Түркістан облысында су тапшылығын азайтып, ауыл шаруашылығының тұрақты дамуын қамтамасыз етуге бағытталған ауқымды жобалар қарқын алып келеді.
Премьер-министрдің орынбасары Қанат Бозымбаев өңірге жұмыс сапары барысында халықаралық қаржы ұйымдарының қолдауымен жүзеге асып жатқан маңызды бастамалардың барысымен танысты, деп хабарлайды DKNews.kz.
Жобалардың қатарында Көксарай контрреттегішін кеңейту, жүздеген шақырым каналды жаңғырту және су инфрақұрылымын толық цифрландыру бар.
Су мәселесі Түркістан облысы үшін әрдайым стратегиялық маңызға ие. Өйткені өңірдегі егіншілік пен ауыл шаруашылығының болашағы су ресурстарының тиімді басқарылуына тікелей байланысты. Сондықтан бүгінде қолға алынған жобалар тек инфрақұрылымды жаңарту ғана емес, өңірдің экономикалық қауіпсіздігін күшейтетін маңызды қадам ретінде бағаланып отыр.
Халықаралық банктер қолдайтын ірі жобалар
Шардара су электр стансасының аумағында Қанат Бозымбаевқа халықаралық қаржы институттарының қатысуымен іске асырылып жатқан жобалар таныстырылды.
Ислам даму банкімен бірлесіп Мақтаарал және Шардара аудандарында тік дренажға арналған 512 ұңғыманы қалпына келтіру жұмыстары жүргізілуде. Бұл жұмыстар жердің тұздануын төмендетіп, суармалы алқаптардың өнімділігін арттыруға мүмкіндік береді.
Сонымен қатар Дүниежүзілік банкпен бірлескен жоба аясында Мақтаарал, Сауран және Шардара аудандарындағы 62,3 мың гектар суармалы жердің ирригациялық және дренаждық жүйелері қайта жаңартылып жатыр.
Көксарайдың сыйымдылығы екі есеге ұлғаяды
Өңірдегі ең маңызды жобалардың бірі – Сырдария өзеніндегі Көксарай контрреттегішін қайта жаңғырту.
«Климатқа төзімді су ресурстарын дамыту» жобасының алғашқы кезеңі аясында Түркістан облысында жалпы 25 жоба жүзеге асырылады. Солардың ең ірісі – Көксарай бөгетін реконструкциялау.
Жоба нәтижесінде нысанның қауіпсіздігі күшейіп қана қоймай, оның жобалық сыйымдылығы қазіргі 1,5 миллиард текше метрден 3 миллиард текше метрге дейін ұлғайтылады. Бұл көктемгі тасқын суды тиімді реттеуге және вегетациялық кезеңде шаруаларды тұрақты сумен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Каналдар мен су қоймалары толық жаңғыртылады
Облыста ұзындығы 179 шақырымды құрайтын 10 суару каналын қайта жаңарту жұмыстары қатар жүргізіліп жатыр.
Бұдан бөлек:
- көлемі 33 миллион текше метр болатын Қосқорған су қоймасына күрделі жөндеу жүргізіледі;
- Қазығұрт, Келес, Ордабасы, Сарыағаш және Сауран аудандарындағы жалпы ұзындығы 165 шақырым болатын 13 суару каналы толық жаңғыртылады.
Бұл жұмыстар су шығынын азайтып, егістікке суды тұрақты әрі тиімді жеткізуге бағытталған.
Қазақстан мен Өзбекстан су есебін бірге жүргізеді
Жұмыс сапары барысында «Көкбұлақ» және «Келес» гидробекеттерін жаңғырту жобасы да таныстырылды.
Жоба аясында гидробекеттер жаңа автоматтандырылған гидрологиялық стансалармен және заманауи өлшеу құралдарымен жабдықталады. Жаңғырту жұмыстарын толық аяқтау биылғы қыркүйек айына жоспарланған.
Бұл бастама Қазақстан мен Өзбекстан арасындағы су қатынастары жөніндегі Бірлескен жұмыс тобының шешімі негізінде жүзеге асырылып жатыр.
Айта кетейік, 2026 жылдың наурыз айынан бері «Қазгидромет» РМК өзбекстандық әріптестерімен бірге «Көкбұлақ» гидробекетінде су шығынын тұрақты түрде бірлесіп өлшеуді жүргізіп келеді.
Су шаруашылығы цифрлық форматқа көшіп жатыр
Түркістан облысында су шаруашылығы инфрақұрылымын цифрландыру жұмыстары да қарқынды жүріп жатыр.
Қазіргі таңда Шардара су қоймасындағы 8 гидротехникалық нысан автоматтандырылуда. Жоба аясында су деңгейі мен су шығынын бақылайтын арнайы датчиктер орнатылып, барлық ақпарат онлайн режимде беріледі.
Мамандардың айтуынша, бұл жүйе қолмен жүргізілетін өлшеулерді толықтай жойып, деректердің дәлдігін арттырады.
Сонымен бірге облыста 13 суару каналын жаңғырту және Қазақстан мен Өзбекстан арасындағы 10 трансшекаралық гидробекетті автоматтандыру жобасы жүзеге асырылып жатыр. Оның ішінде бес гидробекет Қазақстан аумағында, қалған бесеуі Өзбекстан аумағында орналасқан.
Жоба іске қосылғаннан кейін:
- су есебінің ашықтығы артады;
- адам факторы барынша азаяды;
- мәліметтер онлайн режимде алмасады;
- мемлекетаралық су бөлуді басқаруға арналған бірыңғай цифрлық база қалыптасады.
Түркістан облысында қолға алынған бұл жобалар өңірдің су қауіпсіздігін күшейтіп қана қоймай, ауыл шаруашылығының тиімділігін арттыруға, климаттық өзгерістердің әсерін азайтуға және көрші мемлекеттермен су ресурстарын басқарудағы ынтымақтастықты жаңа деңгейге көтеруге бағытталған. Ал инфрақұрылымды цифрландыру мен автоматтандыру су саласын басқаруды анағұрлым ашық, дәл әрі заманауи жүйеге айналдыруы тиіс.
