АЕК-ті 4693 теңгеге көтеру ұсынылды. Бірақ 2027 жылға арналған бюджет жобасында күтпеген бір деталь бар: кейбір әлеуметтік жәрдемақыларды есептеу үшін қазіргі 4325 теңгелік АЕК-ті, ал жекелеген төлемдер үшін 2026 жылғы күнкөріс минимумын сақтау ұсынылып отыр, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл «2027–2029 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы» заң жобасында көрсетілген. Құжатты Қаржы министрлігі «Ашық НҚА» порталында жариялады. Жоба 31 тамызда орналастырылып, 2026 жылғы 5 қыркүйекке дейін қоғамдық талқылауда болады. Сондықтан бұл көрсеткіштерді әзірге түпкілікті бекітілген деп айтуға болмайды.
АЕК 4693 теңге болады, бірақ бір ерекшелік бар
Жобадағы басты көрсеткіштердің бірі қазірдің өзінде көп талқыланып жатыр: 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап айлық есептік көрсеткішті қазіргі 4325 теңгеден 4693 теңгеге дейін көтеру ұсынылған.
Сонымен қатар ең төменгі зейнетақыны 74 919 теңгеге, ең төменгі базалық зейнетақы төлемін 38 622 теңгеге, ал күнкөріс минимумын 55 173 теңгеге дейін ұлғайту көзделіп отыр. Ең төменгі жалақы өзгеріссіз — 85 000 теңге деңгейінде қалуы мүмкін.
Алғаш қарағанда есеп қарапайым көрінеді: негізгі есептік және әлеуметтік көрсеткіштер шамамен 8,5%-ға өседі.
Бірақ жобаның 11-бабында бұл көріністі едәуір өзгертетін норма бар.
Республикалық бюджеттен төленетін кейбір әлеуметтік жәрдемақыларды есептеу үшін 4693 теңгелік емес, 4325 теңгелік АЕК-ті қолдану ұсынылған. Яғни бұл төлемдер үшін 2026 жылғы есептік база сақталмақ.
Күнкөріс минимумы бойынша да ұқсас тәсіл ұсынылған. Жалпы көрсеткіш 2027 жылы 55 173 теңге болады деп көрсетілгенімен, кейбір әлеуметтік төлемдерді есептеу үшін 11-бапта бұрынғы 50 851 теңге мөлшері жазылған.
Нәтижесінде бір бюджет жобасының ішінде екі түрлі есептік база қатар тұр: 2027 жылға арналған жаңа көрсеткіштер және жекелеген әлеуметтік төлемдер үшін сақталатын 2026 жылғы мөлшерлер.
Ескі АЕК бойынша есеп кімдерге қатысты болуы мүмкін
Жоба барлық жәрдемақы 4325 теңгелік АЕК бойынша есептеледі деп отырған жоқ. Ерекшелік Әлеуметтік кодекстің нақты нормаларына байланыстырылған.
Бюджет жобасының 11-бабында Әлеуметтік кодекстің 10-бабы 1-тармағындағы 1, 6 және 9-тармақшалар аталған. Қолданыстағы кодексте бұл балалы отбасыларды әлеуметтік қорғау, жекелеген санаттағы азаматтарға арнаулы мемлекеттік жәрдемақы беру және жерлеуге арналған біржолғы төлем бағыттарына қатысты.
Бұл жерде айырмашылық өте маңызды. Жалпы АЕК-тің 4693 теңгеге өсуі қазақстандықтар АЕК-пен байланыстырып жүрген әрбір әлеуметтік төлем автоматты түрде 8,5%-ға өседі дегенді білдірмейді.
11-бапта аталған әлеуметтік жәрдемақылар үшін жоба жеке есептік мөлшерді — 4325 теңгені тікелей белгілеп отыр.
Мысалы, Әлеуметтік кодекс балалы отбасыларды қорғау аясында бала тууға, бала күтіміне байланысты төлемдерді, көпбалалы отбасыларды және наградталған аналарды қолдауды қарастырады. Алайда нақты төлемдердің мөлшері кодекстің тиісті баптарымен реттеледі, сондықтан 2027 жылғы сомаларды сол кезде күшіне енетін нормаларға сәйкес жеке есептеу қажет болады.
Сол себепті қазіргі жоба бойынша «АЕК өссе, барлық жәрдемақы бірге өседі» деу дұрыс болмас еді.
Кей төлемдер үшін 2026 жылғы күнкөріс минимумы сақталуы мүмкін
Тағы бір назар аударатын норма сол 11-баптың келесі бөлігінде көрсетілген.
Кейбір санаттағы азаматтарға әлеуметтік жәрдемақы есептеу үшін 50 851 теңге мөлшеріндегі күнкөріс минимумын қолдану ұсынылып отыр. Бұл — дәл қазіргі, 2026 жылғы көрсеткіш. Ал 2027 жылға арналған жалпы күнкөріс минимумы жобаның 8-бабында 55 173 теңге деп белгіленген.
Бұл ерекшелік Әлеуметтік кодекстің 10-бабының 5, 6-1 және 8-тармақшаларында көрсетілген санаттарға қатысты.
