Қазақстанда сайлау үдерісіндегі цифрлық технологиялар мен қоғамның саяси мәдениетінің өзгеруі талқыланды.
30 шілдеде Астанада Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Қазақстанның стратегиялық зерттеулер институты (ҚСЗИ) ұйымдастырған «САЙЛАУ-2026: медиа және цифрлық платформалар» атты сарапшылар алаңы өтті. Жиында цифрлық дәуірдегі саяси коммуникация, сайлауалды үгіт-насихатта жасанды интеллектіні пайдалану, жалған ақпаратпен күрес және сайлаушылардың жаңа мінез-құлық модельдері кеңінен талқыланды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Сенім – цифрлық дәуірдегі басты фактор
Алғашқы сессияны ҚСЗИ директоры Жандос Шаймарданов жүргізді. Оның айтуынша, жасанды интеллект пен цифрлық құралдар қазіргі сайлау науқандарының ажырамас бөлігіне айналғанымен, басты құндылық – азаматтардың ақпаратқа деген сенімі.
«Сондықтан жасанды интеллектіні жауапкершілікпен пайдалану және сайлаушыларды қорғау тетіктерін дамыту алдағы электоралдық циклдерде барған сайын маңызды рөл атқаратын болады», – деді ҚСЗИ директоры.
Жасанды интеллект контенті таңбалануы тиіс
Жасанды интеллект және цифрлық даму вице-министрі Бақтияр Мұхаметқалиев жасанды интеллект көмегімен жасалған контентті заңнамалық реттеу қажеттігін айтты.
Оның пікірінше:
- AI арқылы жасалған контент міндетті түрде таңбалануы тиіс;
- азаматтардың цифрлық сауаттылығын арттыру қажет;
- жеке деректерді қорғау жеке қауіпсіздікпен бірдей маңызды болуы керек;
- мемлекет халықаралық цифрлық платформалармен және технологиялық компаниялармен ынтымақтастықты күшейтуі қажет.
Жалған ақпаратпен күресте жеделдік маңызды
Президент жанындағы ОКҚ Дезинформацияға қарсы күрес орталығының басшысы Руслан Бекарсланов жалған ақпаратпен күрестің негізгі бағыттарына тоқталды.
Оның айтуынша:
- ресми ақпарат көздері жедел жұмыс істеуі керек;
- фактчекинг мәдениетін дамыту маңызды;
- қоғамның цифрлық сауаттылығын арттыру қажет;
- жалған ақпараттың қалай және қандай арналар арқылы таралатынын түсіндірудің маңызы зор.
Партиялар жаңа форматтағы бәсекеге көшті
Саясаттанушы Талғат Қалиев қазіргі партиялар дәстүрлі үгіттен ашық саяси пікірталасқа бет бұрғанын айтты.
«Бүгінде қоғам саяси кемелденудің табиғи кезеңінен өтіп жатыр. Осы үдерісте сайлаушылар бағдарламаларды өз бетінше бағалауды, популистік мәлімдемелерге сыни көзқараспен қарауды және қоғамдық пікір көшбасшыларының ықпалы артып отырған ақпараттық кеңістікте дұрыс бағдар табуды үйренуде», – деді Талғат Қалиев.
Саясаттанушы Ғазиз Әбішев жасанды интеллект қоғамдық сұранысты талдауға, азаматтармен байланысты жекелендіруге және сайлау науқандарының тиімділігін арттыруға мүмкіндік беретінін айтты.
Ал саясаттанушы Найла Мұхтарова биылғы сайлауалды үгіттің бұрынғылардан өзгеше екенін атап өтті.
«Теледебаттар бағдарламаларды таныстыратын алаң ғана емес, сонымен қатар азаматтардың сенімін нығайтатын маңызды құралға айналып отыр. Өйткені олар партиялардың өз ұстанымдарын нақты дәлелдермен қорғау қабілетін бағалауға мүмкіндік береді», – деді саясаттанушы.
Сарапшылар: сайлаушылардың таңдауы өзгеріп келеді
Екінші сессияда сарапшылар электоралдық мінез-құлықтың өзгеруі мен қоғамдық сұраныстың трансформациясын талқылады.
