Тәуекелді енді дерек бағалайды. Қазақстанда агросақтандыру біртіндеп анықтама мен комиссияға тәуелді жүйеден спутниктік және климаттық деректерге сүйенетін қаржылық қорғау құралына айналып келеді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бірнеше жыл бұрын елдегі егіс алқаптарының 2%-дан азы ғана агросақтандырумен қамтылған еді. Нарықтың әлеуетті көлемі жылына 47,6 млрд теңгеден асады деп бағаланғанымен, фермерлердің сақтандыруға қызығушылығы төмен болды.
Нарықты өзгерткен негізгі факторлар — 2020 жылдан басталған реформалар, цифрландыру, параметрлік өнімдердің пайда болуы және сақтандыру сыйлықақысының 80%-ын мемлекет есебінен субсидиялау.
Фермерлер неге сақтандыруға сенбеді
Бұрынғы модельдің негізгі проблемасы сақтандыру жағдайын дәлелдеу рәсімі болатын.
Шығын болған кезде фермер анықтамалар жинап, комиссия қорытындысын алып, залал көлемін растайтын басқа құжаттарды ұсынуға мәжбүр еді.
Нәтижесінде сақтандырудың өзі шаруашылықты табиғи тәуекелден қорғайтын қаржылық құралдан гөрі шығын болғаннан кейін басталатын ұзақ рәсім ретінде қабылданды.
2020 жылдан кейін агросақтандыру ерікті форматқа көшіп, мемлекет, сақтандырушы және фермер арасындағы тәуекелді бөлу моделі өзгере бастады.
Қазіргі жүйеде бұл механизм іс жүзінде жұмыс істеп тұр. Аграрлық несие корпорациясының мәліметінше, 2026 жылы ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілер егісті құрғақшылықтан, көпжылдық екпелер мен алма өнімін, сондай-ақ ауыл шаруашылығы жануарлары мен құсты сақтандыра алады.
Мемлекет сақтандыру құнының 80%-ын өтейді
Жаңа модельдің фермер үшін ең маңызды экономикалық параметрі — полистің бағасы.
Мемлекет сақтандыру сыйлықақысының 80%-ын субсидиялайды, шаруашылық қалған 20%-ын ғана өз қаражатынан төлейді. Бұл талап 2026 жылғы бағдарламаларда да сақталған.
Мысалы, сақтандыру сыйлықақысы шартты түрде 10 млн теңге болса, оның 8 млн теңгесін мемлекет субсидиялайды, фермердің шығыны 2 млн теңгені құрайды.
Субсидияның өзі де бұрынғыдан ұлғайған. Ауыл шаруашылығы министрлігінің мәліметінше, агросақтандыру бойынша мемлекеттік субсидия нормативі бұған дейінгі 50%-дан 80%-ға көтерілген.
Мемлекеттің логикасы түсінікті: фермердің полиске жұмсайтын шығынын азайту арқылы сақтандырылған егіс көлемін кеңейту.
Спутник комиссияның бір бөлігін алмастырады
Екінші үлкен өзгеріс — тәуекелді бағалау тәсілі.
Параметрлік модельде шешім шаруашылықтың шығынын субъективті бағалауға емес, алдын ала белгіленген көрсеткіштер мен объективті деректерге сүйенеді.
Мұнда ауа райы, топырақтағы ылғал, климаттық жағдай, егіс мерзімі, тарихи өнімділік және спутниктік мәліметтер пайдаланылуы мүмкін.
Өнімділіктің төмендеуінен сақтандыру моделінде, мысалы, болжамды өнімділік тарихи орташа көрсеткіштің 80%-ынан төмен түскен кезде сақтандыру триггері іске қосылады.
Бұл модельдің басты айырмашылығы — фермердің әр гектардағы шығынды комиссия арқылы жеке-жеке дәлелдеу қажеттілігін азайту.
