Өсім үшінші ай өзгермеді.
Қазақстанның нақты ЖІӨ-сі 2026 жылдың сегіз айында 4,1%-ға өсті, ал экономиканың негізгі тірегіне мұнай емес, өңдеу өнеркәсібі, құрылыс, сауда, көлік және ауыл шаруашылығы айналып отыр, деп хабарлайды DKNews.kz.
Жаңа нәтижелер вице-премьер – ұлттық экономика министрі Серік Жұманғариннің төрағалығымен өткен экономикалық өсуді қамтамасыз ету жөніндегі штаб отырысында қаралды. Бұған дейін Үкімет бірінші жартыжылдық қорытындысында да экономиканың негізгі драйвері мұнайға қатысы жоқ сектор екенін мәлімдеген еді.
Өңдеу өнеркәсібі ЖІӨ-ден екі есе жылдам өсіп жатыр
Сегіз айдың басты көрсеткіштерінің бірі — өңдеу өнеркәсібіндегі 8,4% өсім.
Жалпы экономика 4,1% өсіп жатқанда, өңдеу секторының қарқыны одан екі еседен астам жоғары.
Ең жоғары динамика бірнеше салада тіркелді:
- жеңіл өнеркәсіп — +70,4%;
- фармацевтика — +38,9%;
- дайын металл бұйымдары — +33,3%;
- химия өнеркәсібі — +27,3%;
- машина жасау — +21,2%;
- резеңке және пластмасса бұйымдары — +18,5%;
- тамақ өндірісі — +12,9%;
- құрылыс материалдары — +7%.
Бұл динамика бір айда қалыптасқан жоқ. Ұлттық статистика бюросының шілде қорытындысында өңдеу өнеркәсібі 9% өсіп, машина жасау, химия, фармацевтика, тамақ және дайын металл бұйымдары өндірісі жоғары қарқын көрсеткен болатын.
Машина жасау 21,2% өсті, бірақ бір мәселе пайда болды
Өңдеу секторындағы екінші ірі бағыттардың бірі — машина жасау.
Сегіз айда саладағы өндіріс 21,2%-ға ұлғайды. Оның ішінде автомобиль өнеркәсібіндегі өсім 27,7%-ға жетті. Бұл сегментке жеңіл автомобильдермен қатар автобустар, жүк және арнайы техника өндірісі кіреді.
Алайда теміржол машина жасауында динамика біркелкі емес.
Жолаушылар вагондары мен платформалар өндірісі айтарлықтай артқанымен, жартылай жүк вагондары мен локомотивтер шығару төмендеген.
Серік Жұманғарин осы төмендеудің себептерін жеке талдап, машина жасаудың қазіргі өсімін жыл соңына дейін сақтау мүмкіндігін анықтау үшін арнайы кеңес өткізуді тапсырды.
«Металлургия өңдеу өнеркәсібінің 40%-ынан көбін қамтиды. Сондықтан металлургиядағы өсу қарқыны өңдеудің өсуі үшін ерекше маңызға ие. Өңдеу саласындағы екінші орындағы үлесі бойынша машина жасау динамикасын сақтау маңызды. Бұл бағыт жыл соңына дейін айрықша назарда болады», – деді Серік Жұманғарин.
Металлургия қуатының резерві азайып келеді
Үкімет назар аударып отырған тағы бір мәселе — металлургиялық кәсіпорындардың өндірістік жүктемесі.
Қазір кәсіпорындар 90–100% деңгейіндегі қуатпен жұмыс істеп жатыр. Соған қарамастан қара металлургияда шойын мен болат өндірісінің ұлғаюы есебінен 2% өсім қамтамасыз етілген.
Мұның экономикалық мағынасы бар: өндірістік қуат толық жүктемеге жақындаған сайын қосымша өсімді тек қолданыстағы жабдықтың жүктемесін арттыру арқылы қамтамасыз ету қиындай түседі.
Сондықтан металлургиядағы келесі өсім инвестицияға, жаңғыртуға және жаңа өндірістік қуаттарды іске қосуға көбірек тәуелді болады.
Құрылыс экономикадан төрт есе жылдам өсуде
ЖІӨ өсімінің тағы бір ірі драйвері — құрылыс.
Сегіз айда құрылыс жұмыстарының көлемі 15,6%-ға артқан. Бұл жалпы экономиканың 4,1% өсімінен шамамен төрт есе жоғары қарқын.
