Барлық көлік қымбаттамайды. 1 қыркүйектен кейін баға ең алдымен жеке тұлғалар тәуелсіз импорттаушылар арқылы әкелетін автомобильдерге өсуі мүмкін. Ал ресми дилерлердің және Қазақстанда құрастырылған көліктердің бағасына әсер ететін жаңа салық жарияланған жоқ, деп хабарлайды DKNews.kz.
Қазақстан Үкіметі 2026 жылғы 1 қыркүйектен бастап автомобильдерді заңсыз әкелуге қарсы бақылауды күшейтуді тапсырды. Әңгіме кедендік әкімшілендіру, техникалық талаптар және қолданыстағы нормалардың орындалуы туралы болып отыр.
1 қыркүйекте жаңа автокөлік салығы енгізілмейді
Үкімет кәдеге жарату алымын, бастапқы тіркеу құнын немесе автомобильдерге арналған жеке кедендік бажды көтеру туралы жариялаған жоқ.
Өнеркәсіп және құрылыс министрі Ерсайын Нагаспаев қажетті нормалардың бұрыннан қабылданғанын түсіндірді. Мемлекет енді олардың орындалуын қатаң бақылауға ниетті.
Негізгі талаптардың бірі автомобильді қандай мақсатта әкелуге қатысты. Жеке тұлға көлікті өзі пайдалану үшін кіргізе алады. Ал кейін сату мақсатындағы жаппай жеткізілім коммерциялық қызмет ретінде рәсімделуге тиіс.
Сондықтан 1 қыркүйектен кейін Қазақстандағы барлық автомобиль бірден 15%-ға қымбаттайды деу дұрыс емес.
15% деген болжам қайдан шықты?
Бұл болжамды тәуелсіз импорт өкілдері айтты. Олар жеке тұлғалар үшін іс жүзінде тек жолаушылар кедендік декларациясы — ЖКД бойынша рәсімдеу тәртібі қалуы мүмкін деп қауіптенеді.
Үш жылдан аспаған кейбір жаңа автомобильдер үшін осы тәртіппен қолданылатын бірыңғай мөлшерлеме кедендік құнның 48–54%-ына жетеді. Коммерциялық импорт кезінде есептеу тәртібі өзгеше: ол 15% кедендік баж бен 2026 жылдан бастап базалық мөлшерлемесі 16% болған ҚҚС-ты қамтуы мүмкін.
10 млн теңге тұратын автомобильдің өзінде айырмашылық айқын көрінеді.
15% баж қолданылса, төлем 1,5 млн теңге болады. Автомобиль құны мен баж сомасынан есептелетін 16% ҚҚС тағы шамамен 1,84 млн теңге қосады. Қалған алымдарды есептемегендегі жалпы жүктеме 3,34 млн теңгеге жуықтайды.
Ал ЖКД мөлшерлемесі 48% болса, 4,8 млн теңге төлеуге тура келеді. Айырмашылық — 1,46 млн теңге. Автомобильдің түпкілікті бағасы шамамен 11%-ға өседі.
54% мөлшерлеме қолданылса, айырмашылық 15%-ға жуықтайды.
Бұл есеп импорттаушылардың болжамын түсіндіреді, бірақ оны бүкіл нарыққа арналған ресми сценарийге айналдырмайды. Нақты төлем автомобильдің бағасына, жасына, қозғалтқышына, шығарылған еліне және рәсімдеу тәсіліне байланысты.
Шетелден тапсырыспен әкелінетін көліктер осал
Қытайдан, Оңтүстік Кореядан, БАӘ-ден және АҚШ-тан тәуелсіз жеткізушілер арқылы тапсырыс берілетін жаңа әрі аз жүрген автомобильдер тәуекелі жоғары санатқа кіреді.
Мұндай көліктер ресми жеткізілімдермен көбіне арзан импорт тізбегінің арқасында бәсекелеседі. Кеден жеке мақсаттағы импорт пен коммерциялық жеткізілімді қатаң ажырата бастаса, осы баға артықшылығының бір бөлігі жоғалады.
Баға ұсыныстың қысқаруынан да көтерілуі ықтимал. Жаңа талаптармен жұмыс істей алмайтын шағын компаниялар жеткізілімді азайтуы немесе нарықтан кетуі мүмкін. Танымал модельдер тапшылығы пайда болса, сатушылар кедендік мөлшерлемелер өзгермесе де бағаны көтеруге мүмкіндік алады.
Алдын ала төлем жасап қойған, бірақ көлігі Қазақстан шекарасынан 1 қыркүйектен кейін өтетін сатып алушыларға ерекше сақтық қажет. Егер келісімшартта түпкілікті баға бекітілмесе, қосымша шығын клиентке жүктелуі мүмкін.
