Қазақстанда дербес деректерді қорғау талаптарын бұзғаны үшін айыппұл 2 000 АЕК-ке дейін жетеді.
Жаңа талаптар мемлекеттік органдардан бастап банктерге, медицина және білім беру ұйымдарына, ірі бизнес пен ШОБ субъектілеріне дейін қолданылады, деп хабарлайды DKNews.kz.
Премьер-Министрдің орынбасары – Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі Жаслан Мәдиевтің төрағалығымен өткен ведомствоаралық кеңесте ұйымдардың жаңартылған талаптарды орындауға дайындығы, киберқауіптер және азаматтардың жеке ақпаратын қорғау мәселелері қаралды.
60-тан астам ұйым деректер қауіпсіздігін талқылады
Кеңеске 60-тан астам ұйымның өкілдері қатысты.
Олардың қатарында Бас прокуратура, Ұлттық қауіпсіздік комитеті, Ішкі істер министрлігі, Мәдениет және ақпарат министрлігі, Әділет министрлігі, сондай-ақ денсаулық сақтау, қаржы, білім беру, сауда және басқа салаларда дербес деректермен жұмыс істейтін мемлекеттік және жеке ұйымдар бар.
Негізгі мәселе – мемлекеттік органдар мен бизнестің заңнамадағы жаңартылған талаптарды іс жүзінде орындауға дайындығы.
«Дербес деректер бұл ақпараттық жүйедегі жай ғана мәліметтер жиынтығы емес. Әрбір жазбаның артында нақты адам тұр. Сондықтан дербес деректерді қорғау ұйымдар үшін тек заң талаптарын орындаумен бөлек, азаматтар алдындағы жауапкершілік болуы тиіс. Деректермен жұмыс істеу мәдениетін қалыптастыру қажет. Онда қауіпсіздік қандай да бір оқиға болғаннан кейін емес, барлық процестерге бастапқы кезеңнен бастап енгізілуі керек», – деді Жаслан Мәдиев.
24 тамыздан бастап жаңа талаптар күшіне енеді
Соңғы екі жылда Қазақстанда дербес деректерді қорғауға қатысты заңнамалық талаптар айтарлықтай күшейтілді.
2026 жылғы 12 шілдеде Цифрлық кодекс пен «Киберқауіпсіздік туралы» заң күшіне енді.
Ал 24 тамызда цифрландыру, дербес деректерді қорғау, жол жүрісі және көліктегі озық технологияларды реттеу мәселелеріне қатысты заңнамалық өзгерістер күшіне енеді.
Жаңартылған талаптар ақпараттық жүйелер мен дербес деректер базалары иелерінің жауапкершілігін нақтылайды.
Ұйымдар:
- қандай деректер жинайтынын;
- ақпаратты қандай мақсатта пайдаланатынын;
- деректерді өңдеудің қандай заңды негізі бар екенін;
- ақпаратқа кімдердің қол жеткізе алатынын;
- деректердің қанша уақыт сақталатынын;
- олардың қалай қорғалатынын нақты айқындауы тиіс.
Азаматтың келісімін нақты мақсатпен алу қажет
Дербес деректер базаларының иелері мен операторларына бірқатар міндет жүктеледі.
Олар азаматтың ақпаратты өңдеуге келісімін нақты мақсатты көрсете отырып алуға, деректерді сақтау мерзімдерін сақтауға және жауапты қызметкерлерді тағайындауға тиіс.
Сонымен қатар ақпаратқа қол жеткізе алатын адамдар шеңберін шектеу қажет.
Техникалық қауіпсіздік жағынан:
- деректерді шифрлау;
- ақпаратты қорғау құралдарын пайдалану;
- пайдаланушылар әрекеттерін журналдау;
- көпфакторлы аутентификация;
- биометриялық сәйкестендіру сияқты құралдарды қолдану қарастырылған.
Мемлекеттік деректер базаларынан ақпаратты жүктеп алуға да шектеулер енгізіледі.
eGov Mobile арқылы келісімді кері қайтарып алуға болады
Жаңашылдықтар азаматтарға өз деректерінің пайдаланылуын бақылауға қосымша мүмкіндік береді.
Дербес деректерді өңдеуге келісім беру және бұрын берілген келісімді кері қайтарып алу eGov Mobile арқылы жүзеге асырылады.
Сонымен бірге ұйымдарға дербес деректерді өңдеуді бастағаны және анықталған инциденттер туралы уәкілетті органды хабардар ету міндеті белгіленеді.
Бұл азаматтардың жеке ақпаратының қайда және қандай мақсатпен пайдаланылып жатқанын бақылау тетіктерін күшейтуге бағытталған.
Қызметкерлер жыл сайын киберқауіпсіздік бойынша оқытылады
Кеңесте деректердің таралуына әкелетін негізгі тәуекелдердің бірі ретінде адами фактор қаралды.
Көптеген инциденттер күрделі сыртқы кибершабуылдардан емес, қарапайым қауіпсіздік талаптарының орындалмауынан туындайды.
Негізгі тәуекелдердің қатарында:
- есептік жазбаларды басқа адамдарға беру;
- қауіпсіздігі бұзылған қолжетімділіктерді пайдалану;
- қызметкерлердің құқықтарын нақты шектемеу;
- ақпаратты заңсыз көшіріп алу;
- ішкі қауіпсіздік тәртібін бұзу бар.
