Ереже 7 қыркүйектен өзгереді. Қазақстандықтар міндетті зейнетақы жинақтарының 100%-ына дейін жеке басқарушыларға бере алады. Сондықтан басты сұрақ енді тек табыстылыққа тірелмейді: таңдалған компания шығынға ұшыраса немесе жұмысын тоқтатса, ақша не болады?
БЖЗҚ мәліметінше, 2026 жылғы 7 қыркүйектен бастап міндетті және міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары есебінен қалыптасқан жинақтарды басқарушы компанияларға беру бойынша бұрынғы 50% шектеу алынып тасталады. Салымшы қаражатын Ұлттық Банктің басқаруында қалдыра алады, оның бір бөлігін немесе 100%-ына дейін инвестициялық портфельді басқарушыға бере алады, деп хабарлайды DKNews.kz.
100%-ын беруге болады, бірақ ақшаны шоттан шешіп алу мүмкін емес
«Зейнетақы жинақтарының 100%-ы» деген тұжырым кейбір салымшыларды шатастыруы мүмкін.
7 қыркүйектен бастап қазақстандықтарға БЖЗҚ-дағы бүкіл ақшаны банк картасына шығарып алу немесе өз қалауынша жұмсау құқығы берілмейді. Зейнетақы қаражатының мәртебесі емес, оны басқаратын тарап өзгереді.
Салымшы бір немесе бірнеше инвестициялық портфельді басқарушыны таңдап, әрқайсысына жинақтың қандай бөлігін беретінін өзі анықтай алады. Қаражаттың бір бөлігін Ұлттық Банктің басқаруында қалдыруға да болады.
Сондықтан бұл механизм ақшаны шешіп алуға емес, болашақ зейнетақы үшін инвестициялық стратегияны таңдауға көбірек ұқсайды.
Жеке басқарушы банкрот болса, зейнетақы ақшасына не болады?
Бұл — жаңа ережеге қатысты ең өзекті сұрақтардың бірі.
Инвестициялық портфельді басқарушыға берілген зейнетақы жинақтары басқарушы компанияның меншігіне айналмайды. Ақша бұрынғыдай салымшының БЖЗҚ-дағы жеке зейнетақы шотында есепке алынады және басқарушының өз активтерінен бөлек сақталады.
Сондықтан компанияның қарыздарын клиенттердің зейнетақы қаражаты есебінен өтеуге болмайды.
Заңнамада басқарушының міндеттемелері бойынша, соның ішінде ол таратылған немесе банкрот болған жағдайда, зейнетақы активтеріне өндіріп алуды қолдануға жол берілмейді.
Егер инвестициялық портфельді басқарушы қызметін тоқтатса немесе тиісті тізілімнен шығарылса, зейнетақы жинақтары Қазақстан Ұлттық Банкінің басқаруына қайтарылады.
Ақшаның сақталуы мен инвестициялық тәуекел — екі бөлек нәрсе
Мұнда бір маңызды айырмашылық бар.
Зейнетақы активтері басқарушы компания банкрот болған жағдайда оның қарызымен бірге жоғалмайды. Бірақ бұл әрқашан жоғары табысқа кепілдік беріледі дегенді білдірмейді.
Инвестициялық портфельді басқарушылар ақшаны рұқсат етілген қаржы құралдарына салады, ал олардың нарықтық құны өзгеруі мүмкін. Сондықтан әр компанияның портфелі әртүрлі нәтиже көрсетуі ықтимал.
Басқарушылар үшін ең төменгі табыстылық механизмі қолданылады. Егер инвестициялық портфельдің нәтижесі белгіленген нормативтік көрсеткіштен төмен түссе, заңнамада қарастырылған жағдайларда басқарушы айырманы өз капиталы есебінен өтеуге міндетті.
БЖЗҚ басқарушыны таңдағанда тек соңғы айдағы жоғары табысқа емес, стратегиясына, тәуекел деңгейіне, портфель құрамына және бірнеше кезеңдегі нәтижесіне қарауды ұсынады.
Зейнетақы жүйесінде 28 трлн теңгеден астам актив бар
Өзгерістің ауқымын жалпы сандар көрсетеді.
2026 жылғы 1 тамыздағы жағдай бойынша Ұлттық Банк пен жеке инвестициялық портфельді басқарушылардың басқаруындағы зейнетақы активтерінің жалпы көлемі 28,3436 трлн теңгені құрады.
Оның негізгі бөлігі әзірге Ұлттық Банктің басқаруында — шамамен 26,93 трлн теңге.
