Превентивтік бақылаумен қамтылған бюджет қаражаты 500 млрд теңгеге жетті. Қазақстанда алғаш рет 2030 жылға дейінгі Ішкі мемлекеттік аудитті дамыту тұжырымдамасы бекітіліп, мемлекеттік қаржыны бақылауда интеллектуалды аудитке көшу көзделіп отыр, деп хабарлайды DKNews.kz.
Қаржы министрлігі әзірлеген стратегиялық құжат тәуекелдерді алдын ала анықтауға, цифрлық технологиялар мен деректерді талдауға негізделген жаңа модель қалыптастыруға бағытталған.
Аудит саны азайып, анықталған бұзушылықтар көлемі өсті
Қаржы министрлігінің мәліметінше, мемлекеттік аудит жүйесіндегі өзгерістер алғашқы нәтижелерін көрсетіп отыр.
2026 жылдың бірінші жартыжылдығында 2025 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда:
- аудиторлық іс-шаралар саны 7%-ға қысқарды;
- анықталған қаржылық бұзушылықтардың сомасы 76%-ға ұлғайды;
- аудит жүргізбей қабылданған превентивтік шаралармен қамтылған бюджет қаражаты екі еседен астам өсті.
Соңғы көрсеткіш 200 млрд теңгеден 500 млрд теңгеге дейін жеткен.
Бұл бақылау санын көбейтуден гөрі тәуекелі жоғары операцияларды дәлірек анықтауға басымдық беріле бастағанын көрсетеді.
Интеллектуалды аудит деген не
Жаңа тұжырымдама дәстүрлі тексеру моделінен тәуекелдерді алдын ала анықтайтын тәсілге көшуді көздейді.
Оның негізінде:
- тәуекелге бағдарланған бақылау;
- цифрлық технологияларды пайдалану;
- үлкен көлемдегі деректерді талдау;
- қаржылық тәуекелдерді ерте анықтау;
- құқық бұзушылықтың алдын алу;
- басқарушылық шешімдерді алдын ала қабылдау жатыр.
Мұндай модель бақылау жүктемесін азайтып, аудиторлардың назарын тәуекелі жоғары бағыттарға шоғырландыруға мүмкіндік береді.
Негізгі мақсат — бұзушылықты анықтау ғана емес
Тұжырымдама мемлекеттік аудиттің рөлін де өзгертуді көздейді.
Енді басты міндеттердің бірі бюджет қаражаты жұмсалғаннан кейін бұзушылықты анықтаумен шектелмей, ықтимал тәуекелді ертерек байқап, оның алдын алу болмақ.
Құжат:
- мемлекеттік қаржының тиімді пайдаланылуын арттыруға;
- мемлекеттік басқару сапасын жақсартуға;
- бюджеттік процестердің ашықтығын қамтамасыз етуге;
- мемлекеттік ресурстарды басқаруда тәуекелдерді төмендетуге бағытталған.
Мади Тәкиев технологиялардың рөлін атап өтті
Қазақстан Республикасының Қаржы министрі Мади Тәкиевтің айтуынша, ішкі мемлекеттік аудитті дамыту енді тек бақылау жүргізумен шектелмеуі тиіс.
«Мемлекеттік аудиттің болашағы – технологияларда, сапалы деректерде және құқық бұзушылықтардың алдын алуда. Біздің міндетіміз – мемлекеттік ресурстардың тиімді пайдаланылуын қамтамасыз ету және қоғамның мемлекеттік қаржыны басқару жүйесіне деген сенімін арттыру».
Министрлік жаңа тәсіл тәуекелдерді уақтылы анықтап, басқарушылық шешімдерді алдын ала қабылдауға мүмкіндік беретін тетіктерді қалыптастыруы тиіс деп есептейді.
2030 жылға дейін не өзгереді
Тұжырымдаманы жүзеге асыру нәтижесінде Қазақстанда халықаралық озық тәжірибеге сәйкес келетін заманауи ішкі мемлекеттік аудит жүйесін қалыптастыру жоспарланған.
Цифрландыру бұл процестің негізгі бағыттарының бірі болмақ.
Қазақстан ішкі мемлекеттік аудитті дамытудың ұзақмерзімді стратегиясын цифрлық технологияларға басымдық бере отырып қалыптастырып жатқан өңірдегі алғашқы мемлекеттердің біріне айналуда.
Бұл неліктен маңызды
2026 жылдың бірінші жартыжылдығындағы көрсеткіштер мемлекеттік аудиттің тиімділігін тек тексерулер санымен өлшеу тәсілі өзгеріп келе жатқанын аңғартады.
Аудиторлық іс-шаралар 7%-ға азайғанымен, анықталған қаржылық бұзушылықтар сомасының 76%-ға өсуі тәуекелі жоғары бағыттарды дәлірек анықтаудың маңызын көрсетеді.
Ал аудит жүргізілместен қабылданған превентивтік шаралар қамтыған қаражаттың 200 млрд теңгеден 500 млрд теңгеге дейін өсуі бақылаудың алдын алу бағытына ауысып келе жатқанын білдіреді.
Егер жаңа модель толық іске асса, мемлекеттік аудиттің басты нәтижесі анықталған бұзушылықтар көлемі ғана емес, бюджет қаражатын жұмсау кезінде тәуекелдердің қаншалықты ерте анықталғаны және олардың алдын алу тиімділігі болмақ.
