Қазақстандықтардың зейнетақы жинақтары 28,09 трлн теңгеге жетіп, бір жылда 17%-ға өсті. Алайда жалпы сома азаматтардың болашақ зейнетақысына қаншалықты тұрақты ақша жинап жатқанын көрсетпейді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Негізгі көрсеткіш есептің ішінде жатыр. Міндетті зейнетақы жарналары бойынша ашылған 11,36 млн шоттың 7,34 миллионын БЖЗҚ белсенді деп есептейді.
Белсенді шот мәртебесін алу үшін жыл ішінде кемінде бір жарна түсуі жеткілікті.
18,78 млн шот — 18,78 млн салымшы деген сөз емес
2026 жылғы 1 шілдеде БЖЗҚ-да 18,78 млн зейнетақы шоты болды. Бір жылда олардың саны 1,11 млн-ға немесе 6,3%-ға көбейді.
Бірақ бұл көрсеткішті Қазақстан халқының санымен салыстыруға болмайды.
Жалпы статистикаға әртүрлі санаттағы 12,80 млн жеке зейнетақы шоты және жұмыс берушінің міндетті зейнетақы жарналары есепке алынатын 5,97 млн шартты шот кіреді. Бір адамда зейнетақы аударымдарының бірнеше түрі болуы мүмкін.
Міндетті зейнетақы жарналары бойынша 11,36 млн шот ашылған. Ал жыл ішінде кемінде бір жарна түскен белсенді жеке шоттардың саны — 7,34 млн.
Тұрақты жұмыс істеп, міндетті жарналарды жүйелі төлейтін азаматтардың саны одан да аз — 6,93 млн.
Миллиондаған шот объективті себептермен толықтырылмайды
Ашылған және белсенді шоттар арасындағы айырманы толықтай көлеңкелі жұмыспен немесе жарна төлеуден жалтарумен байланыстыруға болмайды.
Статистикада зейнеткерлердің, мерзімсіз мүгедектігі бар адамдардың, толық мемлекеттік зейнетақымен қамсыздандырылған әскери қызметшілердің, қайтыс болған салымшылардың және шетелге тұрақты тұруға көшкен азаматтардың шоттары қалады.
Жұмыс істейтін адамдарда да үзілістер болады. Оқу, әскери қызмет, бала күтімі, жұмыссыз қалу, маусымдық жұмыс немесе ұзақ емделу кезінде жарна түспеуі мүмкін.
Бірақ осы жағдайларды ескергеннің өзінде белсенді шот өлшемі тым төмен. Жылына бір төлем толыққанды зейнетақы қорын қалыптастыруға жеткіліксіз.
Қазақстан ай сайынғы тұрақты жарнаға әлі жеткен жоқ
2025 жылы жалдамалы қызметкерлер міндетті зейнетақы жарнасын орта есеппен 8,98 рет аударған. Өзін-өзі жұмыспен қамтығандарда бұл көрсеткіш 7,53 төлемді құрады.
Яғни орташа салымшы жыл сайынғы 12 айдың бәрінде жарна төлемейді.
Жалдамалы қызметкерлердің 80%-ы жыл ішінде 6-дан 12 ретке дейін жарна аударған. Өзін-өзі жұмыспен қамтығандар арасында мұндай тұрақтылыққа 64% ғана жетті.
Бұл — жүйенің негізгі тәуекелдерінің бірі.
Зейнетақы шоты статистикада белсенді болып көрінуі мүмкін. Бірақ жыл сайын бірнеше айдың өткізілуі жинақтың қорытынды көлемін азайтады.
Үзіліс неғұрлым ұзаққа созылса, зейнетке шыққан кездегі айырмашылық соғұрлым қатты сезіледі.
Өзін-өзі жұмыспен қамтығандар екі есеге жуық аз жинайды
2025 жылы жалдамалы қызметкер жарнасының орташа мөлшері 43 661 теңге болды. Өзін-өзі жұмыспен қамтығандарда — 23 225 теңге.
Бір төлемдегі айырма 20 436 теңгеге жетеді.
Қордың түсіндіруінше, жалдамалы қызметкерлердің жарналары елдегі орташа жалақы деңгейіндегі табысқа сәйкес келеді. Өзін-өзі жұмыспен қамтығандар ең төменгі жалақыдан жоғары, бірақ медиандық жалақыдан төмен табыстан жарна аударады.
Бұл статистика әр адамның нақты кірісін толық ашпайды. Ол зейнетақы жарнасы төленген табыс мөлшерін ғана көрсетеді.
Сондықтан төмен жарна аз табысты да, кірістің толық көрсетілмеуін де білдіруі мүмкін. Екі жағдайда да зейнетақы шотына аз ақша түседі.
Жалдамалы қызметкерлерді қамту — 91%, қалған көрсеткіш белгісіз
БЖЗҚ жалдамалы қызметкерлерді зейнетақы жүйесімен қамту деңгейін 91% деп бағалады. Қор бұл көрсеткішті толық қамтуға жақын деп санайды.
Өзін-өзі жұмыспен қамтығандар бойынша нақты пайыз хабарламада көрсетілмеген. Олардың қамтылу деңгейі төмен екені ғана айтылады.
«2025 жылдың қорытындысы бойынша жалдамалы қызметкерлердің жүйемен қамтылу деңгейі 91%-ға жетті. Бұл олардың толық дерлік қамтылғанын және зейнетақы жинақтарын қалыптастырудағы белсенділіктерін көрсетеді. Өзін-өзі жұмыспен қамтығандар арасында қамту деңгейі төменірек. Осыған байланысты халықаралық оң тәжірибені ескере отырып, оларды зейнетақы жүйесіне тарту бойынша кешенді шараларды іске асыру қажет».
Өзін-өзі жұмыспен қамтығандар зейнетақы жүйесінің әлсіз тұсы болып қалып отыр. Олар жарнаны сирек төлейді және жалдамалы қызметкерлермен салыстырғанда шотқа орта есеппен екі есеге жуық аз ақша аударады.
Оң өзгерістер де бар
2026 жылдың алғашқы жартысында белсенді шоттар саны 150,3 мыңға өсіп, 7,20 млн-нан 7,34 млн-ға жетті. Олардағы жинақ көлемі 20,95 трлн теңгеден 22,24 трлн теңгеге дейін ұлғайды.
Ең төменгі жалақыдан төмен табыстан жарна түсетін шоттардың үлесі де қысқарды. 2025 жылы көрсеткіш 12%-дан 9%-ға, ал мұндай шоттар саны 838,3 мыңнан 652,4 мыңға дейін төмендеді.
Ұзақ мерзімді статистикада да ілгерілеу бар. Жылына 6-дан 12 ретке дейін жарна төлейтін азаматтардың үлесі 2015 жылғы 71%-дан 2025 жылы 78%-ға дейін өсті.
Алайда жинақтың 17%-ға өсуін болашақ әл-ауқаттың дәл сондай ұлғаюы деп қабылдауға болмайды. Қор хабарламасында бұл көрсеткіш инфляциямен салыстырылмаған, сондай-ақ жаңа жарналар мен инвестициялық кірістің үлесі бөлек көрсетілмеген.
Зейнетақы жүйесінің басты мәселесі — ашылған шоттардың саны емес, оларды толықтырудағы үзілістер. Жылына бір жарна статистикада белсенділік болып саналады, бірақ қаржылық қорғаныс қалыптастырмайды.
