Тексеру іс жүзіндегі кезеңге өтті. 2026 жылдың бірінші тоқсанында мобильді аударымдары кәсіпкерлік кіріс белгілеріне сәйкес келген қазақстандықтарға ақпараттық хаттар жіберіле бастады, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл туралы мемлекеттік кірістер органдары хабарлады. Бірақ мұндай хаттың келуі салық есептелді, айыппұл салынды немесе адам кәсіпкер деп танылды дегенді білдірмейді. Бұл — салықтық әкімшілендірудің алғашқы кезеңі.
100 аударымның өзі жеткіліксіз: екі шарт қатар орындалуы керек
Ең көп түсінбеушілік дәл осы жерде туындайды.
Банк жеке тұлғаның шотына қатарынан үш күнтізбелік айдың әрқайсысында 100 және одан да көп әртүрлі адамнан ақша түссе және осы үш айдағы жалпы сома 12 ең төменгі жалақыдан асса, мәліметті салық органдарына береді.
2026 жылы бұл ақшалай шек 1 020 000 теңгені құрайды. Нақты критерийлер Қаржы министрлігінің мобильді аударымдар туралы ресми түсіндірмесінде көрсетілген.
Екі шарт бір уақытта орындалуы қажет.
Мысалы, үш айдың ішінде адамға 300 түрлі адам ақша аударғанымен, айлардың бірінде ақша жібергендер саны 100-ге жетпесе, белгіленген критерий орындалмайды. Сол сияқты, үш айда 100-ден астам жіберуші болғанымен, жалпы сома 1,02 млн теңгеден аспаса, бұл шарт та жеткіліксіз.
Бұл «100 аударым болса болды, салық тексереді» деген кең тараған түсініктен едәуір өзгеше.
Салық органдары 2026 жылдың бірінші тоқсаны бойынша деректерді алды
Жаңа механизм енді тек қағаз жүзіндегі норма емес.
Мемлекеттік кірістер комитеті 2026 жылдың қаңтар–наурыз айларындағы операцияларында кәсіпкерлік кіріс белгілері анықталған жеке тұлғаларға ақпараттық хаттар жібере бастады.
Банктер тиісті мәліметтерді тоқсан сайын — есепті тоқсаннан кейінгі айдың 15-іне дейін береді. Бірақ салық органына тек белгіленген критерийлерге сәйкес келетін шоттар жөніндегі ақпарат жіберіледі.
Яғни 2026 жылы мобильді аударымдарды бақылау бір реттік науқан емес, тұрақты жұмыс істейтін тетікке айналды.
Бұл әсіресе шағын бизнес үшін сезіледі. Instagram арқылы сауда жасау, үйден тағам дайындап сату, шеберлік қызметтері, репетиторлық және көптеген клиенттен төлемді жеке картаға қабылдайтын басқа да қызмет түрлері банктер талдайтын операциялар ағынын қалыптастыруы мүмкін.
Хат келсе, бұл әлі айыппұл емес
Ақпараттық хатты камералдық бақылау нәтижесі бойынша келетін хабарламамен шатастырмау керек.
Қаржы министрлігінің мобильді аударымдар жөніндегі ресми жауаптарында алғашқы кезең тек ақпараттандыру екені көрсетілген. Мұндай хат жауап беруді талап етпейді.
Егер адам шын мәнінде кәсіпкерлік қызметпен айналысса, мемлекеттік кірістер органдары қызметті салық заңнамасына сәйкестендіруді ұсынады: қажет болса ЖК ретінде тіркелу, табысты тиісті есептілікте көрсету және салық міндеттемелерін орындау.
Ал егер аударымдардың бизнеске қатысы болмаса, тек хат келгені үшін автоматты түрде салық төлеудің қажеті жоқ.
Сұрақтар туындаса, КГД 1414 байланыс орталығына немесе мемлекеттік кірістер органдарына тікелей жүгінуді ұсынады.