Алайда 7 қыркүйектен кейін азаматтар өз еркімен жеке басқарушыларға бере алатын активтердің ықтимал көлемі айтарлықтай ұлғаяды.
Бұған дейін біз 7 қыркүйектен бастап зейнетақы жинақтарының 100%-ын басқарушы компанияларға беру мүмкіндігі нені білдіретінін егжей-тегжейлі түсіндірген едік. Негізгі шектеу өзгермейді: бұл зейнетақы қаражатын шешіп алу емес, оны инвестициялық басқаруға беру.
Ақшаны Ұлттық Банкке бірден қайтара алмайсыз
Тағы бір маңызды жайтты өтініш бермей тұрып ескерген жөн.
Егер адам зейнетақы жинақтарын өз еркімен инвестициялық портфельді басқарушыға берсе, оларды Ұлттық Банктің басқаруына қайтару туралы өтінішті алғашқы аударым жасалған күннен бастап бір жылдан ерте бере алмайды.
Яғни «бір ай сынап көремін, ұнамаса қайтарамын» деген тәсіл жұмыс істемейді.
Басқарушының өзі қызметін тоқтатқан жағдайда ғана жинақтарды Ұлттық Банкке қайтарудың арнайы тәртібі қолданылады.
2027 жылдан бастап мемлекеттік кепілдік те өзгереді
Келесі ірі өзгеріс 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап күшіне енеді.
Осы күннен бастап Әлеуметтік кодекстің 217-бабы міндетті және міндетті кәсіптік зейнетақы жарналарының сақталуына мемлекеттік кепілдікті нақты енгізілген жарналар сомасы мөлшерінде қарастырады.
Бұл бұрын қолданылған, белгілі бір жағдайларда жинақталған инфляция ескеріліп өтемақы төлеуді көздейтін тетікке қатысты өзгеріс.
Сонымен бірге зейнетақы жүйесіне мемлекеттік бақылау сақталады. Оған басқарушы компанияларға қойылатын талаптар, инвестицияларға шектеулер, активтерді әртараптандыру және басқарушыларды қадағалау кіреді.
Бұған дейін біз 2027 жылдан бастап Қазақстанда зейнетақы жинақтарына берілетін мемлекеттік кепілдік қалай өзгеретінін жазған едік. Бұл мәселе салымшыларға басқарушыны таңдауда көбірек еркіндік берілген тұста тіпті өзекті бола түседі.
Зейнетақы табыстылығы инфляциядан төмен болды
Жаңа мүмкіндікке қызығушылықты күшейтіп отырған тағы бір көрсеткіш бар.
Соңғы 12 айдың қорытындысында Ұлттық Банктің басқаруындағы негізгі зейнетақы активтерінің табыстылығы 7,13% болды, ал шілдедегі жылдық инфляция 10,2%-ға жетті.
Бірақ ұзақ мерзімдегі көрініс басқаша. БЖЗҚ дерегінше, 1998 жылдан 2026 жылғы 1 тамызға дейін жинақталған инвестициялық табыстылық 1111,11%-ды, ал жинақталған инфляция 1001,29%-ды құрады.
Сондықтан басқарушыны бір жылдың немесе бір айдың нәтижесі бойынша ғана таңдау тәуекелді. Зейнетақы ақшасы ұзақ мерзімге инвестицияланады.
7 қыркүйектен кейін жинақты қалай беруге болады?
Бұл рәсім толығымен ерікті.
Алдымен зейнетақы активтерін басқаруға рұқсаты бар компаниялардың ресми тізілімінен инвестициялық портфельді басқарушыны таңдау қажет.
Басқарушыларды табыстылығы, портфель құрылымы және басқа көрсеткіштері бойынша БЖЗҚ-ның инвестициялық платформасында салыстыруға болады.
Таңдау жасалғаннан кейін өтінішті enpf.kz сайтындағы жеке кабинет арқылы ЭЦҚ көмегімен немесе БЖЗҚ бөлімшесінде беруге болады.
Шешім қабылдамас бұрын үш сұраққа жауап берген жөн: жинақтың қанша бөлігін беру керек, қандай тәуекелге дайынсыз және таңдалған басқарушының нәтижесі бір айда емес, бірнеше кезеңде қаншалықты тұрақты болды?
7 қыркүйектен бастап таңдау мүмкіндігі кеңейеді. Бірақ жинақтың 100%-ына дейін жеке басқарушыларға беру құқығымен бірге салымшының болашақ зейнетақысын кімге сеніп тапсыратыны үшін жауапкершілігі де артады.
