Суармалы суға қағаз шарт дәуірі аяқталды. Қазақстанда биыл алғаш рет шаруалардың «Қазсушармен» келісімшарт жасауы мен су қызметіне ақы төлеуі цифрлық форматқа көшіп, суару маусымы басталғалы 29 мыңнан астам электронды шарт рәсімделді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Су ресурстары және ирригация министрлігінің мәліметінше, жаңа биллинг жүйесін «Су ресурстарының ақпараттық-талдау орталығы» КЕАҚ әзірлеген. Жүйе су бөлу процесін ашық етуге, төлемді бақылауға және заңсыз су пайдалану тәуекелдерін азайтуға бағытталған.
29 мыңнан астам келісім қағазсыз рәсімделді
Бұрын шаруалар су беру жөніндегі құжаттарды рәсімдеу және қызмет ақысын төлеу үшін «Қазсушарға» тікелей жүгінетін. Енді өтінім беру, шарт жасау және есеп айырысу процестері электронды жүйеге көшірілді.
Министрлік бұған дейін биллинг жүйесінің Бірыңғай жер кадастрымен, салық жүйесімен және Су ресурстарының ұлттық ақпараттық жүйесімен интеграцияланатынын хабарлаған. Өтініш электрондық цифрлық қолтаңбамен рәсімделеді, ал төлемді мобильді қосымша немесе интернет-банкинг арқылы жасауға болады.
Суару маусымы басталғалы ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілермен 29 мыңнан астам электронды келісім жасалған. Министрліктің қыркүйекте жарияланған дерегі де жыл басынан бері шаруалармен 29 мыңнан астам шарт рәсімделгенін растайды.
Каналдың соңындағы шаруалар суды уақытында алған
Жүйенің шаруалар үшін басты өзгерісі құжат рәсімдеумен шектелмейді. Су бөлу мен оның көлемін есепке алудың ашықтығы әсіресе каналдардың соңғы бөлігінде орналасқан шаруашылықтар үшін маңызды.
Шаруа Қуаныш Данияров биыл құжат рәсімдеу жеңілдеп қана қоймай, су жеткізуде де өзгеріс болғанын айтады.
«Бұған дейін қағаз толтырып, судың ақысын мекемеге апарып беретін едік. Қазір электронды форматқа ауысып, құжаттың бәрі түгелденді. Бұл өзгеріс шаруаға ыңғайлы болды. Себебі құжатты бір рет өткізсең жеткілікті. Биыл судан қиналмадық. Біз каналдың ең соңғы бөлігінде орналасқанбыз. Соған қарамастан су уақытылы жеткізіліп тұрды. Бұрын су мұндай көлемде келмейтін. Биыл қалаған көлемдегі суымызды алдық», – деді Қуаныш Данияров.
Бұл пікірдегі маңызды деталь — шаруашылықтың каналдың соңында орналасуы. Су тапшылығы немесе бөлу тәртібіндегі ауытқу кезінде мұндай шаруашылықтар жеткізу тізбегіндегі ең осал тұтынушылардың қатарына кіреді.
Судың ақысын төлеу үшін «Қазсушарға» барудың қажеті жоқ
Шаруа Еркін Якупов үшін негізгі өзгеріс төлем рәсіміне қатысты болған.
«Бұрын суға ақша төлеу үшін «Қазсушарға» өзіміз жүгіруші едік. Қазір электронды форматқа көштік. Бұрынғыдай барып жүрмей, онлайн төлем жасаймыз. Бұл бізге жеңіл болды. Су да уақытылы берілді. Екі рет мақта мен қауын алқаптарын суардық», – деді Еркін Якупов.
Қолма-қол есеп айырысудан бас тарту «Қазсушардағы» кеңірек реформаның бір бөлігіне айналды. Министрлік дерегінше, 2026 жылдың басынан кәсіпорында суару суы үшін қолма-қол төлем толығымен тоқтатылған.
Берешек азайып, су лимитін бақылау күшейді
Цифрландырудың мемлекет үшін де практикалық есебі бар. Министрлік биллинг жүйесі заңсыз су пайдалану тәуекелдерін барынша азайтып, тұтынушылардың «Қазсушар» алдындағы берешегін төмендетуге және оңтүстік өңірлердегі су пайдалану лимиттерін сақтауға мүмкіндік бергенін хабарлады.
«Қазсушардағы» жалпы реформалар аясында дебиторлық берешек 90 пайызға азайған. Бұл көрсеткіш тек биллинг жүйесінің нәтижесі ретінде көрсетілмейді: министрлік оны кәсіпорында қабылданған кешенді шаралардың қорытындысымен байланыстырады.
Су есебін цифрландыру әсіресе оңтүстік өңірлер үшін өзекті. Вегетация кезеңінде негізгі су көлемінің едәуір бөлігі Алматы, Жамбыл, Қызылорда, Түркістан және Жетісу облыстарының суармалы егістіктеріне бағытталады.
Биллинг жүйесі басқа су жеткізушілерге де енгізілмек
Қазіргі өзгеріс «Қазсушармен» шектелмеуі мүмкін. Су ресурстары және ирригация министрлігі биллинг жүйесін жетілдіріп, оны каналдар арқылы су беру қызметін көрсететін басқа ұйымдардың келісімшарт рәсімдеу процесіне де енгізуді жоспарлап отыр.
Бұл жағдайда 29 мыңнан астам электронды шарт пилоттық цифрландырудың нәтижесі ғана емес, суармалы суды бөлу мен оның ақысын есептеудің жаңа моделіне арналған алғашқы ауқымды тәжірибеге айналады.
Су саласын цифрландыру бұдан да кең ауқымда жүріп жатыр. Бұған дейін біз Қазақстанда 23 мыңнан астам су нысаны цифрландырылып, 42 жаңа су қоймасын салу және 14,5 мың шақырым каналды жаңғырту көзделгені туралы жазған едік.