Президенттік орталық директорының орынбасары Мариан Әбішева азаматтардың таңдауы барған сайын рационалды факторларға негізделіп келе жатқанын айтты.
«Әлеуметтанулық зерттеулердің нәтижесіне сәйкес, азаматтардың 84%-дан астамы еліміздегі қоғамдық-саяси ахуалды тұрақты деп бағалайды. Сенім мен қоғамдық оптимизм конституциялық реформаларды жүзеге асырудың маңызды ресурстары болып табылады. Алдағы кезеңде сенімді бүкіл мемлекеттік институттар жүйесіне қатысты нығайту қажет», – деді сарапшы.
Еуразиялық интеграция институтының директоры Оразғали Селтеев қазіргі сайлау науқаны партияаралық бәсекені жаңа деңгейге көтергенін айтты. Оның пікірінше, сайлаушылар енді үгіттің тартымдылығына ғана емес, партиялардың уәделерін орындау қабілетіне де ерекше мән береді.
ҚСЗИ: қазақстандықтардың басым бөлігі сайлауға қатысуға дайын
ҚСЗИ бас ғылыми қызметкері Айгүл Забирова жүргізілген зерттеу нәтижелерін таныстырды.
Оның айтуынша:
- қазақстандықтардың басым бөлігі сайлауға қатысуға дайын;
- азаматтардың үштен екісі нақты бір саяси партияға дауыс беруге ниетті;
- қоғамның негізгі сұранысы – тұрақтылық, күнделікті мәселелерді тиімді шешу және халықпен ашық диалог.
«Қоғамның негізгі сұранысы – тұрақтылықты сақтау, күнделікті мәселелерді тиімді шешу және партиялардың халықпен тікелей диалог орнатуы. Сонымен қатар сайлаушылардың таңдауы саяси бәсекенің деңгейіне және жеті партияның өз бағдарламалары мен идеологиялық ұстанымдарын қаншалықты сенімді ұсына алатынына байланысты болады», – деді ҚСЗИ өкілі.
Әлеуметтік желілердің ықпалы күшейіп келеді
Қазақстандық қоғамдық даму институты басқарма төрағасының орынбасары Азамат Байғалиев қазіргі сайлау науқаны әлеуметтік желілердегі белсенділікпен ерекшеленетінін айтты.
«Дәстүрлі үгіт-насихатпен қатар партиялар әлеуметтік желілердегі коммуникацияны белсенді дамытып, пікірталастарды пікірлер алаңында жалғастырып, азаматтармен тұрақты диалог орнатуда. Сонымен бірге қоғамда әділеттілікке, қауіпсіздікке және «Таза Қазақстан» бастамасын іске асыруға деген жоғары сұраныс қалыптасқан. Азаматтар бұл бастаманы тек абаттандыру мәселесі ретінде емес, саясаттағы адалдық пен жауапкершіліктің көрінісі ретінде қабылдайды», – деді ол.
«Қоғамдық келісім» РММ басқарма басшысы Елдос Жұмағұлов та азаматтарды тиімді мемлекеттік басқаруға, әділеттілікке, қауіпсіздікке және елдің дамуына қатысуға деген ортақ сұраныс біріктіретінін айтты.
«Ашық саяси бәсекенің күшеюі азаматтардың саналы таңдау жасауына ықпал етіп, партиялардың сайлауалды бағдарламаларының сапасына, дәлелді ұстанымдарына және жария коммуникациясына қойылатын талаптарды арттырады», – деп атап өтті Елдос Жұмағұлов.
Неліктен бұл маңызды?
Цифрлық технологиялардың қарқынды дамуы сайлау үдерісінің мазмұны мен форматын өзгертуде. Жасанды интеллектіні жауапкершілікпен пайдалану, жалған ақпаратпен күрес, азаматтардың цифрлық сауаттылығын арттыру және ашық саяси пікірталасты дамыту – заманауи электоралдық жүйенің маңызды бағыттарына айналып отыр. Сарапшылардың пікірінше, қоғамның ақпаратқа деген сенімі мен саяси мәдениетінің нығаюы демократиялық институттардың тұрақты дамуына ықпал етеді.
