Гобелен қайтадан басты назарда. Батима Заурбекованың 80-нен астам туындысы бір көрмеге жиналып, ұлттық дәстүр, модернизм, архивтік материалдар және тоқыма өнері бір кеңістікте тоғысады, деп хабарлайды DKNews.kz.
«Мұра жіптері» көрмесі 2026 жылғы 25 қыркүйек пен 8 қараша аралығында Қазақстан Республикасының Әбілхан Қастеев атындағы Ұлттық өнер музейінде өтеді. Жоба қазақ гобелен өнерінің ұлттық мектебінің негізін қалаушылардың бірі Батима Заурбекованың туғанына 80 жыл толуына арналған.
80-нен астам туынды музей мен отбасылық мұрағаттан алынды
Экспозицияға 80-нен астам шығарма — гобелендер, кескіндеме және графика жұмыстары қойылады. Олардың бір бөлігі музей қорынан, қалғаны суретшінің отбасылық мұрағатынан алынған.
Мұндай формат Батима Заурбекованы тек гобелен шебері ретінде емес, бірнеше көркемдік бағытта жұмыс істеген суретші ретінде таныстыруға мүмкіндік береді.
Батима Заурбекова — Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері, Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты. Жарты ғасырдан астам уақыт бойы оның шығармашылығы қазақстандық гобелен өнерінің дамуымен тығыз байланысты болды.
Қазақстандық гобелен дәстүрлі кілемнен бөлек өнерге айналды
Гобелен — бейне бояумен емес, тоқыма станогында жіп арқылы жасалатын тоқылған кілем-картина.
Қазақстанда бұл техника ХХ ғасырдың екінші жартысында ерекше дамыды. Сол кезеңдегі суретшілер дәстүрлі кілем тоқу мен киіз ою-өрнегін бейнелеу өнерінің жаңа бағыты ретінде қайта пайымдай бастады.
Нәтижесінде халықтық мотивтерді, ұлттық ою-өрнекті және заманауи кескіндеме тілін біріктірген қазақстандық гобелен мектебі қалыптасты.
Осы мектептің бастауында тұрған негізгі тұлғалардың бірі — Батима Заурбекова.
Қожа Ахмет Ясауи кесенесінің бейнесі көрме кеңістігіне енеді
«Мұра жіптері» экспозициясы үш зал арқылы саяхат түрінде құрылған.
Алғашқы зал музейдің тұрақты коллекциясы орналасқан кеңістіктен басталады. Мұндағы сәндік-қолданбалы өнер үлгілері Заурбекова шығармашылығының ұлттық көркемдік дәстүрмен байланысын көрсетуге арналған.
Павильонның алып қабырғалары суретшінің туындыларында жиі кездесетін Қожа Ахмет Ясауи кесенесінің бейнесін меңзейді.
Кеңістіктің өзі үй, баспана және қасиетті мекен символы ретінде құрылған. Осы арқылы адам мен табиғаттың бірлігі, материал мен қолөнердің киелілігі секілді Заурбекова шығармашылығына тән тақырыптар ашылады.
Екінші залда көрермен бағытты өзі таңдайды
Екінші залда стилі жағынан жақын туындылар бірнеше тақырыптық аймаққа бөлінеді.
Әр аймақ суретші шығармашылығының жеке бір бағытын ашады. Кеңістіктің ашық архитектурасы келушілерге экспозицияны белгіленген қатаң тәртіппен емес, өз қалауынша тамашалауға мүмкіндік береді.
Туындыларды түрлі ракурстан және әртүрлі үйлесімде көруге болады.
Экспозицияға музыка да қосылады. Ұйымдастырушылар оны шығармалардың мазмұнын қабылдауға көмектесетін қосымша мәдени кілт ретінде қарастырады.
Соңғы залдың ортасында шаңырақ ілінеді
Көрменің финалдық бөлігі әйел бейнесіне арналған.
Композицияның ортасында төбеге ілінген шаңырақ орналасады. Оның айналасына ұлттық киімдегі қазақ аруларының портреттері қойылады.
Бұл образдар әйел болмысын өмірдің жалғасуы, отбасы және ұрпақтар сабақтастығы идеяларымен байланыстырады.
Шаңырақ мұнда интерьерлік элемент қана емес, бүкіл композицияның мағыналық орталығына айналады.
Келушілер тоқыма станогында жұмыс істеп көре алады
Соңғы залда көрермен тек дайын туындыларды тамашалап қоймайды.
Мұнда Батима Заурбекова туралы деректі фильм көрсетіліп, мұрағаттық фотосуреттер ұсынылады. Сонымен қатар келушілер оқу-жаттығу тоқыма станогында жұмыс істеп, гобелен жасау үдерісін тәжірибе жүзінде көре алады.
Бұл гобеленнің ерекшелігін жақсырақ түсінуге мүмкіндік береді. Дайын туынды алыстан кескіндеме сияқты көрінгенімен, әр бейне жіптердің біртіндеп тоқылуы арқылы жасалады.
Ұлттық дәстүр заманауи визуалды тілге айналады
«Мұра жіптері» дәстүрлі ретроспектива шеңберімен шектелмейді.
Көрме Заурбекова шығармашылығын халық өнері мен модернизмнің кескіндемелік ағымдарымен диалог аясында қарастырады. Гобелен мұнда өткен дәуірден қалған мұра ретінде ғана емес, қазіргі көрерменмен сөйлесе алатын тірі әрі заманауи медиум ретінде ұсынылады.
Сондықтан жоба тек өнертанушыларға арналмаған. Көрменің аудиториясына дизайнерлер, сәулетшілер және шығармашылық қауымдастық өкілдері де кіреді.
Олар үшін Заурбекова тәжірибесінің басты қыры — дәстүрді дайын үлгі ретінде қайталау емес, оны жаңа көркемдік тілдің қайнар көзіне айналдыру.
Көрме 8 қарашаға дейін жалғасады. Үш зал арқылы өтетін маршрут ұлттық сәндік-қолданбалы өнерден авторлық гобеленге, әйел бейнесіне, архивке және нақты тоқыма үдерісіне алып келеді.
Бұған дейін біз Батима Заурбекованың қазақстандық гобелен өнеріндегі орны және оның шығармашылық жолы туралы жазған едік. «Мұра жіптері» сол мұраны бір кеңістікте 80-нен астам туынды арқылы көруге мүмкіндік береді.