2026 жылғы қолданыстағы бағдарламалардың цифрландырылғанын ресми деректер де көрсетеді. Топырақтағы артық ылғал тәуекелінен сақтандыруда өтінім беруден шарт жасасуға және төлем алуға дейінгі рәсімдер Kezekte.kz платформасындағы Qalqan агросақтандыру жүйесі арқылы электронды жүргізіледі.
30 мың гектар сақтандырған фермер 1,2 млрд теңге алды
Жүйенің қалай жұмыс істейтінін фермер Досжан Бакировтың тәжірибесінен көруге болады.
Оның айтуынша, 2023 жылы шаруашылық шамамен 30 мың гектар жерді сақтандырған.
Құрғақшылық тәуекелі іске қосылғаннан кейін шаруашылық 900 млн теңге көлемінде сақтандыру төлемін алған. Кейін артық ылғал тәуекелі бойынша жасалған төлемдерді қосқанда жалпы сома 1,2 млрд теңгеге жеткен.
Бұл жерде агросақтандырудың экономикалық мәні төлемнің көлемінде ғана емес.
Фермер полисті жыл сайын міндетті түрде ақша қайтарып алу үшін сатып алмайды. Ол шаруашылықтың өзі басқара алмайтын климаттық тәуекелдің қаржылық салдарын сақтандырушыға беру үшін төлейді.
«Сақтандыру егістікті құрғақшылықтан қорғамайды»
Агросақтандырудың осы логикасын The Фермер бағдарламасында Freedom Insurance басқарма төрағасы Азамат Керімбаев түсіндірді.
«Сақтандыру егістікті құрғақшылықтан немесе басқа да табиғи факторлардан қорғамайды. Оның міндеті – фермер үшін тәуекелдің қаржылық салдарын сақтандыру компаниясына жүктеу және ықтимал шығындарды басқаруға мүмкіндік жасау. Сондықтан маусым басталмай тұрып шаруашылық қандай тәуекелдерді өзі қабылдай алатынын, ал қайсысын сақтандыру компаниясына берген тиімді екенін алдын ала анықтап алғаны маңызды», – дейді Азамат Керімбаев.
Бұл жағдайда сақтандыру егін шықпай қалғаннан кейін өтемақы іздейтін механизм емес, маусым басталмай тұрып жасалатын қаржылық есепке айналады.
Шаруашылық қандай көлемдегі шығынды өзі көтере алатынын, ал қандай тәуекел оның қаржылық тұрақтылығына қауіп төндіретінін алдын ала бағалайды.
Нарықтың негізгі сынағы әлі алда
Мемлекет полистің 80%-ын төлеп, рәсімдерді цифрландырғанымен, агросақтандыру Қазақстанда әлі жаппай қолданылатын құралға айналды деуге ерте.
Мұны өңірлік айырмашылықтар да көрсетеді. Бұған дейін біз жазғандай, 2025 жылғы құрғақшылыққа қарамастан, Қазақстанның оңтүстік өңірлерінде бірде-бір аграрий егісін құрғақшылықтан сақтандырмаған. Мемлекеттік субсидия мен спутниктік бағалау мүмкіндігі болғанымен, фермерлердің құралға сенімі біркелкі қалыптаспаған.
Сондықтан келесі кезеңде мәселе субсидия көлемінде ғана емес, деректердің сапасында болады.
Климат, топырақ ылғалдылығы және өнімділік туралы ақпарат неғұрлым дәл болса, сақтандырушы тәуекелдің бағасын соғұрлым нақты есептей алады. Ал триггерлер фермердің нақты шығынымен сәйкес келген сайын агросақтандыруға деген сенім де арта түседі.
2026 жылғы маусымның өзінде жүйенің цифрлық инфрақұрылымы қалыптасқан: өтінім онлайн беріледі, полистің 80%-ын мемлекет субсидиялайды, ал бірқатар өнім бойынша тәуекелді бағалау объективті деректерге көшкен. Ендігі басты көрсеткіш — осы мүмкіндікті қанша фермер нақты қаржылық қорғаныс құралы ретінде пайдаланатыны.