Осыған байланысты жұмыс берушілер қызметкерлерін киберқауіпсіздік және кибермәдениет мәселелері бойынша жыл сайын оқытуға міндетті болады.
2026 жылы 44 тексеру жүргізілді
Дербес деректерді қорғау талаптарының орындалуына мемлекеттік бақылау тұрақты жүргізіліп келеді.
2025 жылы осы салада 77 тексеру жүргізілген. 2026 жылдың басынан бері тағы 44 тексеру өтті.
Тексерулер барысында бірқатар жүйелі мәселе анықталған:
- азаматтардың келісімінсіз деректерді өңдеу;
- жауапты тұлғалардың бекітілмеуі;
- ақпаратқа қол жеткізетін қызметкерлер тізімінің болмауы;
- қажеттіліктен артық деректер жинау;
- көпфакторлы аутентификацияның болмауы;
- пайдаланушылар әрекеттерін журналдамау;
- криптографиялық қорғау құралдарының болмауы;
- антивирустық шешімдер мен желіаралық экрандарды пайдаланбау.
Дербес деректерге қатысты қылмыс 47,7%-ға азайды
Бас прокуратура өкілінің мәліметінше, 2026 жылдың алғашқы жеті айында дербес деректерді қорғау саласында 90 қылмыстық құқық бұзушылық тіркелген.
Өткен жылдың сәйкес кезеңінде 172 факт болған. Осылайша көрсеткіш 47,7%-ға төмендеген.
Осы істер бойынша 58 адам сотталған.
Сонымен бірге дербес деректер және оларды қорғау туралы заңнаманы бұзғаны үшін әкімшілік жауапкершілікке тартылғандар саны төрт еседен астам өскен.
Айыппұл 2 000 АЕК-ке дейін жетеді
Заң бұзушылықтар үшін әкімшілік жауапкершілік те күшейтіліп жатыр.
Айыппұлдардың мөлшері үш есеге ұлғайтылды:
- киберқауіпсіздік талаптарын бұзғаны үшін – 1 000 АЕК-ке дейін;
- дербес деректер туралы заңнаманы бұзғаны үшін – 2 000 АЕК-ке дейін.
Жауапкершілікке тартудың ескіру мерзімі бір жылға дейін ұзартылды.
Дербес деректердің жаппай таралуына әкелген аса ауыр бұзушылықтар үшін жауапкершілікті одан әрі күшейту мәселесі де қарастырылып жатыр.
Банктерден ШОБ-қа дейін: талап кімдерге қатысты
Жаңартылған талаптар дербес деректер базаларының барлық иелері мен операторларына қолданылады.
Олардың қатарында:
- мемлекеттік органдар;
- квазимемлекеттік сектор;
- банктер;
- медициналық ұйымдар;
- білім беру ұйымдары;
- ірі бизнес;
- шағын және орта кәсіпкерлік субъектілері бар.
Яғни азаматтардың жеке мәліметтерін жинайтын және өңдейтін ұйымдардың ауқымды бөлігі өздерінің ішкі процестері мен ақпараттық жүйелерін жаңа талаптарға сәйкестендіруі қажет.
ҰҚК аса маңызды цифрлық нысандарды қосымша тексереді
Кеңес қорытындысында Жаслан Мәдиев ұйым басшыларына дербес деректерді қорғау мәселесін жеке бақылауға алуды тапсырды.
Мемлекеттік органдар интернет кеңістігінде дербес деректерді заңсыз жинау, өңдеу, тарату және сату фактілеріне тұрақты мониторинг жүргізеді.
Ақпараттық қауіпсіздік комитетіне заң талаптарының сақталуына тұрақты мемлекеттік бақылау жүргізіп, әрбір анықталған бұзушылық бойынша тиісті шара қабылдау тапсырылды.
Деректер базаларының иелері өз жүйелеріндегі қорғаныс деңгейін бағалап, анықталған кемшіліктерді жоюы тиіс.
Ал аса маңызды цифрлық нысандар Ұлттық қауіпсіздік комитетінің қосымша тексерулерінен өтеді.
Бұл азаматтар мен бизнес үшін нені білдіреді
Жаңа талаптар дербес деректермен жұмыс істеу тәсілін өзгертеді. Ұйым үшін азаматтың аты-жөні, телефон нөмірі немесе басқа ақпараты жай ғана базаға енгізілетін мәлімет емес, нақты қорғалуға тиіс цифрлық активке айналады.
Бизнес үшін бұл ақпараттық жүйелерді тексеру, қызметкерлердің қолжетімділігін қайта қарау, қауіпсіздік құралдарын енгізу және деректерді не үшін жинап отырғанын нақты негіздеу қажеттігін білдіреді.
Азаматтар үшін басты өзгеріс – өз деректерін бақылау мүмкіндігінің кеңеюі. eGov Mobile арқылы келісімді басқару осы тетіктің бір бөлігі болмақ.
Дербес деректерді қорғау талаптарының күшеюі цифрлық мемлекеттік және коммерциялық қызметтерге деген сенімге тікелей әсер етеді. Цифрлық сервистер көбейген сайын оларды пайдаланатын адамның жеке ақпаратының қауіпсіздігі де негізгі талаптардың біріне айналады.
