Кез келген қарыз шекараны жаппайды.
2026 жылғы 1 шілдеден бастап Қазақстанның салық органдары компания басшыларының, жеке кәсіпкерлердің және жеке практикамен айналысатын тұлғалардың елден шығуын уақытша шектеуге бастама жасай алады, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл шара 27 000 АЕК-тен асатын салық берешегіне қатысты. 2026 жылы ол 116 775 000 теңгені құрайды.
Кімдердің шығуы шектелуі мүмкін
Жаңа тетік Қазақстан Салық кодексінің 189-бабында бекітілген. Норма 2026 жылғы 1 шілдеде күшіне енді.
Шектеу мына тұлғаларға қатысты қолданылуы мүмкін:
- заңды тұлғаның бірінші басшысы немесе оны алмастыратын тұлға;
- заңды тұлғаның құрылымдық бөлімшесінің басшысы;
- жеке кәсіпкер;
- жеке практикамен айналысатын тұлға.
Қарапайым қызметкер жұмыс берушінің салық берешегі үшін елден шығу құқығынан айырылмайды. Компанияның құрылтайшысы да басшы міндетін атқармаса, бұл шараға автоматты түрде ілікпейді.
Салық органы нақты тұлғаны қаулы шығарылған күні басшы міндетін кім атқаратынына қарай анықтайды.
Шекті сома — 117 млн теңгеге жуық
Шағын берешек немесе кездейсоқ өткізіп алған төлем үшін шетелге шығуға шектеу қойылмайды. Бұл норма ірі салық қарыздарына арналған.
Шекті сома 27 000 АЕК-ті құрайды. 2026 жылғы 4 325 теңгелік АЕК бойынша бұл — 116,775 млн теңге.
Алайда осы сомадан асудың өзі жеткіліксіз. Салық органдары тағы екі шарттың орындалғанын анықтауы керек.
Берешек пайда болған күннен бастап үш айдан астам уақыт өтелмеуі тиіс. Бұған дейін салық төлеушіге заңнамада көзделген мәжбүрлеп өндіріп алу шаралары қолданылуы қажет.
Олардың қатарына банктік шоттар бойынша операцияларды тоқтату, дебиторлардан қаражат өндіріп алу және мүлікке билік етуді шектеу кіреді.
Яғни шекарадан шығармау — мемлекет қолданатын алғашқы шара емес. Бұл мәжбүрлеп өндіріп алудың соңғы кезеңдерінің бірі.
Сотсыз шектеу күшіне енбейді
Салық органы шекарадағы шектеуді өз бетінше іске қоса алмайды. Алдымен ол арнайы қаулы шығарады.
Құжатқа мемлекеттік кірістер органының басшысы немесе оның орынбасары қол қояды. Бұдан кейін қаулы сотқа жіберіледі.
«Сот санкциясы болмаса, шектеу қолданылмайды».
Сот санкция бергеннен кейін қаулы салық органдарының ақпараттық жүйесі арқылы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің жүйесіне жолданады. Құжат дереу орындалуға тиіс.
Сондықтан салық органының шешімі әлі қолданыстағы тыйым деген сөз емес. Оған заңды күшті соттың санкциясы береді.
Директор ауысса не болады
Салық органы қаулы шығарылған күні басшы міндетін атқарып отырған адамға сүйенеді.
Егер уақытша басшы сот шектеуді санкциялағанға дейін қызметінен кетсе, салық органы оған қатысты қаулыны жоюы керек. Бірінші басшы міндетіне кіріскен күннен кейін бұған бір күн беріледі.
Сонымен қатар салық органы сотқа қазіргі басшыға қатысты жаңа қаулы жібере алады.
Директордың ресми түрде ауысуы компанияның салық берешегін жоймайды. Бірақ шектеу шарасы ұйымды сол сәтте басқарып отырған адамға қатысты қолданылуға тиіс.
Шектеуді қандай жағдайда уақытша тоқтатады
Салық кодексінің 189-бабы Қазақстаннан тыс жерде емделуге байланысты ерекшелікті қарастырады.
Шығуы шектелген адам шетелде медициналық көмек алу қажеттігін құжатпен растауы керек. Салық органы осы негізде шектеуді белгілі бір мерзімге тоқтата алады.
Бұл шешімді де сот санкциялауға тиіс. Ресми қаулы болмаса, әуе билеті, клиника шақыртуы немесе басшының өтініші шекарадан шығуға құқық бермейді.
Қарыз өтелгеннен кейін шектеу қалай алынады
Компания берешекті толық өтесе немесе мемлекеттік орган қарыздың жоқтығын анықтаса, салық органы бір жұмыс күні ішінде шектеуді жою туралы қаулы шығаруы керек.
Салық міндеттемесі тоқтатылған жағдайда да шектеу алынады. Жою туралы қаулыны да сот санкциялайды.
Бұл жерде бір практикалық айырмашылық бар: қарызды төлеу мен шектеуді алу — екі бөлек рәсім.
Ақша аударылғаннан кейін салық органы қаулыны ресми түрде жойып, ақпаратты мемлекеттік жүйелерге жіберуге тиіс. Сондықтан әуежайға барар алдында қарызды төлеу шектеудің сол сәтте алынуына кепілдік бермейді.
Басшылар нені тексеруі керек
Маңғыстау облысы бойынша Мемлекеттік кірістер департаменті бюджетпен есеп айырысуды Салық төлеушінің кабинеті арқылы тұрақты бақылауға кеңес береді.
Компания басшылары салық органдарының хабарламаларына жедел жауап беріп, төлемдердің дұрыс көрсетілгенін тексеруі керек. Берешекті салыстырып тексеруді іссапарға немесе демалысқа дейін қалдырмаған жөн.
Егер компания есептелген сомаға келіспесе, мәселені мәжбүрлеп өндіріп алу тетігі толық іске қосылғанға дейін шешу қажет. Үш айлық мерзім өсімпұл есептеуді және басқа шараларды тоқтатпайды.
Жаңа норма бизнес өкілдерінің шетелге шығуына жаппай тыйым салмайды. Ол 117 млн теңгеге жуық берешегін үш айдан астам уақыт бойы өтемеген ірі салық борышкерлеріне бағытталған.