Туыстардан келген ақшаға салық салынбайды
Көпшілікті алаңдататын тағы бір мәселе — отбасы ішіндегі қалыпты аударымдар.
Қаржы министрлігі туыстардан келген ақша өздігінен салық салынатын табыс болып саналмайтынын бөлек түсіндірген. Отбасы мүшелерінің шектеулі тобы арасындағы жеке аударымдарға да бұл қағида қолданылады.
Туған күнге немесе үйлену тойына сыйға берілген ақшаға да жеке салық жоқ. Мұндай түсімдер жеке аударым немесе сый ретінде қарастырылады.
Сондықтан ата-анаға, балаға, аға-ініге немесе әпке-сіңліге тұрақты ақша жіберу адамның өзін автоматты түрде кәсіпкерге айналдырмайды.
Оның үстіне критерий үш айдың әрқайсысында 100 және одан да көп әртүрлі адамнан ақша түсуіне негізделген. Қалыпты отбасылық аударымдар әдетте осы талаптың өзіне сәйкес келмейді.
Мектептегі ортақ ақша жинау да табыс болып саналмайды
Оқу жылы қарсаңында ата-аналар арасындағы ортақ ақша жинау мәселесі де өзекті.
Егер ата-аналардың бірі сынып немесе балабақшадағы ортақ шығындар үшін өз картасына ақша жинаса, мұндай түсімдер кәсіпкерлік табыс ретінде танылмайды.
Қаржы министрлігі мұндай жағдайларды ортақ шығынға ақша жинау деп қарастырады, яғни жеке тұлғаның салық салынатын кірісі емес.
Дегенмен көп адамның бір картаға ақша жіберуі техникалық жағынан ерекше операция болып көрінуі мүмкін. Сондықтан сұрақ туындаған жағдайда ақшаның қайдан келгенін және не үшін жиналғанын түсіндіре алатындай деректерді сақтап қойған дұрыс.
ЖК болса да, жеке шот бақылауға түсуі мүмкін
Жеке кәсіпкер ретінде тіркелу адамды банктік талдаудан автоматты түрде алып тастамайды.
Егер ЖК клиенттерден төлемді кәсіпкерлік қызметке арналмаған жеке банктік шотына қабылдаса және белгіленген критерийлер қатар орындалса, мұндай мәліметтер де салық органдарына берілуі мүмкін.
2026 жылдан бастап жеке шот ашқан кезде азамат бұл шотты кәсіпкерлік қызметке пайдаланбайтынын да растайды.
Бизнес үшін бөлек есеп айырысу шоты қарастырылған, ал тауарлар мен қызметтер үшін төлемдер заңнамада көзделген фискалдық талаптарды сақтай отырып жүргізілуге тиіс.
Сондықтан «ЖК тіркелген, бірақ клиенттер бұрынғыдай жеке картаға аударады» деген схема салық органдарының назарынан тыс қалады деуге болмайды.
Кейбір ЖК үшін тамыздағы мерзімдер өтіп кетті
Хат алып, шынымен кәсіпкерлік кіріс алған адамдар өздерінің салық режимін де ескеруі қажет.
Оңайлатылған декларация негізіндегі арнайы салық режимін қолданатын ЖК 2026 жылдың бірінші жартыжылдығындағы кірісті 910.00 нысаны бойынша көрсетуге тиіс еді. Декларация тапсыру мерзімі 15 тамызда, ал салық төлеу мерзімі 2026 жылғы 25 тамызда аяқталды.
Жалпыға бірдей белгіленген режимдегі ЖК 2026 жыл үшін 220.00 нысанын тапсырады: декларация 2027 жылғы 31 наурызға дейін, салық 10 сәуірге дейін төленеді.
Ал ЖК ретінде тіркелмеген жеке тұлға нақты салық салынатын табыс алса, оны 2026 жыл үшін 270.00 нысанында көрсетуі қажет. Декларацияны тапсыру мерзімі — 2027 жылғы 15 қыркүйекке дейін, жеке табыс салығын төлеу — 2027 жылғы 25 қыркүйекке дейін.
