Төлем нарығы кеңейеді.
2026 жылғы қазаннан бастап Қазақстанда реттелетін қатысушылардың жаңа түрі — бірінші санаттағы төлем ұйымдары пайда болады. Олар төлем қызметтерін жекелеген банк операцияларымен қатар жүзеге асыра алады, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл өзгерістер 11 қыркүйекте Алматыда өткен Central Asia Fintech Summit 2026 аясында жарияланды. Биыл «Целинный» заманауи мәдениет орталығында ұйымдастырылған саммитке банктердің, финтех-компаниялардың, мемлекеттік органдардың өкілдері мен халықаралық сарапшыларды қоса алғанда, 4 мыңнан астам адам қатысты.
Төлем ұйымдарының мүмкіндігі кеңейеді
Саммитте таныстырылған негізгі жаңалықтардың бірі — Қазақстанның төлем нарығының жаңа архитектурасы.
2026 жылғы қазаннан бастап бірінші санаттағы төлем ұйымдары Ұлттық Банктің лицензиясы негізінде жұмыс істеп, төлем қызметтерімен қатар жекелеген банк операцияларын жүзеге асыра алады.
Бұл өзгеріс қаржы нарығының осы уақытқа дейін банктермен тығыз байланысты болған бөлігіне қатыса алатын компаниялар аясын кеңейтеді.
Сонымен бірге нарықты ырықтандыру қосымша талаптармен қатар жүреді. Жаңа қатысушыларға капитал, цифрлық инфрақұрылым және ақпараттық қауіпсіздік бойынша күшейтілген талаптар қойылады.
Қазақстан Ұлттық Банкінің Төрағасы Тимур Сүлейменов бұл өзгерісті қаржы нарығының өзіндегі трансформациямен байланыстырды.
«Цифрлық технологиялар қаржы нарығының ұйымдастырылу тәсілін өзгертуде: жаңа қатысушылар, инвестициялау құралдары және есеп айырысу тәсілдері пайда болып жатыр. Сонымен қатар реттеушінің рөлі де өзгереді — бізден озық қимылдау, инновациялар мен бәсекелестікке жағдай жасау, сонымен бірге қаржы жүйесінің сенімділігі мен оған деген сенімді қамтамасыз ету талап етіледі».
Нарық үшін бұл елеулі өзгерістердің бірі болмақ: енді төлем саласындағы бәсекелестік тек банктер арасында емес, реттелетін қаржы және технологиялық компаниялардың әртүрлі санаттары арасында да жүреді.
Банктер, финтех және цифрлық активтер арасында жаңа арна пайда болады
Бірінші санаттағы төлем ұйымдарының қызметі әдеттегі аударымдар мен есеп айырысулармен ғана шектелмейді.
Саммитте таныстырылған модель бойынша олар дәстүрлі төлем нарығы мен цифрлық активтер нарығы арасындағы реттелетін арна қызметін де атқаруы тиіс.
Бұл үдеріс Қазақстанда цифрлық активтердің реттелетін нарығын қалыптастырумен қатар жүріп жатыр. Ұлттық Банк цифрлық активтер мен қаржылық инновацияларға қатысты жобаларға арналған реттеушілік құмсалғышты іске қосты.
CAFS 2026 аясында ұсынылған деректер бойынша, қазір онда 34 жоба жүзеге асырылып жатыр.
Тағы бір маңызды көрсеткіш — Ұлттық крипторезервке бөлінген 700 млн доллар. Бұл цифрлық активтердің эксперименттік бағыттан біртіндеп қалыптасып келе жатқан қаржы инфрақұрылымының жеке элементіне айналып жатқанын көрсетеді.
Жаңа төлем жүйесі арқылы шамамен 400 млрд теңге өтті
Қазақстан дәстүрлі қолма-қол ақшасыз есеп айырысу инфрақұрылымын да қатар дамытып жатыр.
Негізгі нәтижелердің бірі — Банкаралық мобильді төлемдер жүйесі. 19 шілдеде іске қосылғаннан бері телефон нөмірі бойынша аударымдар және Бірыңғай QR арқылы 400 млрд теңгеге жуық 20 миллионнан астам транзакция жүргізілді.