Басқа салаларда да оң динамика сақталды:
- көлік және қоймалау — +7,3%;
- сауда — +6%;
- ауыл шаруашылығы — +5,2%;
- байланыс — +4,4%.
Осы құрылым Қазақстанның қазіргі экономикалық өсімінің бір ғана секторға тәуелді емес екенін көрсетеді.
Бұл бағалау Ұлттық банктің шілдедегі макроэкономикалық талдауымен де сәйкес келеді. Реттеуші бірінші жартыжылдықта ЖІӨ 4,1% өскен кезде тау-кен өнеркәсібін есептемегендегі өсім шамамен 5,3% болғанын көрсеткен. Сол кезде де жоғары қарқын құрылыс, өңдеу өнеркәсібі және көлік саласында сақталған.
Ауыл шаруашылығы үшінші ай қатарынан жылдамдап келеді
Аграрлық секторда керісінше үдеу байқалады.
Қаңтар–маусымда ауыл шаруашылығы 4,4%, қаңтар–шілдеде 5%, ал сегіз айдың қорытындысында 5,2% өсті.
Үкімет мұны егіннің пісуі және жиын-терім науқанының белсенді кезеңге өтуімен байланыстырады.
Ауыл шаруашылығының динамикасы тамақ өнеркәсібіне де беріле бастады. Сегіз айда азық-түлік өндірісі 12,9%-ға артты.
Бұл өңдеу өнеркәсібі үшін маңызды байланыс: ауыл шаруашылығындағы қосымша өнім ішкі нарықта өңделген азық-түлік өндірісін ұлғайтуға шикізат базасын қалыптастырады.
Мұнай өндірісі әлі былтырғы деңгейге жеткен жоқ
Экономиканың шикізаттық емес бөлігіндегі жоғары өсімнің маңызын мұнай секторындағы көрсеткіш айқынырақ көрсетеді.
Сегіз айда мұнай өндіру бойынша нақты көлем индексі 91,6% болды. Яғни өндіріс өткен жылдың сәйкес кезеңіндегі деңгейден әлі шамамен 8,4% төмен.
Дегенмен динамика біртіндеп жақсарып келеді: қаңтар–шілдеде индекс 91,1% болған.
Жеті айда Қазақстан 53,2 млн тонна мұнай өндірді. Өткен жылдың сәйкес кезеңінде бұл көрсеткіш 61,7 млн тонна болған.
2026 жылға арналған түзетілген мұнай өндіру болжамы — 96 млн тонна.
Осы айырмашылық қазіргі 4,1% ЖІӨ өсімінің құрылымын түсіндіреді: мұнай өндірісі былтырғы көлемге толық оралмаған жағдайда да экономика өсіп отыр.
4,1% өсімнің сапасы енді жыл соңында сыналады
Қазақстан экономикасы 4,1% деңгейіндегі өсімді үш ай қатарынан ұстап тұр. Бірақ көрсеткіштің өзінен гөрі оның қай салалардан қалыптасқаны маңыздырақ.
Бірінші жартыжылдықта Үкімет мұнайға қатысы жоқ секторды экономиканың негізгі драйвері деп атаған. Енді сегіз айлық нәтиже бұл үрдістің жалғасқанын көрсетіп отыр.
Сонымен бірге өсімнің әлсіз тұстары да көріне бастады. Металлургия кәсіпорындарының жүктемесі 90–100%-ға жақындады, теміржол техникасының кейбір түрлерінде өндіріс төмендеді, ал мұнай өндіру әлі өткен жылғы деңгейге оралған жоқ.
Бұған инфляциялық фон да қосылады: Ұлттық статистика бюросының тамыздағы дерегі бойынша Қазақстандағы жылдық инфляция 9,8% болды. Демек, экономикалық өсім сақталғанымен, баға қысымы әлі де жоғары.
Біз бұған дейін 2025 жылы Қазақстан экономикасының 6,5% өсуіне өнеркәсіп, құрылыс, көлік және сауда қалай үлес қосқанын егжей-тегжейлі талдаған едік. Биыл құрылым ұқсас болғанымен, айырмашылық айқын: сегіз айдағы 4,1% өсім мұнай өндірісі былтырғы деңгейден төмен жағдайда сақталып отыр.
