Жеке аударымға салық салынбайды. Қазақстанда туыстардан, достардан немесе әріптестерден жеке мақсатта алынған мобильді аударымдар табыс болып саналмайды, ал салықтық бақылау тауарлар мен қызметтер үшін жеке шотқа жүйелі төлем қабылдайтын тіркелмеген бизнесті анықтауға бағытталған, деп хабарлайды DKNews.kz.
Маңғыстау облысы бойынша Мемлекеттік кірістер департаментінің түсіндіруінше, 2026 жылы банк мәліметінің салық органдарына берілуі үшін екі негізгі критерий қатар орындалуы керек: үш ай қатарынан әр айда кемінде 100 әртүрлі адамнан ақша түсуі және осы кезеңдегі жалпы түсім 1 020 000 теңгеден асуы.
100 аударымның өзі тексеруге негіз емес
2026 жылдан бастап мобильді аударымдарды бақылауда ақша сомасына қатысты қосымша шек қолданылады.
Жеке тұлғаның кәсіпкерлікке арналмаған шотына:
- қатарынан үш күнтізбелік айдың әрқайсысында 100 және одан көп әртүрлі адамнан ақша түсуі;
- сол кезеңдегі түсімдердің жалпы сомасы 12 ең төменгі жалақыдан асуы керек.
2026 жылы ең төменгі жалақы 85 мың теңге болғандықтан, шекті сома 1 020 000 теңгені құрайды. Бұл критерийлер Қаржы министрінің 2025 жылғы 12 қарашадағы №698 бұйрығымен бекітілген.
Мұндағы маңызды деталь — талаптардың барлығы бір мезгілде орындалуы керек. Мысалы, үш айдың бірінде ақша жіберген адамдар саны 100-ге жетпесе немесе үш айдағы жалпы сома 1,02 млн теңгеден аспаса, белгіленген критерий орындалмайды.
Туған күнге немесе тойға түскен ақшаға салық жоқ
Мобильді аударымның өзі салық салу объектісі емес. Салық үшін ақшаның банкке қалай түскені емес, оның табыс болып саналатыны немесе саналмайтыны маңызды.
Сондықтан жеке сипаттағы:
- туыстарға көмек;
- туған күнге немесе үйлену тойына сыйлық;
- қарызды қайтару;
- ортақ шығындарды өтеу;
- мектеп қажеттілігіне ақша жинау;
- достар мен әріптестер арасындағы жеке аударымдар
өздігінен кәсіпкерлік табыс болып саналмайды.
Мемлекеттік кірістер органдары да туыстар арасындағы аударымдардың салық салынатын табысқа жатпайтынын нақты түсіндіреді. 2026 жылдан қолданыстағы Салық кодексінің 405-бабына сәйкес мұндай түсімдер жеке тұлғаның дербес салық салынатын кірістерінің құрамына кірмейді.
1,02 млн теңгеден асса, автоматты түрде салық шықпайды
Бұл да маңызды айырмашылық.
Үш айдағы аударымдар сомасының 1,02 млн теңгеден асуының өзі адамға салық есептелді деген сөз емес. Сол сияқты банк мәліметінің мемлекеттік кірістер органына берілуі автоматты айыппұл немесе шотты бұғаттау дегенді білдірмейді.
Банк критерийлерге сәйкес келген ақпаратты бергеннен кейін салық органы камералдық бақылау жүргізе алады. Егер сұрақ туындаса, азаматқа хабарлама жіберіліп, оған ақша түсімдерінің сипатын түсіндіруге мүмкіндік беріледі. Ресми түсіндіруге сәйкес, қажетті жағдайда хабарламаны орындауға немесе түсініктеме беруге 30 жұмыс күні беріледі.
Яғни бақылау механизмі «картаға көп ақша түсті — бірден салық салынды» қағидасымен жұмыс істемейді.
Қай кезде аударым кәсіпкерлік табыс белгісіне айналады
Негізгі шекара ақшаның мақсатына байланысты.
Егер жеке шотқа қаражат жүйелі түрде түсіп, ол тауар, жұмыс немесе көрсетілген қызмет үшін төлем болса, мұндай операциялар кәсіпкерлік қызметтен табыс алу белгісі ретінде қарастырылуы мүмкін.
Мысалы, адам тұрақты түрде тауар сатып, клиенттерден ақшаны жеке картасына қабылдаса, мәселе мобильді аударым жасаудың өзінде емес. Салық органдары үшін маңыздысы — сол қаражаттың коммерциялық қызметтен алынған табыс болуы.
Сондықтан кәсіпкерлікпен айналысатындарға қызметті заңда белгіленген тәртіппен ресімдеп, бизнеске арналған есеп айырысу құралдарын пайдалану ұсынылады. Алматы қаласы бойынша Мемлекеттік кірістер департаменті мұндай жағдайда жеке кәсіпкер ретінде тіркелу, бөлек есеп айырысу шотын және тиісті есеп айырысу құралдарын пайдалану қажеттігін түсіндіреді.
Тіркеусіз бизнес үшін жауапкершілік бар
Егер ақша кәсіпкерлік қызметтен түсіп, адамның бизнесті тиісті тәртіппен тіркемей жүргізгені анықталса, мәселе енді мобильді аударым емес, тіркеусіз кәсіпкерлік қызметке қатысты болады.
Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 463-бабына сәйкес, қылмыстық құқық бұзушылық белгілері болмаған жағдайда тіркеусіз кәсіпкерлік қызмет жеке тұлғаға 15 АЕК мөлшеріндегі айыппұлға әкелуі мүмкін. Бір жыл ішінде қайталанса, айыппұл 30 АЕК-ке дейін өседі.
Сондықтан 2026 жылғы бақылаудың негізгі логикасы жеке аударымдарды салық салуға тарту емес, жеке банк шоттарын тұрақты коммерциялық есеп айырысу үшін пайдаланатын тіркелмеген кәсіпкерлерді анықтау болып отыр.
Картаға түскен ақшаның бәрін декларациялау қажет емес
Жеке картаға түскен барлық қаражат автоматты түрде декларацияланатын табысқа айналмайды.
Салық міндеттемесі Салық кодексінде табыс ретінде танылатын түсімдерге байланысты туындайды. Жеке мақсаттағы ақша аударымдары, туыстардың көмегі немесе сыйлықтар бұл ұғыммен теңестірілмейді.
Сондықтан қазақстандықтар үшін 2026 жылғы негізгі формула қарапайым: үш айдың әрқайсысында 100 және одан көп әртүрлі жіберуші + үш айда 1,02 млн теңгеден астам түсім — банк ақпаратының салық органдарына берілу критерийі. Бірақ бұл критерийдің орындалуының өзі салықтың автоматты түрде есептелгенін білдірмейді.
Бұған дейін біз 2026 жылдан бастап мобильді аударымдарды бақылауда не өзгергенін егжей-тегжейлі түсіндірген едік. Ал жақында салық органдары кімдерге ақпараттық хат жібере бастағаны туралы жаздық: жаңа бақылау тетігі 2026 жылдың бірінші тоқсанындағы банк деректері бойынша іс жүзінде қолданыла бастады.