Банкаралық аударымдар мен QR-төлемдерді дамыту Ұлттық Банк пен Ұлттық төлем корпорациясы қалыптастырып жатқан Ұлттық цифрлық қаржы инфрақұрылымының бір бөлігі саналады.
Мұның практикалық маңызы тек төлем жасаудың ыңғайлылығымен шектелмейді.
Банктер мен төлем ұйымдары өзара үйлесімді инфрақұрылымды неғұрлым кең пайдаланса, нарықтың жекелеген ойыншылардың жабық төлем экожүйелеріне тәуелділігі соғұрлым азаяды. Клиент үшін бұл белгілі бір төлем экожүйесіне байланып қалмай, банк немесе қосымшаны еркін таңдау мүмкіндігін кеңейте алады.
Цифрлық теңгемен операциялар 2 трлн теңгеге жетуі мүмкін
Жаңа қаржы архитектурасының тағы бір маңызды элементі — цифрлық теңге.
Саммитте айтылғандай, 2026–2027 жылдары цифрлық теңгемен жүргізілетін операциялар көлемі 2 трлн теңгеге жетеді деп күтіледі.
Цифрлық теңге платформасы қазірдің өзінде жекелеген мемлекеттік және қаржылық сценарийлерде қолданылып келеді. Оны одан әрі масштабтау ұлттық цифрлық валютаны практикалық тұрғыдан пайдалану мүмкіндіктерін кеңейтуі тиіс.
Сонымен бірге Ұлттық Банк жасанды интеллект саласындағы эксперименттерден өнеркәсіптік пайдалануға көшіп жатыр. CAFS деректеріне сәйкес, реттеушіде қазірдің өзінде жасанды интеллект негізіндегі оннан астам шешім жұмыс істейді.
Осылайша, қаржы нарығын цифрлық трансформациялау бірден бірнеше бағытта жүріп жатыр: төлемдер, ұлттық цифрлық валюта, биометрия, антифрод, жасанды интеллект және реттелетін цифрлық активтер.
Антифрод 127 млрд теңгенің алаяқтық операцияларын бұғаттады
Қаржылық сервистер цифрлық форматқа көшкен сайын киберқауіпсіздіктің маңызы арта түседі.
2026 жылғы 1 қыркүйектегі жағдай бойынша Ұлттық Антифрод-орталық 270-тен астам қатысушыны біріктірді. Саммит ұйымдастырушыларының мәліметінше, оның жұмысының арқасында 127 млрд теңгенің алаяқтық операциялары дер кезінде бұғатталған.
Ұлттық Антифрод-орталық күмәнді операцияларды анықтау және бұғаттау үшін қаржы ұйымдары мен құқық қорғау органдары арасында ақпарат алмасуды қамтамасыз етеді.
CAFS аясында бұл бағытқа National Antifraud Awards 2026 жеке іс-шарасы арналды.
Мұндай инфрақұрылымның маңызы төлем нарығына жаңа қатысушылар келген сайын арта береді: бәсекелестіктің күшеюі алаяқтық схемалар туралы ақпарат алмасудың бірыңғай стандарттарын да талап етеді.
Қазақстан мен Өзбекстан ұлттық QR жүйелерін біріктірмек
Тағы бір өзгеріс трансшекаралық төлемдерге тікелей қатысты.
Қазақстанның Ұлттық төлем корпорациясы мен Өзбекстанның HUMO төлем жүйесі ұлттық QR-кодтардың өзара эквайрингі бойынша меморандумға қол қойды.
Жоба жүзеге асса, Өзбекстан азаматтары Қазақстанда тауарлар мен қызметтер үшін үйлесімді ұлттық QR-инфрақұрылым арқылы төлей алады. Қазақстандықтар да Өзбекстанда UzQR арқылы есеп айырысу мүмкіндігіне ие болады.
Келесі кезеңде екі елдің азаматтары өздері пайдаланып жүрген банк қосымшалары арқылы бір-біріне ақша аудара алады.