Ресми дилерлерге бағаны көтеруге тікелей себеп жоқ
Ресми дилерлер сататын автомобильдерге 1 қыркүйектен бастап жаңа төлем енгізілмейді. Қазақстанда құрастырылған көліктер де жеке импортты рәсімдеу тәртібіне тәуелді емес.
Ішкі өндіріс те бағаның күрт өсуін тежейді. Үкімет 2026 жылы 190 мың көлік құралын, соның ішінде 177 мыңға жуық жеңіл автомобиль шығаруды жоспарлап отыр.
Ресми нарықтағы бәсеке жоғары деңгейде сақталуда. Қазақстанның Автокөлік Одағының дерегінше, шілдеде дилерлер 21 371 жаңа жеңіл және коммерциялық автомобиль сатқан. Бұл 2025 жылғы шілдеден 5,9% көп. Қаңтар–шілде аралығындағы сатылым 127 260 көлікке жетті.
Дегенмен параллель импорттың бір бөлігі қысқарса, ресми дилерлердің сауда саясаты өзгеруі мүмкін. Прайс сол күйінде қалғанымен, жеңілдіктер, сыйлық жабдықтар, тиімді несиелер мен арнайы ұсыныстар азаюы ықтимал. Сатып алушы үшін бұл жасырын қымбаттау болады.
Қайталама нарық бірден өзгермейді
Қазақстанда кедендік рәсімдеуден өтіп, тіркелген автомобильдерге 1 қыркүйектен кейін қайта төлем салынбайды. Оларды қалыпты жағдайда сатқан кезде иесіне жаңа алым төлеудің қажеті жоқ.
Алайда екінші нарықтағы сатушылар көлікті ауыстыру құнына қарайды. Егер шетелден жаңа автомобиль әкелу 1–2 млн теңгеге қымбаттаса, қазақстандық нөмірі бар ұқсас модельдердің бағасы да көтерілуі мүмкін.
Параллель арналар арқылы көп жеткізілген Қытай, Корея және Жапонияның жаңа әрі аз жүрген модельдері баға өзгерісін жылдам сезінуі ықтимал. Бірақ бұл әсер ұсыныс азайған сайын біртіндеп байқалады.
Электромобильдерге жеке есеп қажет
Қазақстанға электромобильдерді жеңілдікпен әкелуге арналған квота 2025 жылғы 14 қазанда толығымен пайдаланылды. Содан кейін электрлі көліктер жалпы тәртіппен әкеліне бастады.
Электромобильдерді рәсімдеудің бірнеше тәсілі бар. ЖКД қолданылған жағдайда жеке жиынтық төлем есептеледі. Сондықтан барлық электрлі модель 15%-ға қымбаттайды деген болжам да дәл емес.
Түпкілікті баға нақты модельге, кедендік құнға, шығарылған елге және таңдалған импорт тәртібіне байланысты болады.
Көлікті қазір сатып алған дұрыс па?
Ресми дилерден немесе Қазақстанда құрастырылған автомобиль сатып алатын адамға тек 1 қыркүйектен қорқып, шешімді жеделдетудің қажеті жоқ. Дилерлік бағаны бірден 10–15%-ға көтеретін жаңа салық жарияланған жоқ.
Ал тәуелсіз импорттаушы арқылы көлікке тапсырыс беру кезінде тәуекел жоғары. Төлем жасамас бұрын түпкілікті бағаның жазбаша есебін алып, мына мәселелерді нақтылау керек:
- автомобиль қандай декларация бойынша рәсімделеді;
- импорттаушы ретінде кім көрсетіледі;
- көлік Қазақстан шекарасынан қашан өтеді;
- барлық кедендік төлем бағаға кіре ме;
- рәсімдеу тәртібі өзгерсе, айырмашылықты кім төлейді;
- түпкілікті баға өссе, алдын ала төлем қайтарыла ма.
22 тамыздағы жағдай бойынша 1 қыркүйектен бастап бақылаудың күшейетіні ғана расталды. Бүкіл автомобиль нарығына арналған мөлшерлемелердің көтерілетіні туралы ресми шешім жоқ.
Ең ықтимал сценарий бойынша параллель импортпен әкелінетін кейбір автомобильдер 10–15% қымбаттап, олардың баға артықшылығы қысқарады. Кейін бұл өзгеріс қайталама нарыққа да әсер етуі мүмкін. Ресми автомобильдер мен Қазақстанда құрастырылған машиналар сентябрьдегі өзгерістерге тікелей тәуелді емес.
Бұған дейін біз Қазақстанның көлеңкелі автомобиль импортына қарсы бақылауды неліктен күшейтіп жатқанын жазған едік.
