Бюджет төлемдері енді алдын ала тексеріледі.
Қазақстанда цифрлық бақылау МӘМС жүйесінде 4 млрд теңгеден астам негізсіз төлемнің алдын алуға, ал жекеменшік мектептерді қаржыландыруда 8 млрд теңгені үнемдеуге мүмкіндік берді. Ендігі ең қатаң өзгеріс білім саласына қатысты: талапқа сай емес ғимараттарда орналасқан мектептер 2027 жылдан бастап мемлекеттік тапсырыстан толық айырылуы мүмкін, деп хабарлайды DKNews.kz.
Цифрлық бақылаудың алғашқы қаржылық нәтижелерін 27 тамызда Қазақстан Үкіметі жариялады. Жаңа тәсілдің негізгі айырмашылығы — бюджет қаражаты жұмсалғаннан кейін емес, ақша аударылғанға дейін тәуекелдер мен ықтимал заңбұзушылықтарды анықтау.
МӘМС жүйесінде 4 млрд теңгеден астам төлем тоқтатылды
2026 жылғы қаңтарда Әлеуметтік медициналық сақтандыру қоры МӘМС қаражатын басқарудың тиімділігін арттыру үшін ҚР Қаржы министрлігінің қарамағына берілді.
Ақпан айында жүйені трансформациялау басталып, қаржылық тәртіп пен бірыңғай цифрлық басқару контурына басымдық берілді.
Бұған дейін төлемдерді тексеру ақша медициналық ұйымға аударылғаннан кейін жүргізілуі мүмкін еді. Енді антифрод жүйесі күмәнді немесе негізсіз төлемдерді қаражат аударылғанға дейін анықтауға бағытталған.
Нәтижесінде 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында медициналық ұйымдарға ақша жіберілгенге дейін 4 млрд теңгеден астам сомаға ақаулар анықталды.
Бюджет үшін айырмашылық елеулі: қаражатты алдымен аударып, кейін оның негізділігін тексерудің орнына тәуекел төлем жасалғанға дейін анықталады.
Qalqan 207 клиникада сынақтан өтіп жатыр
МӘМС-тегі келесі өзгеріс Qalqan цифрлық платформасына байланысты.
Жоспарлау мен сатып алудан бастап медициналық көмекті бақылау және төлеуге дейінгі бүкіл цикл осы платформадағы бірыңғай цифрлық контурға біріктіріледі.
Қазір Астанада 207 клиника базасында пилоттық жоба жүріп жатыр. Платформа арқылы медициналық көмектің 92 түрінің 20-сы бойынша төлем жүргізіледі, тағы 60 түрі сынақтан өтуде.
Жыл соңына дейін жарияланған барлық көмек түрін өнеркәсіптік пайдалануға беру жоспарланған.
Qalqan тек төлемдерді бақылаумен шектелмеуі тиіс. Үкіметтің мәліметінше, платформа медициналық ұйымдардың қаржылық жағдайын басқаруға, созылмалы кредиторлық берешекті азайтуға және дәрігерлердің әкімшілік жүктемесін қысқартуға бағытталған.
Пациент өзіне қанша қаражат жұмсалғанын көре алады
Цифрлық бақылауға пациенттің өзі де қосылады.
Қазір медициналық ұйымға барғанын пациент eGov Mobile арқылы QR-кодпен растай алады. Кейін бұл сервисті екінші деңгейдегі банктердің қосымшаларында іске қосу жоспарланып отыр.
Келесі кезеңде пациенттің электрондық қаржылық паспорты енгізілмек. Онда азамат өзіне қандай медициналық көмек көрсетілгенін және сол қызмет үшін қанша қаражат төленгенін көре алады.
Бұл құрал іске қосылса, пациент нақты алған қызметін оның атынан төленген медициналық қызметпен салыстыру мүмкіндігіне ие болады.
МӘМС реформасының қаржылық тәртіпке, ашықтық пен басқаруға бағытталған бірінші кезеңі аяқталған. 2026 жылдың екінші жартысында Қор жаңа механизмдерді кең көлемде енгізуге көшеді.