Орталық Азия үшін бұл кезекті жеке төлем сервисінен ауқымдырақ өзгеріс болуы мүмкін. Әңгіме пайдаланушыны қосымша есеп айырысу құралдарына көшірмей-ақ, екі мемлекеттің ұлттық төлем инфрақұрылымдарын өзара үйлестіру туралы болып отыр.
Ұлттық төлем корпорациясының Басқарма төрағасы Жанар Самаева серіктестіктің басты мақсаты төлем сервистері пайдаланушыларға ыңғайлы, қауіпсіз әрі ұлттық инфрақұрылымдар деңгейінде өзара үйлесімді болатын технологиялық жағдай жасау екенін айтты.
HUMO Басқарма төрағасы Александр Сотников бұл жобаны өңірдегі трансшекаралық төлем шешімдерін дамытудағы маңызды қадам деп атады.
Tether және VEON ынтымақтастық туралы уағдаласты
CAFS 2026 аясында басқа да халықаралық келісімдер жасалды.
Саммит барысында Tether және VEON компанияларымен меморандумдарға қол қойылды. Құжаттар Қазақстанның қаржы және технология нарықтарында бірлескен жаңа жобаларды пысықтауды көздейді.
Мұндай келісімдер Қазақстанның реттелетін цифрлық қаржыны дамыту бағытымен сабақтасып жатыр. Дегенмен меморандумға қол қоюдың өзі нақты өнімнің іске қосылғанын білдірмейді. Оның практикалық нәтижесі тараптардың қандай жобаларды жүзеге асыратынына байланысты болады.
Финтех-стартап $100 мыңға дейін инвестиция тартуға мүмкіндік алды
Саммитте Fintech Stars Battle байқауының қорытындысы да шығарылды.
SHART RATE бас жеңімпаз атанды. Бұл — заңды күші бар онлайн-келісімшарттарды жасауға және олардың талаптары бұзылған жағдайда мәселелерді шешуге арналған цифрлық платформа.
Жоба White Hill Capital қорынан SAFE-келісімшарты бойынша $100 мыңға дейін инвестиция тарту мүмкіндігіне ие болды.
Басқа финалистер де жүлдесіз қалған жоқ:
- Айгерім Бейсембина басқаратын BEHYPE Tumar Innovation Hub ұсынған Дубайдағы акселерациялық бағдарламаға қатысу мүмкіндігін жеңіп алды;
- Мүслім Абдуллаев басқаратын BYTRADER Yandex Cloud компаниясынан 6 млн теңге грант алды.
Kazakhstan Fintech Network бас директоры Диас Саветканов стартаптар үшін мұндай форматтың маңызын түсіндірді.
«Осы байқау аясындағы негізгі міндетіміз — командаларға нарықтың жетекші ойыншыларынан капитал мен салалық сараптамаға тікелей қолжетімділік беру. Питч-сессия қорытындысы өңірде сұранысқа ие әрі қауіпсіз қаржы технологияларын жасай алатын мықты әзірлеушілер бар екенін көрсетеді».
Қаржы нарығы бәсекенің жаңа кезеңіне дайындалып жатыр
CAFS 2026-ның басты нәтижесі жеке меморандум, стартап немесе жаңа технологиямен ғана шектелмейді.
Нарықтағы қатысушылардың құрамы біртіндеп өзгеріп келеді.
Банктер бұрынғысынша оның өзегі болып қала береді. Бірақ олардың жанында төлем ұйымдарының мүмкіндіктері кеңейіп, цифрлық теңге инфрақұрылымы дамып, цифрлық активтер жобалары реттеліп, ұлттық төлем жүйелері елдер арасында интеграциялана бастады. Жасанды интеллект те тәжірибелік кезеңнен нақты қолданысқа көшіп жатыр.
Қазаннан бастап бұл жүйеге бірінші санаттағы төлем ұйымдары қосылады.
Сондықтан Тимур Сүлейменовтің реттеушінің жаңа рөлі туралы сөзі бүкіл трансформацияның негізгі мәнін ашады: ендігі міндет тек қолданыстағы қаржы жүйесін бақылау емес, құрамы тез өзгеріп жатқан нарық үшін жаңа әрі сенімді ережелер қалыптастыру.
