Қазақстан мұнайды ел ішінде көбірек өңдемек. 2040 жылға қарай мұнай өңдеу көлемін жылына 18 млн тоннадан 39 млн тоннаға дейін арттыру көзделіп отыр, ал бұл жоспарға қажетті инвестиция $15–19 млрд деп бағаланды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл бағыттар 13-ші жыл сайынғы «Орталық Азия және Каспий мұнай-газ химиясы және мұнай өңдеу – 2026» саммитінде таныстырылды. Энергетика министрлігінің Мұнай өңдеу және мұнай өнімдерін өндіру басқармасының басшысы Назым Бекбатырова 2025–2040 жылдарға арналған салалық тұжырымдаманың негізгі көрсеткіштерін атады.
18 млн тоннадан 39 млн тоннаға дейін
Жоспардың негізгі мәні өндірілген мұнайды экспорттаумен шектелмей, оның көбірек бөлігін Қазақстан ішінде өңдеуге бағытталған.
Тұжырымдамада мұнай өңдеу қуаттарын кезең-кезеңімен жаңғырту және кеңейту, өңдеу тереңдігін арттыру, мұнай өнімдерінің сапасын жақсарту және мұнай-химия өндірісін дамыту қарастырылған.
2040 жылға дейін мұнай өңдеу көлемін 18 млн тоннадан 39 млн тоннаға дейін жеткізу көзделеді. Бұған дейін Үкімет бекіткен салалық тұжырымдамада да осы ұзақмерзімді бағыт белгіленген.
Өндірілген және өңделген мұнайдың арақатынасы да өзгереді. Қазіргі 5:1 көрсеткішін 2,5:1 деңгейіне жеткізу жоспарланған. Яғни елде өндірілетін шикізаттың анағұрлым үлкен бөлігі ішкі өңдеуге бағытталуы тиіс.
Қазақстанға $15–19 млрд инвестиция қажет
Мұндай өсім қазіргі өндірістік базамен ғана шектелмейді. Жоспарланған жаңғырту мен жаңа қуаттарға қажетті инвестиция көлемі $15–19 млрд деп бағаланып отыр.
Бұл қаржы мұнай өңдеу қуаттарын арттырумен қатар саланың технологиялық базасын жаңартуға бағытталмақ. Жоспар жаңа жұмыс орындарын құруды, қолданбалы ғылымды дамытуды және кадрлық әлеуетті күшейтуді де қамтиды.
Тұжырымдама алты бағытқа сүйенеді:
- ішкі нарықты отандық мұнай өнімдерімен қамтамасыз ету;
- мұнай-химия өнімдерінің өндірісін ұлғайту;
- қолданбалы ғылымды дамыту;
- кадрлық әлеуетті нығайту;
- саланы заманауи технологиялық үрдістерге бейімдеу;
- экспорттық мүмкіндіктерді кеңейту.
Экономикалық тұрғыдан негізгі айырмашылық осы жерде көрінеді: қосымша қуат тек көбірек мұнай өткізуге емес, мұнай өнімдері мен мұнай-химия тауарларын шығаруға пайдаланылуы тиіс.
Мұнай өңдеу тереңдігі 94%-ға дейін өседі
Көлеммен бірге бір тонна мұнайдан алынатын өнім құрылымын өзгерту де көзделген.
2040 жылға арналған нысаналы көрсеткіш бойынша мұнай өңдеу тереңдігі қазіргі 89%-дан 94%-ға дейін артуы тиіс. Мотор отынының сапасын К5+ экологиялық сыныбына жеткізу жоспарланған.
Бензол мен параксилол өндірісін ұлғайту да жеке міндет ретінде белгіленді. Бұл өнімдер мұнай-химия өндірісіндегі әрі қарайғы технологиялық тізбектер үшін шикізат ретінде қолданылады.
Бұған дейін Энергетика министрі Ерлан Ақкенженов те қолданыстағы зауыттарды кеңейту және жылына 10 млн тоннаға дейін мұнай өңдей алатын жаңа МӨЗ жобасын іске асыру есебінен өңдеу көлемін 39 млн тоннаға жеткізу көзделгенін мәлімдеген.
5:1 арақатынасы 2,5:1-ге дейін өзгереді
Жоспардағы ең маңызды индикаторлардың бірі абсолютті 39 млн тоннадан бөлек, мұнай өндіру мен өңдеудің арақатынасы болуы мүмкін.
5:1-ден 2,5:1-ге ауысу шикізатты ішкі өндірістік тізбекте көбірек қалдыруды білдіреді. Бұл мақсат орындалса, мұнай өндіру мен оны ел ішінде өңдеу арасындағы алшақтық екі есе қысқарады.
Сонымен бірге 39 млн тонна — автоматты түрде дайын өнім экспортының өсуіне кепілдік беретін көрсеткіш емес. Жаңа қуаттардың экономикалық нәтижесі инвестициялардың іске асуына, зауыттардың жүктемесіне, өнім түрлеріне және ішкі әрі сыртқы нарықтағы сұранысқа байланысты болады.
Қазақстанның мұнай өңдеуді кеңейту жоспарының ауқымы бұған дейін де жарияланған. Жақында біз елдегі мұнай өңдеу қуаттарын кеңейту және жаңа ірі МӨЗ салу жоспарын егжей-тегжейлі талдаған едік.