Ақпараттық хаттан кейін міндетті хабарлама келуі мүмкін
Егер жағдай реттелмесе, келесі кезең қатаңырақ болады.
Салық органдары камералдық бақылау жүргізе алады. Егер оның нәтижесінде сәйкессіздіктер анықталса, салық төлеушіге енді ресми хабарлама жіберіледі.
Оны орындауға 30 жұмыс күні беріледі.
Егер адам анықталған бұзушылықпен келіссе, қажетті салық есептілігін ұсынуы керек. Келіспесе, жазбаша түсіндірме беріп, өз ұстанымын растайтын құжаттарды қоса алады.
Салық органына жеке бару міндетті емес: хабарламаға жауапты салық төлеушінің кабинеті арқылы ЭЦҚ-мен электронды түрде жіберуге болады.
Мобильді аударым критерийлеріне сәйкес келудің өзі банк шотын бұғаттауға жеке негіз болмайды. Шығыс операцияларын тоқтату камералдық бақылаудан кейін заңда көзделген хабарлама орындалмаған жағдайда ғана қолданылуы мүмкін.
Тіркелмей бизнес жүргізгені үшін айыппұл қарастырылған
Ең жағымсыз салдар — жеке аударымдардың артында шынымен кәсіпкерлік қызмет болғаны анықталған жағдайда туындайды.
Қаржы министрлігінің түсіндіруіне сәйкес, тиісті тіркеусіз кәсіпкерлік қызмет жүргізу жеке тұлға үшін 15 АЕК көлемінде әкімшілік айыппұлға әкелуі мүмкін. Бір жыл ішінде қайталанса — 30 АЕК.
Бірақ салық мобильді аударымның өзіне емес, нақты табысқа салынады.
Досыңыз қарызын қайтарды, туысыңыз ақша жіберді немесе ата-аналар ортақ шығынға қаражат жинады делік — ақша қозғалысының өзі салық міндеттемесін туғызбайды. Салық салынатын кіріс тауар сату, жұмыс орындау немесе қызмет көрсету үшін алынған ақша болуы мүмкін.
Салық органының ары қарай әрекет етуіне нақты негіз бар-жоғын анықтайтын басты айырмашылық та осы.
Салық хаттары аясында тағы бір қауіп пайда болды
Салық органдарының хаттары туралы тақырыпты алаяқтар да пайдалана бастаған.
7 тамызда Мемлекеттік кірістер комитеті өзін салық қызметкері ретінде таныстырып, «сізге хат келді» деп қоңырау шалатын адамдар туралы арнайы ескерту жасады.
КГД қызметкерлері SMS-кодтарды, соның ішінде 1414-тен келген кодтарды, парольдерді, банк картасының деректерін немесе өзге жеке мәліметтерді телефон арқылы сұрамайтынын мәлімдеді. Сондай-ақ олар салық құжаттарын курьер арқылы жеткізуді ұсынбайды.
Осындай қоңырау түссе, ведомство әңгімені тоқтатып, салық органдарына тек ресми байланыс арналары арқылы өзіңіз хабарласуды ұсынады. Толық ескерту КГД-ның ресми хабарламасында жарияланған.
Қазір жеке карта иелері үшін негізгі екі көрсеткіш бар: үш айдың әрқайсысында 100 түрлі жіберуші және осы кезеңде 1,02 млн теңгеден астам түсім. Осы екі шарттың қатар орындалуының өзі автоматты түрде салық есептеледі дегенді білдірмейді, бірақ дәл осы жағдайда банк деректері салықтық талдауға түсуі мүмкін.
Бұған дейін біз 2026 жылдан бастап мобильді аударымдарды бақылауда не өзгергенін жазған едік. Енді келесі кезең басталды: ережелер қағаз жүзіндегі критерийлерден нақты банк шоттарының иелеріне жіберілетін хаттарға көшті.