Жекеменшік мектептер төрт айда 8 млрд теңге үнемдетті
Осындай модель жекеменшік білім беру саласында да енгізілді.
Үкімет дерегіне сәйкес, 2020 жылы Қазақстанда 203 жекеменшік мектеп жұмыс істесе, 2025 жылға қарай олардың саны 745-ке жеткен. Мектептер санының өсуі мемлекеттік тапсырысты есептеу мен оқушылар контингентін тексеру тәсілдерін қайта қарауға түрткі болды.
2025 жылдың күзінде OrtaBilim цифрлық сервисі іске қосылып, жекеменшік мектептерді жан басына шаққандағы қаржыландыру Қаржы министрлігінің e-Qazyna платформасына көшірілді.
Енді қаржыландыру көлемі оқушылар контингенті, білім беру қызметінің шарттары және қолданылатын нормативтер жөніндегі верификацияланған деректер негізінде автоматты түрде есептеледі.
e-Qazyna «Күнделік» тәрізді LMS жүйелерімен және мемлекеттік органдардың дерекқорларымен интеграцияланған. Соның арқасында оқушылар контингентін нақты уақыт режимінде тексеруге болады.
Қолмен есептеуден бас тартудың 2025 жылғы қыркүйек-желтоқсандағы нәтижесі — бюджеттен 8 млрд теңге үнемделді.
145 мектепке бөлінетін мемлекеттік тапсырыс 38 млрд теңгеге жетеді
Цифрлық тексеру кезінде бұдан да маңызды мәселе анықталды.
Балаларды оқытуға арналмаған ғимараттарды пайдаланып отырған 145 жекеменшік мектеп анықталған. Оларға тиесілі мемлекеттік тапсырыстың жалпы көлемі 38 млрд теңгені құрайды.
Үкімет мәліметінше, олардың арасында коттедждерде, кеңсе ғимараттарында және бұрынғы өндірістік цехтарда орналасқан білім беру нысандары бар.
Бұл мектептердің мемлекеттік қаржыландыруы бірден тоқтатылмайды. Бизнеске ғимараттарды санитариялық және қала құрылысы талаптарына сәйкестендіруге уақыт берілген.
Бірақ соңғы мерзім белгіленді: 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап білім беру қызметіне арналмаған ғимараттарда жұмыс істейтін жекеменшік мектептерге мемлекеттік білім беру тапсырысы толық тоқтатылады.
Демек, мұндай мектептердің иелері үшін алдағы бірнеше ай шешуші болады. Нысанды белгіленген талаптарға сәйкестендіру қажет, әйтпесе мемлекеттік тапсырыстан айырылу қаупі бар.
749 мектепке 102,9 млрд теңге төленді
Жаңа қаржыландыру жүйесінің ауқымын төлем көлемі көрсетеді. Қазір платформада 899 жекеменшік мектеп цифрландырылған.
2026 жылғы қаңтар-мамыр аралығында оператор 749 мектептің актілері бойынша жалпы сомасы 102,9 млрд теңге төлем жүргізген.
Үкімет енгізіп жатқан модельдің түйіні де осында: бюджет қаржысы формалды есепке емес, тексеруге болатын нақты қызметке байланыстырылмақ. Медицинада бұл пациенттің нақты барғанын растауға, білім саласында оқушы контингентін және мектеп ғимаратының талаптарға сәйкестігін тексеруге дейін жетіп отыр.
Ал 145 жекеменшік мектеп үшін негізгі дата қазірдің өзінде белгілі — 2027 жылғы 1 қаңтар. Осы күннен кейін мақсатты мақсаты білім беруге сәйкес келмейтін ғимараттар мемлекеттік тапсырыс есебінен қаржыландырылмайды.
Бұған дейін біз Қазақстанның бюджет кірістері мен шығыстарын басқаруда цифрлық бақылаудың қалай күшейіп келе жатқанын жазған едік. Енді бұл тәсіл нақты төлем деңгейіне — медициналық қызметтен бастап жекеменшік мектептегі әр оқушыға бөлінетін қаражатқа дейін жетті.
