Сөз бостандығы қорғалуы тиіс.
Вице-премьер – мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаева сайлауалды науқан кезінде журналистердің, белсенділер мен блогерлердің жұмысына қатысты мәселелерді түсіндіріп, фото және видео түсіру құқығына, сондай-ақ әлеуметтік желілердегі аккаунттардың бұғатталуына жеке тоқталды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Министр мемлекет сөз бостандығын және журналистер мен блогерлердің заңды қызметін қорғауға міндетті екенін атап өтті. Сонымен бірге ақпарат таратқан әр адам оның дұрыстығы мен заң талаптарының сақталуына жауапты екенін еске салды.
Журналистер мен блогерлер қашан рұқсатсыз түсіре алады
Аида Балаева ең алдымен журналистік және блогерлік қызметті жүзеге асыру, оның ішінде фото және видео түсіру құқығына назар аударды.
«Құрметті әріптестер! Сайлауалды науқан кезеңінде журналистердің, белсенділердің, блогерлердің қызметіне қатысты жеке түсіндіруді талап ететін көптеген сұрақтар туындайды. Ең алдымен, журналистік және блогерлік қызметті жүзеге асыруға, оның ішінде фото және видео түсіруге деген даусыз құқықты еске салғым келеді. Қазақстан Республикасының «Масс-медиа туралы» Заңына сәйкес журналистер кәсіби қызметі аясында фото-, аудио- және видеожазба жасауға және ақпарат таратуға құқылы», – деді ол.
Министрдің түсіндіруінше, журналистер мен блогерлер адамның келісімінсіз үш жағдайда түсірілім жүргізе алады:
- адам ойын-сауық, мәдени-бұқаралық, мәдениет саласындағы әлеуметтік маңызы бар іс-шараларға, спорттық-бұқаралық шараларға, бейбіт жиналыстарға немесе басқа да қоғамдық іс-шараларға қатысса немесе сол жерде болса;
- таратылатын ақпаратта адамның бейнесі және оның қызметтік немесе қоғамдық қызметіне қатысты мәліметтер болса, сондай-ақ адам өз бейнесін ашық қолжетімділікте өзі жарияласа;
- адамның бейнесін пайдалану қоғамдық тәртіпті қорғау мақсатында жүзеге асырылса.
Балаева аккаунттардың бұғатталуына қатысты пікір білдірді
Министр БАҚ, белсенділер мен блогерлердің бірқатар аккаунты жаппай бұғатталып жатыр деген ақпаратқа да тоқталды.
Оның сөзінше, журналистер мен блогерлердің кәсіби қызметін немесе сөз бостандығын негізсіз шектеу ретінде қабылдануы мүмкін әрекеттер нақты адамдарға ғана емес, мемлекеттік органдарға да зиян келтіреді.
«Әсіресе мұны сайлау науқаны кезеңінде түсіну маңызды. Мәдениет және ақпарат министрлігі әлеуметтік желі қолданушыларының, оның ішінде БАҚ пен журналистердің аккаунттарын бұғаттамайды. Оның үстіне мемлекет мұндай әрекеттерге және сөз бен пікір бостандығын шектеуге мүдделі емес», – деді Аида Балаева.
Министр мұндай әрекеттер мемлекетті және оның институттарын беделден түсіру құралына айналуы мүмкін екенін айтты.
«Мұндай әрекеттер мемлекетті және оның институттарын дискредитациялаудың айқын құралы болып табылады, сондай-ақ Министрліктің сөз бостандығын қамтамасыз ету жөніндегі қызметіне кедергі келтіруге бағытталған. Өкінішке қарай, соңғы уақытта дәл осындай үрдісті байқап отырмыз. Осыған байланысты біз масс-медиа саласындағы уәкілетті орган ретінде ең алдымен сөз бостандығы құқықтарын іске асыруға қолдау көрсететін боламыз», – деді ол.
