, заң бұзғаны үшін әкімшілік айыппұлдар екі есе ұлғайтылып, қызметкерлердің өкілеттігін асыра пайдаланғаны үшін жеке әкімшілік және қылмыстық жауапкершілік енгізілді.
824 тексеру жүргізіліп, 99 лицензия қайтарылды
2023 жылдан бері қадағалау шаралары айтарлықтай күшейтілді.
Осы кезеңде:
- 824 тексеру жүргізілді;
- 310 қадағалау шарасы қолданылды;
- жалпы сомасы 693,4 млн теңгеге 2 010 әкімшілік айыппұл салынды;
- 99 микроқаржы ұйымының лицензиясы қайтарылып алынды;
- 29 МҚҰ лицензиясының қолданысы тоқтатылды;
- 47 коллекторлық агенттік тізілімнен шығарылды.
Ең жиі анықталған заң бұзушылықтар қатарында борыштық жүктеме коэффициентін сақтамау, сыйақы мөлшерлемесін асыру, заңмен тыйым салынған жағдайда микрокредит беру, кредиттік бюроларға дұрыс емес мәлімет ұсыну және борышкерлермен жұмыс тәртібін бұзу бар.
Мыңдаған қарыз алушының берешегі қайта қаралды
Қадағалау жұмыстары тек заң бұзушыларды жауапқа тартумен шектелген жоқ.
2025 жылдың қорытындысы бойынша:
- 33,9 мың қарыз алушының негізгі борышы, сыйақысы, айыппұлы мен өсімпұлы толық немесе ішінара есептен шығарылды;
- 722 мың қарыз алушының берешегі қайта құрылымдалды.
МҚҰ үшін жаңа реттеу жүйесі қалыптасады
Жаңа «Банктер туралы» заң аясында микроқаржы ұйымдары үшін банк секторына ұқсас тәуекелдерді басқару және ішкі бақылау талаптары енгізіледі.
Сонымен бірге өзін-өзі реттеу институты құрылып, ол:
- бірыңғай қызмет стандарттарын әзірлеуге;
- заңнаманың сақталуына мониторинг жүргізуге;
- қаржылық қызметтерді тұтынушылардың өтініштерін қарауға;
- кәсіби стандарттарды жетілдіруге қатысады.
Неліктен бұл маңызды?
Микроқаржы нарығын реттеуді күшейту азаматтарды шамадан тыс қарыздан қорғауға, қаржы ұйымдарының жауапкершілігін арттыруға және қаржылық қызметтердің сапасын жақсартуға бағытталған. Жаңа талаптар тұтынушылардың құқықтарын қорғауды күшейтіп, микроқаржы ұйымдарының тұрақты әрі ашық жұмыс істеуіне негіз қалайды.