Олар — мүгедектігі бар адамдар, зиянды еңбек жағдайларында жұмыс істейтін азаматтар және асыраушысынан айырылуына байланысты әлеуметтік қорғауға құқығы бар тұлғалар.
Яғни бюджет жобасының логикасы жай ғана жыл сайынғы индексациядан күрделірек болып шықты.
Мемлекет жалпы күнкөріс минимумын 4322 теңгеге — 50 851 теңгеден 55 173 теңгеге дейін көтеруді ұсынып отыр. Бірақ кейбір әлеуметтік жәрдемақыларды есептеу кезінде бұрынғы 50 851 теңгелік база сақталмақ.
Бұл төлемдер жойылады немесе олардың барлығы өзгеріссіз қалады деген сөз емес. Нақты сома есептеу формуласына, Әлеуметтік кодекстің нормаларына және заңнамадағы басқа өзгерістерге тәуелді. Бірақ бюджеттің қазіргі жобасы аталған санаттар үшін ескі есептік шаманы қолдануды тікелей қарастырады.
Ал айыппұлдар мен басқа төлемдер жаңа АЕК-пен өседі
Екінші жағында жалпы АЕК қолданылатын есептер бар.
Жоба бойынша 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап АЕК мөлшері 4693 теңге болуы тиіс. Қазақстанда АЕК әлеуметтік төлемдермен ғана байланысты емес. Ол айыппұлдарды, салықтарды және заңнамада көзделген басқа да төлемдерді есептеуде қолданылады.
Егер белгілі бір айыппұл немесе төлем бұрынғыдай сол мөлшердегі АЕК-пен есептеле берсе, оның теңгемен көрсетілген сомасы шамамен 8,5%-ға өседі.
Мысалы:
- 1 АЕК 368 теңгеге өсіп, 4325 теңгеден 4693 теңгеге жетеді.
- 10 АЕК қазіргі 43 250 теңгенің орнына 46 930 теңге болады.
- 50 АЕК — 216 250 теңгенің орнына 234 650 теңге.
- 100 АЕК — 432 500 теңгенің орнына 469 300 теңге.
Алайда бұл есепті нақты құқық бұзушылыққа қолдану үшін 2027 жылға қарай сол баптағы АЕК саны өзгермеген болуы керек.
Сондықтан қызық қарама-қайшылық пайда болып отыр: айыппұлдар мен көптеген міндетті төлемдерге арналған есептік көрсеткіш өсуі мүмкін, ал кейбір әлеуметтік жәрдемақылар үшін ескі база сақталмақ.
Зейнетақы 8,5%-ға өседі, ал ең төменгі жалақы өзгермейді
Зейнетақы бөлігінде тәсіл басқа.
Жасы бойынша және еңбек сіңірген жылдары үшін төленетін зейнетақыларды қаржыландыру кезінде оларды 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап 8,5%-ға көтеру қарастырылған. Ең төменгі зейнетақы қазіргі 69 049 теңгеден 74 919 теңгеге дейін өсуі тиіс. Айырма — 5870 теңге.
Ең төменгі мемлекеттік базалық зейнетақы төлемін 35 596 теңгеден 38 622 теңгеге дейін көтеру ұсынылған. Өсім — 3026 теңге.
Ал ең төменгі жалақы бұрынғы деңгейде — 85 000 теңге болып қалады. Яғни АЕК, зейнетақы көрсеткіштері және жалпы күнкөріс минимумы өскенімен, ең төменгі жалақыға өзгеріс ұсынылмаған.
Салыстыру үшін, 2026 жылы АЕК 4325 теңге, ең төменгі зейнетақы 69 049 теңге, базалық зейнетақы 35 596 теңге, күнкөріс минимумы 50 851 теңге және ең төменгі жалақы 85 мың теңге болып белгіленген.
Демек ең төменгі жалақы негізгі есептік көрсеткіштер көтерілгеніне қарамастан екінші жыл қатарынан бір деңгейде қалуы ықтимал.
Бұл сандар әлі өзгеруі мүмкін
Бұл материалдағы ең маңызды сөз — жоба.
«Ашық НҚА» порталында құжат қоғамдық талқылауда тұр. Ол 2026 жылғы 31 тамызда жарияланған, ал талқылау 5 қыркүйекте аяқталады. Порталда жобаның үшінші нұсқасы орналастырылған.
Сондықтан 1 қаңтардан бастап Қазақстанда дәл осы сомалар түпкілікті енгізіледі немесе 11-бап өзгеріссіз қалады деп қазірден айтуға болмайды.
Бірақ құжаттың қазіргі редакциясында есеп нақты көрсетілген: жалпы АЕК — 4693 теңге, жалпы күнкөріс минимумы — 55 173 теңге, ал жекелеген әлеуметтік жәрдемақылар үшін тиісінше 4325 және 50 851 теңгелік ескі есептік база ұсынылып отыр.
Әлеуметтік төлем алатын азаматтар үшін дәл осы норма АЕК-тің жалпы өсімі туралы жаңалықтан да маңызды болуы мүмкін.
Бұған дейін біз АЕК 4693 теңгеге дейін өскен жағдайда Қазақстанда айыппұлдар мен басқа төлемдердің қалай өзгеруі мүмкін екенін егжей-тегжейлі қарастырған едік.