«Заң алдында бәрі тең»
Аида Балаева бұл мәселелер Қазақстан дамуының жаңа кезеңіне аяқ басқан уақытта ерекше маңызға ие болып отырғанын атап өтті.
Ол жаңа Конституция қабылданып, негізгі мемлекеттік институттарды жаңарту басталғанын және алда Құрылтайды қалыптастыру тұрғанын айтты.
«Шын мәнінде, елдің жаңа саяси және қоғамдық мәдениетінің негізі қаланып жатыр. Оның негізінде мемлекет кепілдік берген құқықтар мен бостандықтар ғана емес, әрбір азаматтың өз әрекеті үшін жауапкершілігі де жатуы тиіс. Бұл – Әділетті Қазақстанның негізгі қағидаттарының бірі: заң алдында бәрі тең – лауазымына, мәртебесіне, кәсібіне, қоғамдағы танымалдығына немесе жазылушылар санына қарамастан», – деді министр.
Сөз бостандығы жауапкершілікпен қатар жүреді
Министр бұл ұстаным «Заң және тәртіп» қағидатына сәйкес келетінін атап өтті.
Мемлекет сөз бостандығы мен журналистердің және блогерлердің заңды қызметін қамтамасыз етіп, қорғауға тиіс. Алайда сөз бостандығы таратылатын ақпарат үшін жауапкершілікті де білдіреді.
«Бір адамның құқықтары екінші адамның құқықтарын бұзу есебінен жүзеге асырылмауы тиіс, ал қоғамдық мәртебе ешкімге заң талаптарынан иммунитет бере алмайды», – деді Аида Балаева.
Оның айтуынша, қазіргі кезеңде өз құқықтарымен қатар қоғам мен мемлекет алдындағы міндеттерін де түсінетін жауапты, заңға бағынатын және жасампаз азаматтың «Адал азамат» құндылық моделі ерекше маңызға ие.
Ақпараттың дұрыстығын тексеруге шақырды
Аида Балаева кәсіби журналистер мен блогерлер қызметіндегі маңызды қағидаттың бірі – жарияланатын ақпараттың дұрыстығын міндетті түрде тексеру екенін атап өтті.
Сонымен қатар министр әлеуметтік желілер мен онлайн-платформалардың әкімшіліктеріне де үндеу жасады.
«Осыған байланысты әлеуметтік желілер мен онлайн-платформалардың әкімшіліктерін заңға қайшы контентті уақтылы анықтау және жою бойынша жұмысты жандандыруға шақыру маңызды. Бұл ретте заңға қайшы материалдар мен пікірді заңды түрде білдіруді, кәсіби журналистік қызмет пен қоғамдық пікірталасты нақты ажырату принципті түрде маңызды. Заңға қайшы контентпен күрес сөз бостандығын негізсіз шектеуге себеп болмауы тиіс», – деді ол.
Неліктен бұл маңызды
Сайлауалды кезеңде ақпараттың таралу жылдамдығы мен қоғамдық пікірталастың белсенділігі артады. Сондықтан журналистер мен блогерлердің заңды жұмыс істеуіне жағдай жасау ғана емес, заңға қайшы контент пен заңды пікір білдірудің аражігін нақты ажырату маңызды.
Аида Балаева сөз бостандығы мен жауапкершіліктің бір-біріне қайшы келмейтінін атап өтті.
«Сөз бостандығы мен жауапкершілік бір-біріне қайшы келмейді. Керісінше, дәл осы екеуінің теңгерімі азаматтардың құқықтары сенімді қорғалған, заң барлығына ортақ, ал қоғамдық диалог фактілерге, өзара құрмет пен жауапкершілікке негізделген кемел демократиялық қоғамды қалыптастырады», – деді министр.
Сөз соңында ол БАҚ өкілдері мен блогерлерді таратылатын ақпаратқа жауапкершілікпен қарауға, дереккөздерді тексеруге және масс-медиа, онлайн-платформалар мен сайлау туралы заңнаманы бұзбауға шақырды.
