851 көлік және 6,6 млрд теңге: «қосар көліктер» схемасы қалай жұмыс істеді

Көліктерге бөтен VIN-код берілген. Алматы облысында 17 адам 800-ден астам автокөлікті заңсыз тіркеуге байланысты іс бойынша 2 жылдан 11 жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасына кесілді. Алайда сот үкімі әлі заңды күшіне енген жоқ, деп хабарлайды DKNews.kz.

Қаржылық мониторинг агенттігінің мәліметінше, қылмыстық топ екі жыл бойы белгіленген талаптарды айналып өтіп, автокөліктерді заңсыз тіркеумен айналысқан. Мемлекетке төленбеген тіркеу және утиль алымдарының жалпы сомасы 6,6 млрд теңгеден асты.

Алдымен 642 жүк көлігі заңсыз тіркелген

Схеманың алғашқы кезеңі жүк көліктеріне қатысты болған.

ҚМА-ның Алматы облысы бойынша департаменті тергеу барысында схемаға қатысушылар техникалық регламент талаптарын бұза отырып Қазақстанға әкелінген 642 жүк көлігін заңсыз тіркегенін анықтады.

Бұдан кейін схема жеңіл автокөліктерге ауысқан. Дәл осы кезеңде ҚМА «қосар көліктерді тірілту» деп атаған тәсіл қолданылған.

Есептен шығарылған көліктердің VIN-коды қайта пайдаланылған

Схеманың негізгі тетігі автокөліктің бірегей сәйкестендіру нөміріне байланысты болған.

Заңсыз әкелінген көліктерге Қазақстанда бұрын тіркеліп, кейін есептен шығарылған автокөліктердің VIN-кодтары берілген.

Осы тәсілмен тағы 209 көлік тіркелген.

Жалпы екі кезеңде 851 көлік заңсыз тіркеу схемасына түскен: оның 642-сі жүк көлігі, 209-ы жеңіл автокөлік.

«Заңсыз әкелінген көліктерге Қазақстанда бұрын тіркеліп, кейін есептен шығарылған көліктердің VIN-кодтары берілген. Осы тәсілмен тағы 209 көлік тіркелген», — деп хабарлады ҚМА.

«Қосар көліктерді тірілту» атауы схеманың мәнін дәл көрсетеді: есептен шығарылған автокөліктің деректері ақпараттық жүйеде басқа көлікті рәсімдеу үшін қайта пайдаланылған.

Схемаға полиция, мамандандырылған ХҚКО және нотариустар қатысқан

Бұл істің ауқымы көлік санымен ғана шектелмейді.

ҚМА мәліметінше, заңсыз схемаға полиция қызметкерлері, мамандандырылған ХҚКО қызметкерлері және жеке нотариустар қатысқан. Олар ақпараттық жүйелерге жалған мәлімет енгізуді және жалған тұлғаларға сенімхат рәсімдеуді қамтамасыз еткен.

Мұндай механизм жүздеген көлікті тіркеу үшін құжаттардың өзі жеткіліксіз болғанын көрсетеді: схемаға ресми рәсімдер мен ақпараттық жүйелерге қол жеткізе алатын адамдар да тартылған.

Сот үкімі бойынша бұрынғы төрт полиция қызметкері арнайы атақтарынан айырылды. Іске қатысы бар нотариустарға нотариаттық қызметпен айналысуға тыйым салынды.

Сонымен бірге бұл шешімдерге қатысты негізгі құқықтық ескерту сақталады: сот үкімі заңды күшіне енген жоқ.

6,6 млрд теңгенің 5,4 миллиарды тіркеу алымына тиесілі

Істегі қаржылық шығын екі негізгі төлемнен құралған.

ҚМА дерегінше, төленбеген алғашқы тіркеу алымының сомасы 5,4 млрд теңгені құрады.

Тағы 1,2 млрд теңге утиль алымына тиесілі.

Жалпы мемлекетке төленбеген қаражат 6,6 млрд теңгеден асты.

Бұл сомалардың арақатынасы схемадағы негізгі қаржылық шығынның алғашқы тіркеу алымына түскенін көрсетеді.

Көлік иелері мемлекетке 1 млрд теңгеден астам қаражат қайтарды

Тергеу барысында қаражаттың бір бөлігі мемлекетке қайтарылған.

ҚМА мәліметінше, көлік иелері алғашқы тіркеу алымдарын өз еркімен төлеген, соның нәтижесінде мемлекетке 1 млрд теңгеден астам қаражат өтелді.

Бұл жерде бір маңызды жайт бар: ведомство хабарламасында осындай көліктердің барлық иесі қылмыстық топтың мүшесі болғаны айтылмайды.

Сондықтан заңсыз схема бойынша тіркелген көлікті иелену фактісінің өзі адамды схемаға қатысушы деп тануға негіз болмайды.

Сондай-ақ жарияланған мәліметтерде әр көлік бойынша қанша қаражат әлі өтелмегені көрсетілмеген.

17 адамға 2 жылдан 11 жылға дейін жаза тағайындалды

Іс бойынша ұйымдасқан қылмыстық топтың 17 мүшесіне қатысты сот шешімі шыққан.

Сот олардың әрқайсысына қылмыстағы рөлі мен қатысу деңгейіне қарай 2 жылдан 11 жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасын тағайындады.

Сонымен қатар сот үкімімен сотталғандардың қылмыстық табысқа сатып алған бес автокөлігі мемлекет кірісіне тәркіленді.

Дегенмен іс бойынша түпкілікті құқықтық баға әлі бекітілген жоқ: сот үкімі заңды күшіне енбеген.

Қазақстанда «қосар көліктер» мәселесі бұған дейін де кездескен. Алайда бұл істің ауқымы әлдеқайда үлкен: сөз бір немесе бірнеше күмәнді автокөлік туралы емес, 851 көлік пен 6,6 млрд теңгеден астам төленбеген алым туралы болып отыр.