Жолдағы ақауды пайда болмай тұрып болжау мүмкіндігі артып келеді.
ҚазжолҒЗИ мамандары Қытайда жасанды интеллект, цифрлық мониторинг және жаңа буындағы жол материалдары технологияларын зерттеп, перспективалы шешімдерді Қазақстанның климаттық жағдайларына бейімдеуді жоспарлап отыр, деп хабарлайды DKNews.kz.
14–19 тамыз аралығында «Қазақстан жол ғылыми-зерттеу институты» АҚ мамандары JSTI Group шақыруымен Нанкин қаласында өткен 2026 Engineering Capacity Building Program халықаралық бағдарламасы аясында біліктілігін арттырды.
Бағдарлама Қазақстан, Индонезия, Малайзия, Камбоджа және Азияның басқа елдерінің инженерлерін біріктірді. Негізгі мақсат – тәжірибе алмасу және Қытайдың озық инженерлік әзірлемелерімен танысу.
Жасанды интеллект жолдағы мәселені алдын ала анықтайды
Бағдарламаның негізгі бағыттарының бірі жасанды интеллект арқылы жол инфрақұрылымын цифрлық басқару болды.
ҚазжолҒЗИ мамандары Цзянсу провинциясындағы жоғары жылдамдықты автомагистральдар желісін пайдалану және басқару орталығының жұмысымен танысты.
Мұнда жолдардың жағдайы мен көлік ағыны туралы ақпарат нақты уақыт режимінде жиналады. Интеллектуалды жүйелер алынған деректерді талдап:
- көлік кептелістерін алдын ала болжауға;
- жол-көлік оқиғаларын автоматты түрде анықтауға;
- автомагистральдардағы қозғалысты жедел үйлестіруге;
- жол желісіндегі ықтимал проблемаларды ерте анықтауға мүмкіндік береді.
Мұндай модельдің басты айырмашылығы – мәселе туындағаннан кейін оның салдарын жою емес, қауіптің пайда болуын алдын ала болжап, оған ертерек әрекет ету.
Көпірлер тәулік бойы бақылауда болады
Қазақстан үшін қызығушылық тудырған тағы бір технология – көпірлердің техникалық жағдайын цифрлық мониторингтеу.
ҚазжолҒЗИ мамандары Янцзы өзені арқылы өтетін аспалы және вантты көпірлер мысалында Structural Health Monitoring (SHM) жүйелерінің жұмысын зерттеді.
Құрылыстарға орнатылған арнайы датчиктер тәулік бойы:
- дірілді;
- деформацияны;
- конструкциялардағы өзгерістерді;
- техникалық жағдайға әсер ететін басқа да көрсеткіштерді тіркейді.
Ал болжамдық модельдер осы деректер негізінде ықтимал тәуекелдерді алдын ала анықтауға мүмкіндік береді.
Бұл технология көпірдегі ақауды қауіпті деңгейге жеткен кезде ғана анықтаудың орнына, конструкция жағдайындағы өзгерістерді ерте кезеңде байқауға бағытталған.
Қазақстан жаңа жол материалдарын зерттеп жатыр
Бағдарлама барысында ҚазжолҒЗИ өкілдері Жетілдірілген жол материалдары жөніндегі ұлттық инженерлік зерттеу орталығына (NERC-ARM), үлкен аралықты көпірлердің қауіпсіздігі және техникалық қызмет көрсету жөніндегі ұлттық негізгі зертханаға және Оңтүстік-Шығыс университетінің (Southeast University) зерттеу орталықтарына барды.
Мамандар жаңа буындағы жол материалдарына ерекше назар аударды.
Олардың қатарында:
- өздігінен қалпына келетін жол жабындары;
- энергия тиімді жабындар;
- қарқынды көлік жүктемесіне арналған материалдар;
- күрделі климаттық жағдайларға төзімді шешімдер;
- ұзақ мерзім пайдалануға арналған модификацияланған асфальтбетондар бар.
Қазақстандағы температураның айтарлықтай ауытқуын және автомобиль жолдарының жөндеуаралық мерзімін ұзарту қажеттігін ескерсек, мұндай технологиялардың практикалық маңызы жоғары.
Ақауды жөндеу емес, алдын ала болжау
ҚазжолҒЗИ мамандарының айтуынша, жол инфрақұрылымын басқарудың заманауи моделі профилактикалық тәсілге негізделеді.
«Заманауи тәсіл ақаудың шекті деңгейге жетуін күтпей, оның қай жерде және қашан пайда болуы мүмкін екенін алдын ала анықтауға негізделеді. Қытайда зерделенген жасанды интеллект, цифрлық егіздер және аспаптық мониторинг технологиялары ҚазжолҒЗИ отандық жол саласында дамытып отырған бағытқа сәйкес келеді. Біздің міндетіміз неғұрлым тиімді шешімдерді Қазақстан жағдайына бейімдеп, оларды жол активтерін диагностикалау және басқару кезінде қолдану», — деп атап өтті Институт мамандары.
Бұл Қазақстан жолдарына не береді
Қытайда зерттелген технологияларды Қазақстан жағдайына бейімдеу жол инфрақұрылымын күтіп ұстау тәсілін өзгертуі мүмкін.
Жасанды интеллект пен датчиктер жолдар мен көпірлердегі өзгерістерді тұрақты бақылауға, ықтимал ақауларды ертерек анықтауға және жөндеу жұмыстарын нақты деректер негізінде жоспарлауға мүмкіндік береді.
Ал ұзақ мерзім пайдалануға арналған материалдар Қазақстанның күрделі климатында жол жабындарының төзімділігін арттыруға және жөндеуаралық мерзімді ұзартуға бағытталған.
ҚазжолҒЗИ алынған тәжірибені автомобиль жолдары мен жасанды құрылыстарды интеллектуалды мониторингтеу жүйелерін дамытуға, инфрақұрылымды диагностикалау әдістерін жетілдіруге және жаңа жол материалдарын зерттеуге пайдалануды жоспарлап отыр.
