Тұрғынжайды міндетті түрде сақтандыру жоспарланып отыр. Қазақстандықтар жер сілкінісі, су тасқыны және табиғи сипаттағы орман өрттерінен қорғану үшін жылына 2 мыңнан 20 мың теңгеге дейін жарна төлеуі мүмкін, ал сақтандыру төлемі жарна сомасынан 500 есе көп болады, деп хабарлайды DKNews.kz.
Жаңа тетік Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша әзірленген «Сақтандыру нарығын дамытудың 2030 жылға дейінгі бағдарламасы» жобасында қарастырылған. Құжатты Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі Ұлттық Банкпен, нарық қатысушыларымен және сараптамалық қоғамдастықпен бірлесіп әзірледі.
Жылына 2 мыңнан 20 мың теңгеге дейін төлеу жоспарланған
Міндетті сақтандыру құны барлық тұрғын үшін бірдей болмайды. Жыл сайынғы жарна нақты өңірдегі табиғи апат қаупінің деңгейіне қарай белгіленбек.
Алдын ала есеп бойынша, оның мөлшері жылына 2 мыңнан 20 мың теңгеге дейін болады.
Демек, табиғи апат қаупі әртүрлі өңірлердегі тұрғынжай иелері де әртүрлі көлемде жарна төлейді. Жобада бұл төлемді халық үшін қолжетімді деңгейде сақтау көзделген.
2 мың теңге жарна 1 млн теңге төлемге айналуы мүмкін
Тұрғындар үшін ең маңызды көрсеткіштердің бірі — сақтандыру жағдайы болған кездегі төлем көлемі.
Жобаға сәйкес, төлем жыл ішінде төленген жарнаның 500 еселенген мөлшерін құрайды.
Мысалы, жылдық жарна 2 мың теңге болса, төлем 1 млн теңгеге, ал жарна 20 мың теңге болса, 10 млн теңгеге жетеді.
Сақтандыру төлемі оқиға расталғаннан кейін бес күн ішінде жүргізілуі тиіс.
Алғашқы кезеңде бұл қаражат зардап шеккен азаматтардың бірінші кезектегі шығындарын өтеуге жұмсалады. Кейін Қорда жеткілікті қаражат жиналған жағдайда бүлінген тұрғынжайды қалпына келтіруге немесе жаңа баспана сатып алуға мүмкіндік беретін төлемдерге көшу қарастырылады.
Міндетті жарналар бірден енгізілмейді
Жаңа жүйе іске қосылған сәттен бастап тұрғындардан бірден ақша жинау жоспарланып отырған жоқ.
Бағдарлама жобасында үш жылдық кейінге қалдыру кезеңі көзделген. Осы уақыт ішінде Тұрғынжайды міндетті сақтандыру қоры акционерлік капитал мен қайта сақтандыру сыйлықақылары есебінен қаражат жинайды.
Осы кезең аяқталғаннан кейін ғана тұрғынжай иелері жыл сайын міндетті сақтандыру жарналарын төлей бастайды.
Табиғи апат салдарынан баспана зақымданған жағдайда Қор сақтандыру төлемдерін жүзеге асырады.
Алдымен үш өңірде сынақтан өтеді
Жаңа жүйені бүкіл Қазақстан аумағында бір мезетте енгізу жоспарланбайды.
Бірінші кезеңде міндетті сақтандыру апаттық тәуекелі жоғары үш өңірде пилоттық режимде іске қосылады. Кейін жүйені еліміздің 16 өңіріне тарату көзделген.
Модельді әзірлеу кезінде Түркия, Испания және Франция секілді елдердің тәжірибесі ескерілген.
Мұндай тәсілдің себебі түсінікті: жер сілкінісі немесе ауқымды су тасқыны кезінде шығын бір ғана үйге емес, бір уақытта мыңдаған нысанға келуі мүмкін. Сондықтан мұндай тәуекелдер ұжымдық сақтандыру мен қайта сақтандыру тетіктерін қажет етеді.
Арнайы Тұрғынжайды міндетті сақтандыру қоры құрылады
Жаңа жүйенің қаржылық негізін Тұрғынжайды міндетті сақтандыру қоры құрайды.
Қор міндетті жарналарды жинап, резервтер қалыптастырады, зардап шеккендерге төлем жасауды ұйымдастырады және ірі апаттық тәуекелдерді қайта сақтандырады.
Бұл механизм табиғи апаттан кейінгі шығындарды тек бюджетке немесе тұрғындардың жеке қаражатына жүктемеуге мүмкіндік беруі тиіс.
Қазір ірі табиғи апаттардан кейін тұрғынжайды қалпына келтіру шығындарының елеулі бөлігі мемлекет немесе азаматтардың өз қаражаты есебінен өтеледі.
Ерікті полисі бар тұрғын да Қордан ақша ала алады
Реформа тек міндетті сақтандырумен шектелмейді.
Жылжымайтын мүлікті ерікті сақтандырудың барлық шарттарына да апаттық тәуекелдерді өтеуді енгізу ұсынылып отыр.
Сақтандыру ұйымдары сыйлықақының бір бөлігін қайта сақтандыру аясында Қорға аударады.
Соның нәтижесінде ерікті полисі бар тұрғынжай иесі табиғи апат болған жағдайда екі көзден өтемақы ала алады: Қордан белгіленген төлем және өзінің сақтандыру ұйымынан келісімшарт талаптарына сәйкес өтемақы.
Бұл ерікті сақтандырудың маңызын төмендетпейді. Керісінше, міндетті жүйе базалық қаржылық қорғауды қамтамасыз етсе, ерікті полис тұрғынжай құны мен нақты залалға байланысты қосымша өтемақы алуға мүмкіндік береді.
Табиғи апат шығынын бюджетке ғана жүктемеу көзделген
Реформаның негізгі мақсаты — табиғи апаттан кейін ақша іздеудің орнына алдын ала қаржылық резерв қалыптастыру.
Бұл зардап шеккендерге төлем жасауды жеделдетуге және төтенше жағдайлардың салдарын жою кезінде мемлекеттік бюджетке түсетін жүктемені азайтуға бағытталған.
Сонымен бірге жаңа талап әзірге күшіне енген жоқ. Міндетті сақтандыру параметрлері «Сақтандыру нарығын дамытудың 2030 жылға дейінгі бағдарламасы» жобасында қарастырылып отыр.
2026 жылғы 1 тамыздағы жағдай бойынша Қазақстанда мүлікті залалдан сақтандыруды 14 сақтандырушы жүзеге асырады. Сақтандыру сыйлықақыларының көлемі 190 млрд теңгеге жетіп, бір жылда 6%-ға өскен. Төлемдер 50 млрд теңгені құрап, 4%-ға азайған.
Бұған дейін біз Қазақстанның сақтандыру нарығында 2030 жылға дейін қандай өзгерістер жоспарланып отырғанын жазған едік. Енді тұрғынжай иелері үшін болашақ жүйенің негізгі параметрлері белгілі: жылына 2–20 мың теңге жарна, 500 еселенген төлем және міндетті төлемдер басталғанға дейін үш жылдық кейінге қалдыру кезеңі.
